VI SA/Wa 1926/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Sędziowie Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi B. Sp. z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w [...] z dnia [...] kwietnia 2010 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej B. Sp. z o.o. z siedzibą w B. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia ([...]OWNFZ) w K. decyzją z dnia[...] kwietnia 2010 r., Nr [...] na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), dalej: "k.p.a.", art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (j. t. Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.), dalej: "ustawa o świadczeniach", po rozpatrzeniu wniosku B. Spółki z o.o. z siedzibą w B. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Dyrektora [...]OWNFZ Nr [...] z dnia [...] października 2009 r., postanowił odmówić uchylenia omawianej decyzji z dnia [...] października 2009 r. Decyzja została wydana po następujących ustaleniach: Powołaną wyżej decyzją z dnia [...] października 2009 r. Dyrektor [...]OWNFZ, na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. ustalił okres podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu Z. L. z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu u płatnika B. Sp. z o.o. z siedzibą w B. na rzecz B. S.A. z siedzibą w B., w następującym okresie: od 1 marca 2007 r. do 31 lipca 2007 r. Decyzja stała się ostateczna w dniu 11 listopada 2009 r. Spółka B. w dniu 21 stycznia 2010 r. wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 w związku z art. 28 i art. 61 § 4 k.p.a. i następnie o umorzenie postępowania na mocy art. 105 § 1 k.p.a. Spółka wskazywała na doręczenie jej w dniu 21 grudnia 2009 r. decyzji ZUS z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] ustalającej wysokość podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne dla osoby świadczącej dla spółki usługi na podstawie umów zawartych przez tę osobę ze spółką. Spółka została zobowiązana jako płatnik do sporządzenia za tę osobę dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych wraz z miesięcznymi deklaracjami rozliczeniowymi ZUZ DRA. O decyzji Dyrektora [...]OWNFZ z dnia [...] października 2009 r. Spółka dowiedziała się dnia 21 grudnia 2009 r., kiedy doręczono jej również wspomnianą decyzję ZUS. Skarżąca spółka nie została zawiadomiona o toczącym się postępowaniu zmierzającym do wydania w dniu [...] października 2009 r. decyzji przez Dyrektora [...]OWNFZ. Tym samym została pozbawiona udziału w tym postępowaniu, w którym przysługiwały jej prawa strony, co stanowi przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Jednocześnie Spółka B. podkreśliła, że z uczestnikiem postępowania łączyły ją umowy o dzieło, a nie umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu. Podnosiła, że zaskarżyła do sądu powszechnego – Sądu Okręgowego w B. decyzje ZUS ustalające wysokości podstaw wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne i uzyskała wyroki stwierdzające, iż umowy łączące ją z osobami fizycznymi - wykonawcami były umowami o dzieło, a nie umowami zlecenia. W konsekwencji Sąd ten zwolnił Spółkę z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne. Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r. Dyrektor [...]OWNFZ wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną tego organu z dnia [...] października 2009 r. Następnie w dniu [...] kwietnia 2010 r. została wydana przez Dyrektora [...]OWNFZ wymieniona na wstępie decyzja administracyjna. Zdaniem organu Spółka nie miała statusu strony w postępowaniu prowadzonym przez organ administracji, gdyż decyzja z [...] października 2009 r. nie dotyczyła ani uprawnień ani obowiązków B. Sp. z o.o. Z kolei na mocy art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek należą wyłącznie do właściwości organów ZUS, a nie do dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ. Zatem nałożenie na spółkę obowiązków decyzją ZUS nie dawało jej praw strony w postępowaniu o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego prowadzonego przez dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ. Od decyzji tej B. Sp. z o.o. złożyła odwołanie wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania lub uchylenie i orzeczenie co do istoty lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Decyzji zarzucono naruszenie przepisów Kodeksu cywilnego przez uznanie spornych umów za umowy zlecenia oraz naruszenie przepisów postępowania: art. 6, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 28 k.p.a. przez odmowę uznania skarżącej za stronę postępowania. Zdaniem spółki przysługiwały jej prawa strony w postępowaniu prowadzonym przez Dyrektora [...]OWNFZ. W wyniku tego postępowania bowiem ZUS wydał decyzje ustalające wysokość podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne dla osoby świadczącej dla spółki usługi na podstawie umów zawartych przez tę osobę ze spółką. Tymczasem z naruszeniem art. 61 § 4 k.p.a. Spółka nie została powiadomiona o wszczęciu postępowania, a prawa strony przysługiwały jej jako płatnikowi naliczonych przez ZUS składek, co do których obowiązek naliczenia określił Dyrektor [...]OWNFZ. Istotą bowiem postępowania przed Dyrektorem [...]OWNFZ było ustalenie rodzaju umowy łączącej Spółkę z uczestnikiem postępowania objętym obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Decyzją Nr [...] z dnia [...] czerwca 2010 r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia na podstawie 102 ust. 5 pkt 24 w zw. z art. 109 ust.5 ustawy o świadczeniach i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Prezes NFZ stwierdził, że Dyrektor [...]OWNFZ zasadnie objął decyzją z dnia [...] października 2009 r. osobę w niej wskazaną obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym, z tytułu świadczenia usług na podstawie umów zlecenia u płatnika składek B. Sp. z o.o. w okresie wskazanym w decyzji. Zdaniem organu odwoławczego decyzja z dnia [...] października 2009 r. nie nakładała na płatnika składek (Spółkę B.) żadnych obowiązków ani nie dawała mu żadnych uprawnień, inaczej niż decyzja wymiarowa wydawana przez ZUS. W tej sytuacji skarżąca Spółka nie miała w rozumieniu art. 28 k.p.a. interesu prawnego w postępowaniu prowadzonym przez Dyrektora [...]OWNFZ w sprawie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Z. L. - osoby będącej stroną umowy zawartej przez tę Spółkę. Zgodnie z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek zostały wyłączone z właściwości dyrektora OWNFZ. Zatem decyzja wydana przez ten organ nie dotyczy kwestii wymiarowych, a więc nie dotyczy również obowiązku osób trzecich. Kierując się powyższym organ odwoławczy uznał, że Spółka nie była stroną postępowania w sprawie o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego. Z kolei okoliczność, że ZUS nałożył na Spółkę pewne obowiązki, nie przesądza o jej prawach strony w postępowaniu dotyczącym ustalenia tego obowiązku. B. Sp. z o.o. z siedzibą w B. zaskarżyła decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora [...]OWNFZ w K. z dnia [...] kwietnia 2010 r. Decyzji zarzucono naruszenie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 67, art. 69 i art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach i art. 28 k.p.a. przez przyjęcie, że zainteresowaną w sprawie była wyłącznie osoba związana umowami zawartymi przez tę osobę ze Spółką i przez to odmówienie skarżącej Spółce praw strony w postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez Dyrektora [...]OWNFZ w K.. Zarzucono również naruszenie art. 6, art. 8, art. 9 i art. 10 k.p.a. oraz art. 45 i art. 78 Konstytucji RP przez pozbawienie Spółki prawa do zaskarżenia decyzji Dyrektora [...]OWNFZ z dnia [...] października 2009 r. i w konsekwencji uniemożliwienie rozpatrzenia skargi Spółki przez sąd. Postawiono również zarzut naruszenia art. 109 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach przez błędna ich wykładnię i zastosowanie. Podkreślano, że decyzja ustalająca obowiązek ubezpieczeniowy niesie w sobie również skutek w stosunku do płatnika, którym jest skarżąca Spółka. Płatnik jest bowiem zobowiązany do uiszczenia składek i do sporządzenia dokumentów ubezpieczeniowych i bez znaczenia jest fakt, że to ZUS wydaje decyzje o wymiarze składek. W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, podtrzymując swoje stanowisko o braku interesu prawnego spółki B. w postępowaniu przed Dyrektorem [...]OWNFZ w K. w sprawie ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, wnosił o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje; Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 z póżn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają w pierwszej instancji, wojewódzkie sądy administracyjne (art. 3 § 1 ww. ustawy). Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż jest ona zasadna. Zaskarżona decyzja administracyjna zawiera rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa skarżącej Spółki B. do występowania w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta, z którym zawarła umowy odmiennie interpretowane przez organ i sama Spółkę. Organ uznał te umowy za umowy o charakterze zlecenia, a spółka jako umowy o dzieło. Jest to bardzo istotne, gdyż w drugim przypadku na Spółkę nie mogą zostać nałożone obowiązki, którymi została obciążona, zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach. W ocenie organu Spółka B. nie jest stroną omawianego postępowania, gdyż nie dotyczy ono jej interesu prawnego. W konsekwencji odmówiono jej prawa strony w żądaniu zmiany/uchylenia decyzji dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Z. L.. Stanowisko to w ocenie Sądu w składzie orzekającym jest błędne. Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku spółki B. W doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że interes prawny jest kategorią prawa materialnego. Interes prawny podmiotu do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tego podmiotu, który to wpływ wynikać musi z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa materialnego, a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (np. decyzja administracyjna) może mieć wpływ na sytuację prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego (szerzej M. Bogusz: Zaskarżanie decyzji administracyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 1997, s. 22, a także T. Woś: Postępowanie sądowo – administracyjne, Warszawa 1996, s. 105 i nast.). Interes prawny nie wywodzi się z wewnętrznego przekonania osoby, która się na niego powołuje, lecz z wynikającego z przepisów prawa, rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą jej indywidualnych praw a prowadzonym postępowaniem. Oceniając interes prawny Spółki B. do uczestnictwa w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym kontrahenta umów zawartych przez ten podmiot z daną osobą należy więc brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające czy i jaki status prawny ma skarżąca spółka w sprawie dotyczącej ustalenia podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu osoby, z którą zawarła umowy. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osobami z nimi współpracującymi. W myśl natomiast art. 69 ust. 1 omawianej ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający (art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach ). Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 omawianej ustawy osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy) są obowiązane bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminach przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym - w terminie do 15 dnia następnego miesiąca. Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach). Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych czyli ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), dalej jako: "ustawa systemowa". W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS. Z uregulowań powyższych wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, powoduje dalsze ustalenie w drodze decyzji, że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stwierdzenie w drodze decyzji administracyjnej podlegania zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem. Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Wskazać należy, że tylko w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej w następstwie tego ustalenia źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Później ta kwestia jest już przesądzona konsekwencją ustaleń poczynionych w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sfery prawne dwóch podmiotów: zleceniodawcy statuując go jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zatem obie strony umowy mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Z omawianych względów Sąd uznał, że organ administracji z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił brak interesu prawnego Spółki B. do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta. Z tych względów w ponownie prowadzonym postępowaniu organ drugiej instancji rozpozna merytorycznie wniosek Spółki B. w przedmiocie wznowienia postępowania przy uwzględnieniu skarżącej jako strony postępowania w sprawie dotyczącej objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym kontrahenta spółki. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 152 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.