II GZ 19/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia S. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 1 grudnia 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 420/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 lipca 2010 r. nr [..] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. NSA/post.1 - postanowienie "ogólne" Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z dnia 1 grudnia 2010 r. o sygn. akt III SA/Lu 420/10 odmówił S, G, przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 lipca 2010 r. nr [...]w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że S. G. nie wykazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy, że nie będzie w stanie ponieść kosztów profesjonalnego zastępstwa procesowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym złożonym na urzędowym formularzu Skarżący zaznaczył, że jedynym jego dochodem jest kwota 380 złotych miesięcznie z tytułu umowy zlecenia. Z informacji zawartych w aktach administracyjnych wynika, że Skarżący zatrudniony był na umowę na czas określony tj. do 31 grudnia w L. sp. z o.o. w W.. Oświadczenie to nie jest aktualne, gdyż, jak wyjaśnił Skarżący, dotyczyło przyszłej pracy, której ostatecznie nie podjął. Ponadto Skarżący podał, że posiada działkę rolną o powierzchni 550 m2. Ze złożonych na żądanie Sądu dokumentów w postaci wyciągów z konta bankowego za czerwiec, lipiec i sierpień 2010 r. wynika, że Skarżący ma zaciągnięty kredyt bankowy, którego saldo spłaty na sierpień 2010 r. wynosiło 16. 715, 15 złotych. Kwota raty kredytu wyniosła 409, 84 złotych. Oprócz wydatków na spłatę kredytu Skarżący ponosił wydatki na zakup paliwa w kwotach 80-130 złotych miesięcznie. Skarżący poinformował Sąd, że posiada samochód marki Volvo z roku 1999 r. oraz ponosi alimenty miesięcznie w kwocie 400 złotych. Mieszka razem z 87-letnią matką, którą się opiekuje. Matka ponosi koszty utrzymania mieszkania a nawet udziela Skarżącemu wsparcia finansowego. Sąd I instancji podniósł, że Skarżący nie podał dochodów matki, które pozwalałyby ocenić jego stan majątkowy. Sąd I instancji uznał, ww. informacje za niewystarczające i odmówił przyznania prawa pomocy S. G. we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie S. G. wniósł zażalenie, w którym zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa i nieuwzględnienie przy wydawaniu rozstrzygnięcia rzeczywistej sytuacji majątkowej Skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest uzasadnione. Z akt sprawy wynika, że S. G. wystąpił w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie pełnomocnika profesjonalnego z urzędu. Sąd I instancji z uwagi na sytuację finansową strony odmówił uwzględnienia wniosku, gdyż stwierdził, że nie spełnia ona przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela tego stanowiska. W myśl wspomnianego przepisu przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Zatem to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia jej trudnej sytuacji majątkowej uzasadniającej z punktu widzenia art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. udzielenie jej pomocy ze środków budżetu państwa bądź to w formie zwolnienia od kosztów sądowych bądź ustanowienia pełnomocnika profesjonalnego z urzędu. Zainteresowany winien przedstawić Sądowi informację np. dokumenty: rachunki, wyciągi bankowe, które pozwolą mu ocenić, czy kwalifikuje się on do przyznania prawa pomocy. Udzielenie prawa pomocy osobie fizycznej jest zatem uzależnione w pierwszej kolejności od jej sytuacji materialnej i możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W sprawie objętej zażaleniem S. G. złożył skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek z ubezpieczenia społecznego. W myśl art. 239 pkt 1 lit. e p.p.s.a. strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Jest wobec tego zwolniona z mocy ustawy od wpisu sądowego. Ustawodawca tworząc katalog zwolnień w art. 239 p.p.s.a. wyszedł z założenia, że charakter sprawy przesądza o tym, że strona nie ma dostatecznych środków nie tylko pozwalających na prowadzenie postępowania sądowego ale i na zaspokojenie własnych koniecznych potrzeb życiowych (Por. T Woś. H. Knysiak-Molczyk, A Romańska " Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" Komentarz, str. 742, Lexis Nexis 2008). S. G. nie uiścił wpisu sądowego od skargi, gdyż z mocy ustawy został zwolniony z tego obowiązku z uwagi na charakter zaskarżonej sprawy. Z informacji przedstawionych przez Wnioskodawcę wynika, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Dochód w wysokości 380 złotych osiąga z tytułu pracy wykonywanej na podstawie umowy zlecenia. Nie posiada własnego mieszkania lecz zamieszkuje wspólnie z matką, która utrzymuje się wyłącznie z emerytury i dokłada się do kosztów utrzymania, a którą Skarżący się opiekuje. Wnioskodawca podał, na podstawie wyciągów rachunków bankowych, że miesięcznie ponosi koszty na paliwo w wysokości 150 złotych i płaci należności alimentacyjne w kwocie 400 złotych a także spłaca zaciągnięty kredyt w wysokości 16. 715, 15 złotych. Są to znaczne obciążenia finansowe dla Skarżącego, które Sąd I instancji powinien był uwzględnić. Poza tym skarga dotyczyła sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, która z mocy ustawy nie podlega kosztom sądowym. Biorąc pod uwagę ten szczególny rodzaj sprawy i trudną sytuację majątkową strony Sąd powinien był rozważyć, czy rzeczywiście będzie ona w stanie ponieść koszty związane z zastępstwem procesowym w postępowaniu sądowym, tzn. czy opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika profesjonalnego nie spowoduje dla niej uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i pozostającej z nim w gospodarstwie domowym matki, uwzględniając przy tym, że sprawa dotyczy należności pieniężnej wobec ZUS opiewającej na kwotę ok. 21, 527, 40 złotych. Zważywszy na te okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny postanowił na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.