II GZ 461/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 18 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. z dnia 8 września 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 882/10 w zakresie odmowy zmiany postanowienia dotyczącego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w ½ części oraz odmowy ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi P. J. i R. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego bez zezwolenia postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. postanowieniem z 8 września 2011 r., sygn. akt. II SA/Sz 882/10, odmówił zmiany postanowienia Sądu z dnia 30 grudnia 2010 r. w zakresie zwolnienia skarżącego R. T. od kosztów sądowych w ½ części i odmowy ustanowienia radcy prawnego. Sąd orzekł w następującym stanie sprawy: P. J. i R. T. wnieśli skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z [...] lipca 2010 r. nr [...] w sprawie nałożenia kary pieniężnej. Wezwani do uiszczenia wpisu sądowego należnego od złożonej skargi w kwocie 1.500 zł obydwaj skarżący wystąpili z wnioskiem o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Postanowieniem z 29 listopada 2010 r. referendarz sądowy odmówił R. T. przyznania prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych. R. T. wniósł sprzeciw i postanowieniem z 30 grudnia 2010 r. Sąd I instancji zwolnił go od kosztów sądowych w ½ części. Wyrokiem z 2 czerwca 2011 r. WSA w S. oddalił skargę P. J. i R. T. Pełnomocnik skarżących 25 sierpnia 2011 r. wniósł skargę kasacyjną wraz z wnioskiem R. T. o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. WSA postanowieniem z 8 września 2011 r. odmówił R. T. zmiany postanowienia Sądu z 30 grudnia 2010 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w ½ części i odmowy ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wyjaśnił, iż w niniejszej sprawie rozpoznawany był już wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec tego, iż skarżący nie wniósł zażalenia od postanowienia WSA z 30 grudnia 2010 r. ponowny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego należało potraktować jako żądanie zmiany postanowienia z 30 grudnia 2010 r. R. T. składając ponowny wniosek PPF powołał się na trudną sytuację finansową (brak dochodu z udziałów w spółce, która przynosi straty, brak środków na spłatę kredytów) oraz rodzinną (choroba żony, na leczenie której przeznacza większość środków pieniężnych). Z dołączonych do wniosku dokumentów wynikało, że źródło utrzymania rodziny stanowi renta żony w kwocie 472 zł brutto miesięcznie, natomiast informacje zawarte we wniosku wskazywy, że skarżący jest właścicielem auta osobowego Peugeot 206, rok produkcji 1994. Skarżący wystąpił także do banku o zawieszenie spłaty kredytów. Z powołanych powodów R. T. twierdził, że nie jest w stanie ponieść kosztów bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Biorąc po uwagę powyższe w ocenie Sądu I instancji sytuacja rodzinna, majątkowa i dochody wnioskodawcy w istocie nie uległy pogorszeniu w stosunku do tych, które przedstawił w poprzednio złożonym wniosku PPF, które zostały przyjęte przy wydawaniu postanowienia z 30 grudnia 2010 r. W ponownym PPF skarżący złożył oświadczenie tożsamej treści jak w pierwszym wniosku. W ocenie WSA skarżący nie spełnił przesłanki koniecznej do dokonania zmiany prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych od ustalonego we wcześniejszym postanowieniu oraz brak było podstaw do uznania zasadności wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie, tj. ustanowienia radcy prawnego. Uwzględniając podane przez R. T. informacje dotyczące sytuacji majątkowej, rodzinnej i osiąganych dochodach Sąd I instancji uznał, iż nie potwierdzają one w dostateczny sposób zasadności twierdzenia wnioskodawcy o braku środków finansowych na pokrycie kosztów zastępstwa procesowego, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu skarżącego i jego rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc, podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy, umożliwiająca osobom pozostającym w trudnej sytuacji finansowej obronę ich praw przed sądem, co wiąże się z prawem do sądu zagwarantowanym w myśl art. 45 Konstytucji RP. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty postępowania miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, Sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, które umożliwi stronie dostęp do sądu. Z uregulowań dotyczących kosztów sądowych oraz opłat za czynności pełnomocników wynika, że strona zamierzająca prowadzić postępowanie sądowe musi dysponować odpowiednimi środkami pieniężnymi, które przeznaczy na pokrycie kosztów tego postępowania. Miarą możliwości ponoszenia kosztów postępowania zarówno przez osobę fizyczną jak i stronę niebędącą osobą fizyczną jest jej aktualna sytuacja finansowa. Trzeba jednak pamiętać, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stanowi formę dofinansowania z budżetu państwa i może mieć zastosowanie tylko do osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i sfinansowanie przez stronę jej udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Regulując kwestię prawa pomocy dla osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej ustawodawca uzależnił możliwość uzyskania prawa pomocy od posiadanych środków pieniężnych. Zwrot "nie ma środków na pokrycie kosztów postępowania" zawarty w art. 246 § 2 p.p.s.a. można rozumieć dwojako: że strona nie ma w ogóle środków finansowych, albo że ma środki finansowe, ale w ilości niewystarczającej na pokrycie kosztów postępowania. Unormowanie zawarte w art. 246 § 2 p.p.s.a. przewidujące, że Sąd może przyznać prawo pomocy, nie zwalnia Sądu od obowiązku poczynienia stosownych ustaleń w oparciu o wyczerpujące rozpatrzenie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego sytuacji finansowej strony. Po dokładnej analizie Sąd dokonuje oceny, czy sytuacja wnioskodawcy uzasadnia przyznanie prawa pomocy i w przypadku odmowy przedstawia jej powody. Powody te winny odnosić się do okoliczności konkretnej sprawy i świadczyć o tym, że nie ma podstaw do potraktowania wnioskodawcy w sposób szczególny. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10) W świetle przedstawionych przez stronę okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji odnośnie oceny możliwości finansowych skarżącego. Pomimo weryfikacji danych zawartych we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy, wskutek której ustalono, że pomimo braku dochodów oraz oszczędności wnioskodawca realizuje spłatę kredytu (inne dowody nie potwierdzają także, by jedynym źródłem utrzymania rodziny była renta żony), to w ponownym wniosku PPF R. T. złożył oświadczenie tożsamej treści nie wskazując nowych istotnych okoliczności i dokumentów uzasadniającym wniosek. Prawidłowy pozostaje więc pogląd wyrażony przez WSA, że wnioskodawca przedkłada tylko te wybrane przez siebie dokumenty, które mają świadczyć o jego trudnej sytuacji finansowej tym samym nie przedstawiając jej całkowicie. Reasumując powyższe NSA uznał, iż Sąd I instancji dokonał kompleksowej analizy sytuacji finansowej skarżącego i w oparciu o zgromadzone dokumenty dokonał jej prawidłowej oceny. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.