V SA/Wa 1394/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Izabella Janson (spr.), Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2010 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... kwietnia 2010 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. E. G.tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę ... zł (...), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę ... i tytułem 22 % podatku od towarów i usług kwotę ... Przedmiotem skargi wniesionej przez W. Ż. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... kwietnia 2010 r., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z ... marca 2010. r. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres ... 1994 r. w łącznej kwocie ... zł oraz za zatrudnionych pracowników za okres ... 1994 r. w łącznej kwocie ... zł. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia ... stycznia 2010 r. Skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne za powyżej wskazany okres. Podniósł, iż jego sytuacja majątkowa i zdrowotna jest trudna, a poza tym ma ona charakter trwały i pogłębiający się. Wyjaśnił, iż obecnie zarówno on jak i jego żona są osobami bezrobotnymi i mają na utrzymaniu ... dzieci, nie posiadają natomiast żadnego majątku. Powołał się także na wyrok Sądu Okręgowego, Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia ... maja 2008 r. oraz na wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia ... września 2008 r. Wskazał, że jego sytuacja uległa dalszemu pogorszeniu w związku z dalszymi urazami ciała po pobiciu, które miało miejsce w dniu ... lipca 2008 r. Podał, że jego dom rodzinny w dniu ... grudnia 2009 r. uległ całkowitemu spaleniu wraz z wyposażeniem i majątkiem osobistym. Po rozpatrzeniu wniosku, decyzją z ... marca 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne. W podstawie prawnej decyzji powołano m.in. przepis art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji pierwszej instancji organ wskazał na treść art. 28 ust. 2 zgodnie, z którą należności z tytułu składek mogą być umarzane w wypadku ich całkowitej nieściągalności. Jednocześnie na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia, mogą być umorzone, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacania. W przedmiotowej sprawie – zdaniem organu – okoliczności nie uzasadniają wnioskowanego przez stronę umorzenia należności. ZUS wskazał, że z dokonanych ustaleń wynika, że od dnia ...01.2007 r. wnioskodawca pobiera z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. świadczenie w postaci zasiłku stałego w wysokości ... zł. Z pisma Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. z dnia ...02.2010 r. wynika, że świadczenie wypłacane jest na podstawie wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Dodatkowo w piśmie Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej informuje, że w grudniu 2009 roku wnioskodawca otrzymał pomoc jednorazową w formie zasiłku celowego w wysokości ... zł na pokrycie poniesionych strat związanych z pożarem domu, w którym mieszkał. W związku z powyższym zdarzeniem obecnie mieszka w domu należącym do ... zajmując jeden pokój. Strona zeznała, że w zamian za użyczenie pokoju przekazuje ... kwotę ... zł miesięcznie, na potwierdzenie czego przedłożyła umowę na wynajem pokoju zawartą w dniu ...02.2010 r. z ... na okres do 31.04.2010 r. Z przedłożonej umowy wynika, że po powyższym okresie strona przeprowadzi się do domu letniskowego położonego w miejscowości N.. Z uzyskanego wypisu z rejestru gruntów wynika, że w skład nieruchomości o powierzchni ... ha, która jest własnością wnioskodawcy wchodzą grunty orne, pastwiska i nieużytki. W informacji o sytuacji materialnej i finansowej płatnika składek strona wskazała, że na powyższej działce usytuowany jest dom w stanie surowym i określiła wartość nieruchomości na kwotę ... zł. Dodatkowym obciążeniem finansowym są koszty leczenia (zakup lekarstw), które wynoszą od ... do ... zł miesięcznie w zależności od posiadanych środków finansowych. Uwzględniając powyższe Zakład stwierdził, że wnioskodawca aktualnie ma ograniczone możliwości płatnicze, o czym świadczy fakt korzystania z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M.. Jednak nie można uznać, że stan ten ma charakter trwały i pogłębiający się, gdyż strona ubiega się o przyznanie renty z ZUS. Zakład wskazał, że zainteresowany jest właścicielem majątku nieruchomego położonego w miejscowości N.o wartości ... zł. Z dokonanych przez organ ustaleń wynika, że na nieruchomości usytuowany jest dom letniskowy - wykończony oraz dom murowany piętrowy w stanie surowym. W ocenie organu w przypadku sprzedaży nieruchomości nastąpiłaby zarówno możliwość zaspokojenia należności z tytułu składek, jak i zapewnienie sobie innego lokalu mieszkalnego, co w żaden sposób nie wpłynęłoby negatywnie na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych strony. Decyzją z ... kwietnia 2010 r., nr ...Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu z ... marca 2010 r. Organ podkreślił, że ponowne rozpatrzenie sprawy i dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego wskazuje jednoznacznie, iż w sprawie niniejszej nie zostały spełnione przesłanki umorzenia należności z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazał, że do końca marca 2010 r. zainteresowany mieszkał u swojego brata i w zamian za użyczenie pokoju przekazywał ... kwotę ... zł miesięcznie. Natomiast od kwietnia 2010 r. mieszka w swoim domu położonym w miejscowości N.- z wyciągu z operatu szacunkowego sporządzonego na dzień ...04.2008 r. wynika, że w skład nieruchomości wchodzi działka o powierzchni ... ha, na której usytuowany jest dom jednorodzinny (murowany, trzykondygnacyjny, niewykończony) o powierzchni ... nr' oraz budynek letniskowy (drewniany) o powierzchni ... m2. W złożonym oświadczeniu z dnia ...04.2010 r. wnioskodawca zeznał, że aktualnie mieszka w domu letniskowym, który przystosowany jest do zamieszkania w okresie letnim. Dodatkowo informuje on, że jest w trakcie przeprowadzania remontu jednego pomieszczenia znajdującego się w domu jednorodzinnym w celu możliwości zamieszkania w okresie zimowym. Wyjaśnia, że parter domu jednorodzinnego wyposażony jest w przewody wodno - kanalizacyjne, prąd i ogrzewanie. W złożonym piśmie z dnia ...02.2010 r. wnioskodawca zeznał, że ze względu na problemy zdrowotne ponosi koszty zakupu lekarstw w wysokości ... zł miesięcznie. Biorąc pod uwagę powyższe Prezes Zakładu wskazał, że ma obowiązek oprócz zbadania aktualnej sytuacji, przeanalizować całokształt uwarunkowań, które wskazywałyby na możliwości płatnicze dłużnika w przyszłości. Z ustaleń organu wynikało, że strona ubiega się o przyznanie świadczenia rentowego z ZUS, a więc nie można uznać, że aktualny stan ma charakter trwały i pogłębiający się. Dodatkowo przy podejmowaniu decyzji nie bez znaczenia jest jego sytuacja majątkowa, a mianowicie jest on właścicielem działki o powierzchni ... ha, na której usytuowany jest dom jednorodzinny o powierzchni .... m2 oraz budynek letniskowy o powierzchni .. m2. Wartość nieruchomości wnioskodawca określił na kwotę .. zł. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na zapis definicji lokalu zamiennego określony w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jednolity z 2005 r. Dz. U Nr 31, poz. 266 ze zm.), a mianowicie, że lokal spełnia te warunki, w którym na osobę prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe przypada ... m2. Tak więc, mając na uwadze powierzchnię domu i odnosząc do powyższych kryteriów lokalu zamiennego jak również ceny mieszkań na terenie miasta S. (wg ogłoszeń lokalnych cena 1 m2 mieszkania na rynku wtórnym kształtuje się na poziomie ... zł), w ocenie Prezesa zasadne byłoby podjęcie działań zmierzających do sprzedaży nieruchomości. Powyższe działanie pozwoliłoby stronie zarówno na spłatę należności z tytułu składek, jak i zapewnienie stosownego lokalu mieszkalnego, bez negatywnego wpływu na zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych. Odnosząc się natomiast do informacji, że w okresie od lutego 1994 r. wnioskodawca nie zatrudniał pracowników, Prezes Zakładu nie uznał jako wiarygodny dowód przedłożonych podań pracowników o udzielenie urlopu bezpłatnego. Podania te nie są opatrzone w akceptację strony jako pracodawcy oraz brak jest innych dokumentów potwierdzających fakt udzielenie takiego urlopu. Również wydane pracownikom świadectwa pracy nie zawierają okresów urlopów bezpłatnych. Organ zaznaczył przy tym, że orzeczeniem Kolegium ds. Wykroczeń z dnia ....08.1994 r. za nie opłacanie składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą i za zatrudnionych pracowników wnioskodawca otrzymał karę grzywny w wysokości ... zł. Także w chwili obecnej kwestionowanie przezeń wiarygodności złożonych świadectw pracy w ocenie Prezesa nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż w trakcie przeprowadzanych w dniu ...06.2004 r. ustaleń majątkowych przedmiotem której byt również okres prowadzonej działalności gospodarczej zostało złożone pismo podpisane przez stronę oraz księgowego i w tamtym okresie wnioskodawca nie kwestionował posiadanego upoważnienia do podpisania świadectw pracy przez księgowego. Dalej Prezes Zakładu wyjaśnił, iż pożar domu rodzinnego wnioskodawcy gdyż nie ma to żadnego wpływu na prowadzenie działalności gospodarczej. Reasumując Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż wobec zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, nie stwierdzono żadnych przesłanek dla umorzenia przedmiotowego zadłużenia, zarówno w oparciu o art. 28 ust. 2 i ust. 3 pkt 1-6, jak również w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu skarżący zarzucił, że otrzymuje jedynie zasiłek z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w wysokości ... zł oraz że stan zdrowia nie pozwala mu na podjęcie jakiejkolwiek pracy. Zaprzeczył, jakoby stać go było w 1994 r. na zapłacenie składek i podał, ze z powodu braku surowca zmuszony był likwidować zakład, a mając nadzieję na poprawę sytuacji uzyskał zgodę pracowników na wysłanie ich na urlopy bezpłatne. Nieuprawniony księgowy pod jego nieobecność wystawił pracownikom świadectwa pracy nie uwzględniając urlopów bezpłatnych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a."). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku skarżącego z dnia ... stycznia 2010 r., którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. Jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Skarżący został zaliczony na stałe do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, a źródło jego utrzymania stanowi zasiłek stały w wysokości ... zł. Jest rozwiedziony i mieszka w domu letniskowym, który jest przystosowany do zamieszkiwania w okresie letnim. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia, gdyż w tym względzie organ działa w ramach tzw. uznania administracyjnego. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości (podkreśl. Sądu). Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. Sąd zauważył, iż w przedmiotowej sprawie w dniu ... listopada 2009 r. ZUS skierował do komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. wniosek o wszczęcie egzekucji z nieruchomości stanowiącej własność skarżącego, położonej we wsi N.. Podkreślenia wymaga, iż wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających całkowitą nieściągalność należności. Prezes Zakładu podejmując decyzję w zakresie umorzenia należności musi także mieć na uwadze szczególny charakter zobowiązań z tytułu składek określony w art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym w egzekucji administracyjnej podlegają one zaspokojeniu w drodze pierwszeństwa przed innymi wierzytelnościami. Pozycja nadrzędna należności publicznoprawnych znalazła także odzwierciedlenie w art. 1025 kodeksu postępowania cywilnego, określającego kolejność podziału środków uzyskanych z egzekucji sądowej. Stąd w aktualnym stanie podjęcie decyzji o umorzeniu należności – jak słusznie zauważył organ - byłoby niezgodne z interesem społecznym. Jednocześnie Sąd wyjaśnia, iż Prezes Zakładu prawidłowo wskazał, że brak majątku przy jednoczesnym zaprzestaniu prowadzenia działalności są sytuacjami, które dają podstawę do umorzenia, lecz dopiero wtedy gdy mają charakter trwały. Obecna sytuacja materialna skarżącego jest trudna, jednak może ulec poprawie. Powyższe stanowisko uzasadnione jest tym, że skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że jest niezdolny do pracy lub niepełnosprawny w stopniu uniemożliwiającym podejmowanie pracy zarobkowej, a jedynie niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym. Stąd wniosek, że istnieje możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości, gdy wnioskodawca podejmie zatrudnienie lub uzyska dochód z innego tytułu. W związku z powyższym w niniejszej sprawie, na podstawie zgromadzonych przez organ dokumentów, nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności. Prawidłowo zatem zostało ustalone, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy wskazał, iż skarżący ubiega się o przyznanie renty z ZUS i jest właścicielem działki o pow... ha, na której jest usytuowany dom jednorodzinny o pow. ... m2 oraz budynek letniskowy o pow. ... m2 – wartość określiła kwotę ... zł. Zapłata składek nie może wpłynąć na prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż działalność ta została zakończona z dniem jej wykreślenia z ewidencji działalności gospodarczej – ...10.1995 r. Skarżący jest niepełnosprawny w stopniu umiarkowanym, tak więc jego stan zdrowia nie wyklucza całkowicie możliwości pozyskiwania dodatkowych dochodów , z których mogłaby nastąpić spłata należności składkowych. W świetle powyższego należy podkreślić, iż prawidłowo organy oceniły, że ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika w sposób jednoznaczny, iż opłacenie należności pozbawiłoby Skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek ciężar dowodu w głównej mierze leży po stronie wnioskującego i to od jego inicjatywy należy przedstawienie dowodów oraz okoliczności, które winny świadczyć za uwzględnieniem wniosku o umorzenie. W ocenie Sądu - ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, iż w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tej zasady, która nakazuje organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.