I OSK 1070/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie sędzia NSA Irena Kamińska sędzia del. NSA Jerzy Solarski (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 9 listopada 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1858/10 w sprawie ze skargi L.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o obowiązku zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2010 r. sygn. I SA/Wa 1858/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zwany dalej WSA, po rozpatrzeniu sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, dalej SKO, z dnia [...] maja 2010r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o obowiązku zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego - skargę oddalił. W uzasadnieniu przedstawiono następującą argumentację faktyczną i prawną: decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. przyznano oświadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną w wieku do lat 18 – D. S. oraz D. S., w okresie od dnia 1 lipca 2009 r. do dnia 30 września 2009r., w wysokości po 400 zł miesięcznie. Pismem z dnia [...] sierpnia 2009 r. poinformowano dłużnika alimentacyjnego L. S. przebywającego w Areszcie Śledczym w P. o powyższym i pouczono o konieczności dokonywania spłat należności a także, że po zakończeniu okresu pobierania świadczeń OPS wyda decyzję w przedmiocie zwrotu należności otrzymanych przez osoby uprawnione. Zawiadomieniem z dnia [...] sierpnia 2009 r. organ poinformował L. S. o wszczęciu postępowania w celu zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W dniu [...] października 2009 r. L. S. wystąpił do OPS o umorzenie należności z powodu złej sytuacji materialnej. Odpowiadając na pismo Kierownik OPS nie wyraził zgody na umorzenie, wskazując na możliwość podjęcia pracy zarobkowej w areszcie. Następnie decyzją z dnia [...] października 2009 r. Burmistrz O. orzekł o obowiązku zwrotu należności z tytułu otrzymania przez osobę uprawnioną J. L. na dziecko D. S. oraz na dziecko D. S. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 lipca 2009 r. do 30 września 2009 r., w wysokości 2400 zł z odsetkami ustawowymi. Od decyzji tej odwołanie wniósł L. S. podnosząc, że nie posiada żadnych środków finansowych ani majątku. Po rozpoznaniu odwołania SKO decyzją z dnia [...] maja 2010r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] października 2009r., powołując art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r. nr 1 poz. 7 ze zm., zwanej dalej ustawą). Podkreślono, że z przepisu tego wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Natomiast na organie ciąży obowiązek wydania stosownej decyzji o zwrocie przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń, po zakończeniu tego okresu. W skardze L. S. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, art. 12 i art. 86 K.p.a., a także naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 16 ustawy. W uzasadnieniu skarżący podkreślił brak możliwości spłaty, wynikający z bezskutecznego ubiegania się o podjęcie pracy w zakładzie karnym. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA skargę oddalił i zacytował przepis art. 27 ust. 1 i 1a ustawy. Eksponując jednocześnie ust. 2 tego artykułu wywiódł, że organ zobowiązany był do wydania decyzji w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Obowiązek ten powstaje gdy wydana zostanie decyzja przyznająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego a następnie zakończył się okres wypłaty alimentów lub przedmiotowa decyzja została uchylona. W rozpoznawanej sprawie prawidłowo organy wydały decyzję, bowiem art. 27 ustawy nie daje możliwości podjęcia decyzji uznaniowej. Organ winien jedynie ustalić czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia zostały wypłacone. W takim przypadku istnieje obowiązek wydania decyzji w przedmiocie zwrotu. Końcowo WSA zaznaczył, że w art. 30 ust. 1 ustawy określone zostały warunki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Kwestia ta rozpatrywana jest jednak w odrębnym postępowaniu. W skardze kasacyjnej L. S., reprezentowany przez ustanowionego w ramach prawa pomocy adwokata, zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając: - naruszenie przepisów prawa materialnego mający istotny wpływ na wynik sprawy, w tym w szczególności art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 6 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że L. S. i jego aktualna sytuacja bytowo-materialna nie stanowi wystarczającej podstawy do uznania, że wniosek skarżącego w przedmiocie umorzenia należności nie zasługuje na uwzględnienie, skoro L. S. odbywa wieloletnią karę pozbawienia wolności, o czym wiedzę posiada organ; - naruszenie przepisów postępowania mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 12 w zw. z art. 86 k.p.a. polegające na uznaniu zaskarżonej decyzji SKO jako odpowiadającej przepisom prawa, mimo że decyzje obu instancji naruszyły przepisy postępowania w szczególności dotyczące prowadzenia dowodów w sprawie zgłoszonych świadków i sytuacji związanej z pobytem w zakładzie karnym. Na tej podstawie wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i umorzenie należności alimentacyjnych w całości, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia sądowi I instancji, przy zasądzeniu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego z urzędu, które nie zostały zapłacone w całości, jak i w części. Uzasadniając postawione zarzuty wskazano, że zaskarżonym wyrokiem oddalona została skarga L. S. na decyzję SKO w przedmiocie odmowy umorzenia należności alimentacyjnych L. S. względem funduszu alimentacyjnego. Orzeczenie to jest błędne i narusza zaskarżone w petitum skargi przepisy. Skarżący kasacyjnie nie ma możliwości zadośćuczynienia obowiązkowi i wykonując uprawnienie z art. 30 ust. 2 ustawy spełnił wymagania do uwzględnienia wniosku. Tym czasem Kierownik OPS nie sprawdził rzeczywistej sytuacji skarżącego a jedynie zaznaczył, że nie wyraża zgody na umorzenie. SKO akceptowało to stanowisko bez wyjaśnienia sytuacji skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do przepisu art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do oceny powołanych w skardze kasacyjnej podstaw. Przed rozpoznaniem postawionych zarzutów należy przypomnieć, jaki był przedmiot postępowania administracyjnego i jaka decyzja poddana została kontroli przez WSA w zaskarżonym wyroku. Otóż organ I instancji zawiadomił L. S. o wszczęciu z urzędu postępowania w celu zwrotu świadczeń przyznanych z funduszu alimentacyjnego na rzecz D. S. i D. S. i po przeprowadzeniu postępowania, decyzją z dnia [...] października 2010 r., orzekł o obowiązku zwrotu należności z tytułu otrzymania przez osobę uprawnioną – J. L., na rzecz wymienionych dzieci, kwoty 2400 zł z odsetkami. Jako podstawę decyzji organ powołał art. 27 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Zaznaczyć należy, że decyzję w tym przedmiocie wydaje organ właściwy wierzyciela, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego /ust. 2/. Tej treści rozstrzygnięcie zaskarżone zostało odwołaniem i było przedmiotem kontroli instancyjnej w postępowaniu administracyjnym, a następnie – na skutek skargi L. S. - poddane zostało ocenie pod względem zgodności z prawem przez WSA, który skargę oddalił. Zatem rozpoznawana sprawa dotyczy zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jeśli chodzi o materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia, to decyzja mająca oparcie w przepisie art. 27 ust. 2 ustawy nie ma charakteru uznaniowego, a w prowadzonym postępowaniu organ musi jedynie ustalić czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Mając więc na uwadze, że sprawa dotyczy zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności, a jej materialnoprawną podstawę stanowi art. 27 ustawy, za nieusprawiedliwiony uznać należy zarzut naruszenia art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 12 w zw. z art. 86 k.p.a., gdzie skarżący kasacyjnie naruszenie tych przepisów upatruje w nieuwzględnieniu wniosków dowodowych na okoliczność braku możliwości uiszczenia należności z uwagi na długoletni pobyt w zakładzie karnym i brak w warunkach pozbawienia wolności pracy. Z brzmienia art. 27 ust. 2 ustawy wynika bowiem, że w postępowaniu prowadzonym w trybie tego przepisu nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, względnie jego możliwości w zakresie spłaty zobowiązania. Kwestia ta wymagałaby wyjaśnienia, jednakże w odrębnym postępowaniu, zainicjowanym przez dłużnika alimentacyjnego, dopiero po zakończeniu postępowania w przedmiocie należności podlegającej zwrotowi. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bez uprzedniego wydania decyzji /ostatecznej/ w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń. Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia prawa materialnego, a to art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że L. S. i jego aktualna sytuacja bytowo-materialna nie stanowi wystarczającej podstawy do uznania, że wniosek skarżącego w przedmiocie umorzenia należności, nie zasługuje na uwzględnienie. Jest tak dlatego, że przepis ten nie był stosowany w postępowaniu administracyjnym i sądowym, a więc nie mogło dojść do jego naruszenia; WSA w zaskarżonym wyroku odnosząc się do zarzutów skargi wskazał jedynie, że warunki umorzenia należności określone zostały w art. 30 ust. 1 ustawy, a umorzenie podlega rozpoznaniu, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, w odrębnym postępowaniu. Jeszcze raz powtórzyć należy, że rozpoznawana sprawa dotyczyła przypisania dłużnikowi alimentacyjnemu do zwrotu należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a nie umorzenia należności, co jest uregulowane właśnie w przepisie art. 30 ustawy. Z tych przyczyn, skoro zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, w oparciu o przepis art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 250 – 261 p.p.s.a.