II SA/Wr 472/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Palus, Sędziowie: Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak, Protokolant Marlena Wiktor, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi K. M. i R. R. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podjęcia z urzędu postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem organ utrzymał w mocy postanowienie Prezydenta Wrocławia podejmujące z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia warunków zabudowy. W uzasadnieniu wskazano, że postępowanie uległo zawieszeniu na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. wobec ustalenia faktu śmierci jednej ze stron w toku postępowania. Sprawdzono jednocześnie, że nie jest możliwe wezwanie do udziału w postępowaniu spadkobierców zmarłej strony. Organ pierwszej instancji podjął postępowanie po ustaleniu, że lokalem mieszkalnym położonym w budynku znajdującym się w sąsiedztwie inwestora, którego dotychczasowym właścicielem był zmarły, zarządza określona osoba fizyczna. W zażaleniu podniesiono zarzuty niewyjaśnienia źródła informacji o objęciu zarządu nad lokalem pozostawionym przez zmarłą stronę oraz niewskazania żadnych bliższych danych tego zarządcy, jak również jego tytułu prawnego do lokalu. Zgłoszono zarzut wadliwego doręczenia postanowienia. Nieuwzględniając zażalenia organ wskazał, że podstawą do podjęcia postępowania jest ustalenie spadkobierców zmarłej strony lub osoby zarządzającej masą spadkową (art. 30 § 4 i 5 k.p.a.). W przypadku spadków nie objętych, do postępowania w charakterze strony wstępują osoby sprawujące zarząd majątkiem masy spadkowej. Organ podjął działania w celu ustalenia, czy istnieją następcy zmarłej strony. Organ ten ustalił osobę sprawującą faktyczny zarząd masą spadkową. Osoba ta pisemnie poinformowała organ, że wniosła o stwierdzenie nabycia spadku. Oświadczyła, że jako prawdopodobny spadkobierca zarządza lokalem pozostawionym przez zmarłą stronę. Oznacza to, że ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania. Ustalono bowiem osobę, która sprawuje faktyczny zarząd nad przedmiotowym lokalem jako zarządca masy spadkowej. Zarzuty zawarte w zażaleniu były nieuzasadnione, gdyż organ podejmujący postanowienie w dostateczny sposób wyjaśnił przesłanki rozstrzygnięcia i należycie omówił je w uzasadnieniu. Powołane okoliczności zostały udokumentowane w aktach sprawy, do których strony żalące się miały dostęp. Doręczenia postanowienia były zgodne z procedurą, zaś zażalenie wniesiono w ustawowym terminie. W skardze do sądu administracyjnego skarżące zarzuciły naruszenie art. 97 k.p.a. wskutek podjęcia postępowania w oparciu o gołosłowne oświadczenie osoby postronnej, uzurpującej sobie prawo do zarządu majątkiem spadkowym, bez wyjaśnienia sytuacji spadku nieobjętego oraz bez ustalenia kręgu spadkobierców, co oznaczało również naruszenie art. 7, art. 10, art. 77 i art. 80 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a., a także art. 11 i art. 107 k.p.a. Ponadto powtórzyły zarzut wadliwego doręczenia postanowienia pierwszej instancji. W ocenie skarżących niewyjaśnione pozostały następujące okoliczności 1. jakie prawo do lokalu przysługiwało zmarłemu 2. jaki był skład spadku 3. kim są spadkobiercy zmarłego 4. kim dla zmarłego była osoba dysponująca kluczami do lokalu 5. na jakiej podstawie osoba ta twierdzi, że faktycznie sprawuje zarząd majątkiem spadkowym. Nie wiadomo kim w ogóle jest tzw. faktyczny zarządca majątku spadkowego. Podstawą podjęcia postępowania powinno być dopiero ustalenie spadkobierców zmarłej osoby. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w oparciu o dotychczasową argumentację. Organ w sposób szczegółowy odniósł się ponadto do poszczególnych zarzutów skargi, oceniając je jako bezzasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Spadek uważa się za nie objęty wówczas, jeżeli spadkobierca lub spadkobiercy nie objęli spadku faktycznie w przechowanie, zarząd lub użytkowanie (tak orzeczenie SN III CR 566/66 OSN 1956/4/115). Zgodnie z art. 666 § 1 k.p.c. do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę sąd czuwa nad całością spadku, a w razie potrzeby ustanawia kuratora spadku. Kurator spadku staje się jednocześnie zarządcą majątkiem spadkowym (art. 667 § 2 w związku z art. 935 § 1 k.p.c.). Jednak reguły te obowiązują w postępowaniu cywilnym. W nauce prawa procesowego cywilnego i orzecznictwie sądów powszechnych problematyka następstwa procesowego uległa dostatecznemu wyjaśnieniu. W szczególności przyjmuje się tam, że istnienie następstwa procesowego, nie jest uzależnione od istnienia następstwa prawnego. Kwestię następstwa procesowego w ogólnym postępowaniu administracyjnym reguluje art. 30 § 4 k.p.a. Nie ma potrzeby jej omawiania w nin. sprawie, jak to postulują skarżące (na temat tego następstwa patrz opracowanie G. Łaszczycy i A. Matana w PiP 2000 z. 5, s. 49-59). Zagadnienia istotne w nin. sprawie reguluje bowiem art. 30 § 5 k.p.a., powołany również w art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., oraz art. 97 § 2 k.p.a. W ujęciu art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a. okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 k.p.a. stanowią przeszkodę dla zawieszenia postępowania w razie śmierci jednej ze stron. Przepis art. 97 § 1 pkt 3 k.p.a. wyznacza wymagane czynności procesowe organu w przypadku powzięcia wiadomości o śmierci strony. Najpierw zatem organ powinien rozważyć, czy postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.). W przypadku, gdy dopuszczalne jest kontynuowanie postępowania i aktualne stało się poszukiwanie następców prawnych zmarłej strony, organ powinien wezwać znanych spadkobierców do udziału w postępowaniu. Gdy wezwanie spadkobierców nie jest możliwe, organ powinien wyjaśnić, czy nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 k.p.a. Dopiero, gdy okoliczności te nie zachodzą, organ zawiesza postępowanie. Organ je podejmie, gdy ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, czyli jeżeli wezwanie spadkobierców stało się możliwe albo ujawniły się okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 k.p.a. Podjęcie postępowania z urzędu tym bardziej następuje, gdy organ przed jego zawieszeniem błędnie przyjął istnienie okoliczności uzasadniających to zawieszenie. Zgodnie z art. 30 § 5 k.p.a. ,,w sprawach dotyczących spadków nie objętych jako strony działają osoby sprawujące zarząd majątkiem masy spadkowej, a w ich braku – kurator wyznaczony przez sąd na wniosek organu administracji publicznej". Wbrew zatem zarzutom skarżących nie ma znaczenia dla podjęcia postępowania, czy ustalono spadkobierców zmarłej strony bądź czy sąd spadku ustanowił kuratora spadku. Najpierw organ musi wyjaśnić, czy istnieje osoba sprawująca zarząd majątkiem masy spadkowej. Powszechnie przyjmuje się, że zarząd ten ma mieć charakter faktyczny (por. glosa B. Adamiak w OSP 2000/4/61, wyroki WSA II SA/Gd 709/07 lub II SA/Wa 1782/07). Jak wyjaśnia się w powołanym opracowaniu (op. cit. s. 59) ,,Nie chodzi tu o problem wezwania następców prawnych do udziału w postępowaniu, ale o sytuację, w której zamiast sukcesora działa zastępca procesowy (przedstawiciel ustawowy umocowany przepisami prawa administracyjnego)". Z samej treści art. 30 § 5 k.p.a. (,,jako strony") wynika, że dopuszczalność podjęcia bądź niezawieszenia postępowania nie jest uzależniona od zaistnienia typowych przesłanek następstwa procesowego, a tym bardziej następstwa prawnego po zmarłej stronie, lecz od odszukania faktycznego zastępcy jej spadkobierców. Zastępca ten działa tymczasowo, jako strona formalna, w sposób pozwalający na objęcie spadkobierców skutkami prawnymi decyzji. Celem każdego postępowania prawnego jest jego zakończenie wówczas, kiedy najwcześniej stało się to procesowo dopuszczalne (art. 12, art. 35 § 1, art. 104 k.p.a.). Celowi temu służy również zawieszenie postępowanie, bowiem umożliwia usunięcie przeszkody procesowej, pod warunkiem, że zostało ono podjęte niezwłocznie po jej ustaniu. Miało to miejsce w nin. sprawie. Uzasadnione było domniemanie faktyczne organu, że majątek nieruchomy i wyposażenie mieszkania z reguły stanowią przeważającą część aktywów spadku. Osoba, która tym majątkiem faktycznie zarządza, staje się zarządcą masy spadkowej. Organ w sposób dostateczny udokumentował w aktach sprawy podstawy faktyczne tego domniemania (patrz dokumenty w aktach administracyjnych k. 98, 103, 152 i nast. 157). Jak już sygnalizowano, organ prawidłowo ustalił przesłankę zawieszenia postępowania (k. 130-131 akt administracyjnych), a jedynie nie było pewne, czy zbyt pochopnie nie ocenił, że nie ma wymienionej w art. 30 § 5 k.p.a. przeszkody do zawieszenia. Jednak następnie w sposób niezwłoczny podjął czynności umożliwiające podjęcie postępowania. Podjęcie to było procesowo umotywowane. Trafnie podniósł organ w odpowiedzi na skargę, że oświadczenie zarządcy mogło być uznane za dowód omawianej okoliczności. Skarżące nie przedstawiły żadnych konkretnych twierdzeń lub dowodów podważających ustalenie organu. Nie było podstaw do rozważenia, czy nastąpiło naruszenie wymienionych w skardze zasad ogólnych postępowania. Zarzut wadliwości doręczeń był nieistotny. Z uwagi na znaczenie faktycznych jedynie stosunków w odniesieniu do majątku spadkowego, nieistotne były wskazane w skardze relacje prawne. Skoro kodeks umożliwia kontynuację postępowania bez zgłoszenia się lub wezwania następców prawnych zmarłej strony, o ile istnieje osoba sprawująca faktyczny zarząd majątkiem masy spadkowej, zaś organ taką okoliczność prawidłowo ustalił, to nie naruszył prawa podejmując postępowanie zawieszono wskutek śmierci strony (art. 97 § 1 pkt 1, art. 97 § 2, art. 30 § 5 k.p.a.). Z tych względów oraz zgodnie z art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. PM 30.12.2010 r.