IV SA/Wa 1792/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości oddala skargę Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Minister Finansów po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez pełnomocnika P. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa własną decyzję z dnia [...] lutego 2010 r. stwierdzającą na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz.65) przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości ¼ części w prawie własności nieruchomości położonych w W. przy ul. [...], objętych księgami wieczystymi o numerach [...],[...] i [...] (dawniej księga hipoteczna nr [...]), obecnie będących własnością W., za utratę których na mocy postanowień Układu zawartego między Konfederacją Szwajcarską a Rządem Rzeczypospolitej Polskiej, dotyczącego odszkodowania interesów szwajcarskich, podpisanego w dniu 25 czerwca 1949 r. przyznano M. M. odszkodowanie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przedstawił następujący stan sprawy. Dnia [...] lutego 2010 r. Minister Finansów na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych wydał powyżej opisaną decyzję. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik P. M., spadkobiercy M. M. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, 8, 10, 11, 12, 15, 76, 77 § 1, 78, 80, 107 § 3 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenie prawa materialnego tj. art. 1 w zw. z art. 2 w/w ustawy. Rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożony przez pełnomocnika P. M. Minister Finansów podkreślił, że przesłanką przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania było przyznanie odszkodowania na podstawie polsko - szwajcarskiego układu indemnizacyjnego. Skoro M. M. przyznano odszkodowanie za prawo własności przedmiotowej nieruchomości to wystąpiła przesłanka do wydania decyzji stwierdzającej przejście tego udziału w nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 w/w ustawy. Minister Finansów wskazał, że z udostępnionej przez stronę szwajcarską dokumentacji wynika wprost, że Komisja do Spraw Uregulowania Rekompensat za Mienie Upaństwowione przyznała M. M. odszkodowanie za konkretną nieruchomość położoną w W., przy ul. [...], co wynika z pisma Komisji z dnia 12 listopada 1953 r., z kart kontroli wpłat oraz oświadczenia wnioskodawcy z dnia 23 maja 1955 r., że M. M. otrzymał odszkodowanie w oparciu o Układ zawarty między Konfederacją Szwajcarską a Rządem Rzeczypospolitej Polskiej, dotyczący odszkodowania interesów szwajcarskich, podpisany w dniu 25 czerwca 1949 r. Odnosząc się do argumentu pełnomocnika strony, że oświadczenie M. M. z dnia 23 maja 1953 r. nie zostało złożone w formie przewidzianej prawem dla aktu zrzeczenia się nieruchomości to organ wskazał, że wszystkie kwestie dotyczące trybu postępowania przed organami szwajcarskimi były ustalane wyłącznie przez stronę szwajcarską, a strona polska nie ingerowała w formę sporządzanych dokumentów. Jest to zgodne z ideą indemnizacji, gdyż niemożliwe byłoby narzucenie szwajcarskiemu organowi działającemu na terytorium Szwajcarii przeprowadzenia postępowania rekompensacyjnego wobec obywatela szwajcarskiego w oparciu o polskie normy prawne. W opinii Ministra Finansów nie ma żadnych podstaw do odmowy mocy dowodowej dokumentacji szwajcarskiej ponieważ posiadane dokumenty są konsekwencją umowy między rządowej pomiędzy Rządami Polski i Szwajcarii. Generalnie Minister Finansów powtórzył stanowisko zawarte w decyzji z dnia [...] lutego 2010 r, iż do Ministra Finansów należy wyłącznie sprawdzenie czy istnieją przesłanki przewidziane ustawą z dnia 9 kwietnia 1968 r., a ich wystąpienie implikuje obowiązek wydania decyzji. Podsumowując organ wskazał, że nie doszło do naruszenia przez Ministra Finansów przepisów postępowania administracyjnego. Skargę na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2010 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie pełnomocnik P. M. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1/ naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisów prawa tj. art. 1 ust. 1 ustawy z 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz.65) w związku z art. 1 i 2 oraz art. 13 Układu zawartego między Konfederacją Szwajcarską a Rządem Rzeczypospolitej Polskiej, dotyczącego odszkodowania interesów szwajcarskich, podpisanego w dniu 25 czerwca 1949 r. wraz z jego Uzupełnieniem stanowiącym integralną część Układu zawartym w dniu 26 czerwca 1964 r. ponieważ ustawa o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa dotyczy wyłącznie przypadków, gdy przejście własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa było skutkiem realizacji określonych postanowień umowy indemnizacyjnej, zamierzony więc skutek prawny w postaci przejścia własności powinien wynikać z konkretnych regulacji Układu, których umowa ta nie zawiera. Jednocześnie Układ zakładał poprzez regulację zawartą w art. 2, iż z chwilą wejścia w życie Układu, zainteresowani obywatele szwajcarscy nie będą mogli dochodzić pretensji w jakikolwiek sposób, co wykluczało ich prawa przyznane przez polskie ustawodawstwo na mocy Dekretu [...]. Minister Finansów naruszył więc powyższe przepisy gdyż przesłanka przejścia prawa własności nie ziściła się biorąc pod uwagę treść Układu, a wobec regulacji zawartej w art. 13 Układu pretensje szwajcarskie wypływające z aktów i działań powziętych przez władze polskie po podpisaniu Układu "nie są załatwione jego postanowieniami", 2/ naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, 8, 10, 11, 12, 15, 76, 77 § 1, 80, 107 § 3 kpa w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez: pominięcie przez Ministra Finansów w rozstrzygnięciu decyzji elementów wymienionych w § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, który nakazuje ocenić te decyzje jako naruszające art. 107 § 1 i 2 w związku z § 2 ust. 1 w/w rozporządzenia, zaniechanie podjęcia wszelkich kroków celem ustalenia i wyjaśnienia wszelkich okoliczności mających wpływ na wynik sprawy, a w szczególności wobec braku zgromadzenia dokumentacji od organów szwajcarskich pozwalających na stwierdzenie, czy wedle uzgodnień stron roszczenia zostały uregulowane Układem i czy w związku z tym mogą nastąpić w świetle jego treści skutki z niego wynikające objęte zakresem Ustawy o dokonywaniu wpisów, - dokonanie swobodnej i dowolnej oceny oświadczeń składanych przez prof. M. M., w tym poprzez uznanie, że zrzekł się on praw do nieruchomości położonej w W., przy ul. [...], * brak ustalenia, a zatem naruszenie zasady praworządności, że odszkodowanie zostało wypłacone w ramach sum globalnych przekazanych przez Państwo Polskie, * pominięcie wpływu Dekretu [...] na brak możliwości zastosowania przepisów ustawy o dokonywaniu wpisów, * brak wyczerpującego uzasadnienia faktycznego i prawnego wydanej decyzji i w istocie wydanie decyzji bez zachowania zasady dwuinstancyjności, biorąc pod uwagę, że zaskarżona decyzja powiela w całej rozciągłości w sposób ogólny tezy zawarte w uprzednio wydanej decyzji, * niezapewnie nie udziału w postępowaniu pozostałym spadkobiercom A. M., których prawa związane z roszczeniami dekretowymi mogą zostać naruszone poprzez wydanie zaskarżonej decyzji. Wskazując na tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Finansów oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Finansów z dnia [...] lutego 2010 r, a także o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skarg pełnomocnik skarżącego opisał szczegółowo postępowanie przed organem oraz stan faktyczny i prawny niniejszej sprawy, szczegółowo rozwijając wskazane zarzuty. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, powołując się na stan faktyczny i prawny zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy stwierdzić, że stosownie do treści art. 13 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wojewódzkie sądy administracyjne są powołane do rozpoznawania wszystkich spraw sądowoadministracyjnych z wyjątkiem tych spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto podkreślić należy, że ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego oraz pod względem zgodności z przepisami postępowania administracyjnego. W tym miejscu należy także podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Oczywiście Sąd nie może orzec na niekorzyść skarżącego chyba, że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji (art. 134 § 2 ww. ustawy). Skarga złożona w przedmiotowej sprawie nie może zostać uwzględniona ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Podstawę prawną kontrolowanego rozstrzygnięcia Ministra Finansów stanowi ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 roku o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65). Przepisy ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Z mocy art. 5 ust. 2 powołanej wyżej ustawy ustawę tą stosuje się również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy tj. przed dniem 17 kwietnia 1968 roku (art. 5 ust. 1). Ustawa w art. 2 ust. 1 i art. 5 ust. 2 odwołując się do umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, jednoznacznie nakazuje jej stosowanie także do umów zawartych przed dniem 17 kwietnia 1968 roku. Taka sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie, gdyż układ z 1949 roku poprzedził powyższą regulację ustawową. Stosownie do art. 2 ustawy wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Przepis art. 2 ustawy wyraźnie przewiduje wydawanie przez Ministra Finansów decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy. Należy podkreślić, iż przejście nieruchomości, o jakim mowa w tym przepisie, mogło mieć charakter faktyczny, a nie prawny. Gdyby bowiem przejście praw do nieruchomości nastąpiło na podstawie umowy międzynarodowej (ratyfikowanej i publikowanej), to zbędne byłoby wydawanie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. i decyzji administracyjnej. Sformułowanie użyte w art. 2 ustawy potwierdza zatem, iż decyzja Ministra Finansów ma jedynie charakter deklaratoryjny. W niniejszej sprawie przedmiot zainteresowania orzekającego w sprawie Ministra Finansów stanowił zawarty w dniu 25 czerwca 1949 r. Układ pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Konfederacją Szwajcarską dotyczący "odszkodowania interesów szwajcarskich w Polsce". W pierwszej kolejności Rząd Polski zobowiązany był zapłacić Rządowi Szwajcarskiemu określoną w układzie kwotę pieniędzy, która zgodnie z postanowieniami Układu (art. 2) miała stanowić "definitywne załatwienie wszystkich pretensji szwajcarskich wyliczonych w art. 1 Układu", a Rząd Szwajcarski dokonywał rozliczeń z obywatelami szwajcarskimi na podstawie orzeczeń Komisji ds. Rekompensat za Mienie Upaństwowione. Konsekwencją ustalenia przez Ministra Finansów, iż dana osoba i jej mienie zostały objęte którymś z międzynarodowych układów odszkodowawczych oraz udowodnienie tej okoliczności na podstawie stosownej dokumentacji, powoduje powstanie po stronie Ministra Finansów obowiązku wydania deklaratoryjnej decyzji, potwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa określonego prawa. W przedmiotowej sprawie, z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, iż na podstawie wniosku M. M., będącego obywatelem szwajcarskim Komisja ds. Rekompensat za Mienie Upaństwowione uznała jego roszczenie za zasadne i przyznała z tego tytułu odszkodowanie. Odszkodowanie przyznane zostało w związku z uznaniem przez Komisję roszczeń M. M. z tytułu udziału ¼ części w prawie własności nieruchomości położonej w W., przy ul. [...]. Wobec powyższego - w kontekście oświadczenia z dnia 23 maja 1955 r. podpisanego przez M. M. - stwierdzić należy, iż M. M. przyjmując odszkodowanie uznał, że jego udział w prawie własności przedmiotowej nieruchomości został przejęty przez państwo. Oświadczył również, że nie będzie w żaden sposób dochodził ponownie tych praw. Zdaniem Sądu M. M. - wbrew twierdzeniom skargi - miał świadomość co do skutków prawnych, jakie wywołały akty prawne uchwalone w Polsce i wyraził zgodę na rezygnację z dochodzenia zwrotu nieruchomości w zamian za przyznanie odszkodowania. M. M. zrzekł się roszczeń z tytułu utraty własności, za co otrzymał odszkodowanie wypłacane na zasadach określonych w opisanym powyżej Układzie. Jedynie na marginesie należy zauważyć, iż odmienne rozumienie regulacji oznaczałoby akceptacje stanu gdy osoby, będące obywatelami Konfederacji Szwajcarskiej, były uprawnione do pobrania odszkodowania z tytułu utraty własności budynków znajdujących się w Polsce (co wiązało się ze zrzeczeniem roszczeń z tytułu utraty własności), a równocześnie nie utraciły ich własności. Takie rozumienie regulacji spraw mienia utraconego przez obywateli szwajcarskich, nie wynikające przecież, jak wskazano wcześniej z treści umowy między Rzeczypospolitą Polską i Konfederacją Szwajcarską z 1949 r., byłoby trudne do zaakceptowania w świetle założenia racjonalności przyjmowanych rozwiązań. Odnosząc się do zarzutu pominięcia wpływu Dekretu [...] na niniejsze postępowanie i pominięcia analizy art. 13 Układu to wskazać należy, że wyłączenia spod regulacji Układu nie dotyczą nieruchomości położonej w W., przy ul. [...] bowiem nieruchomość ta objęta była działaniem Dekretu z dnia [...] października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W., który w art. 1 ustanowił zasadę, że wszelkie grunty na obszarze W. przechodzą z dniem wejścia w życie dekretu na własność gminy W. Dekret wszedł w życie przed podpisaniem Układu między Rzeczypospolitą Polską i Konfederacją Szwajcarską z 1949 r., więc zastosowanie ma tu art. 1 Układu dotyczący odszkodowania za "wszystkie majątki, prawa i interesy szwajcarskie, dotknięte bądź przez ustawodawstwo polskie i kroki, które zeń wypływają, bądź przez wszelkie inne kroki, powzięte przez Państwo Polskie lub jego organy". Wydanie decyzji przez Prezydium Rady Narodowej w W. w 1957 r. o odmowie przyznania własności czasowej jest jedynie następstwem objęcia nieruchomości Dekretem i nie oznacza zastosowania w niniejszej sprawie art. 13 Układu. Minister Finansów prawidłowo ustalił krąg stron w postępowaniu. Jedynie spadkobiercy M. M., P. M. przysługuje przymiot strony w niniejszym postępowaniu administracyjnym. M. M. jako obywatel szwajcarski otrzymał odszkodowanie z tytułu działu ¼ części w prawie własności nieruchomości położonej w W., przy ul. [...], inni byli współwłaściciele nieruchomości nie byli objęci Układem polsko - szwajcarskim, toteż postępowanie niniejsze nie dotyczy ich interesu prawnego lub obowiązku. Podsumowując Sąd - w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę - stanął na stanowisku, iż w postępowaniu administracyjnym podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa. Wyczerpująco zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy stosownie do treści art. 77 § 1 kpa. W konsekwencji - zgodnie z zasadą przekonania unormowaną w art. 11 kpa dokonano uzasadnienia faktycznego i prawnego zajętego stanowiska zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. Analiza akt postępowania administracyjnego i wydana w tej sprawie decyzja wskazuje, że organy administracji publicznej prowadząc postępowanie w sposób właściwy zastosowały przepisy procedury administracyjnej, jak również przepisy prawa materialnego. Mając powyższe na względzie Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.