II OZ 368/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 742/10 odmawiającego B. L. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie. B. L., w piśmie z dnia 30 czerwca 2010 r. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Rzeszowie z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku przy piśmie z dnia 13 sierpnia 2010 r. doręczył skarżącemu odpis zarządzenia z dnia 13 sierpnia 2010 r. wzywającego go do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Pismem z dnia 8 września 2010 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast w dniu 13 października 2010 r. skarżący złożył przedmiotowy wniosek na urzędowym formularzu PPf. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pismem z dnia 26 października 2010 r. wezwał skarżącego do nadesłania dodatkowych dokumentów, a następnie postanowieniem z dnia 7 grudnia 2010 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Po rozpoznaniu sprzeciwu skarżącego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 24 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Rz 742/10 odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że z przedłożonych przez skarżącego dokumentów oraz oświadczeń wynika, że gospodarstwo domowe prowadzi on wspólnie z żoną oraz trójką dzieci w wieku 1- 8 lat. Na majątek rodziny składa się dom o pow. 215 m² wraz z 20-arową działką oraz dwa pojazdy mechaniczne: Mitsubishi – rok prod. 2010 i Toyota – rok prod. 2009. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest dochód w wysokości 5 tysięcy złotych netto miesięcznie, uzyskiwany z działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego – skarżący fachowo świadczy pomoc w zakresie sporządzania wniosków o dotacje i dofinansowania ze środków UE. Na wydatki obciążające budżet rodziny składają się koszty zakupu żywności – 1 tysiąc złotych miesięcznie, opłaty za energię elektryczną, gaz i kanalizację w wysokości odpowiednio 300, 100 i 100 zł., oraz spłata kredytu budowlanego i inwestycyjnego na samochody w wysokości 150 i 130 tys. zł.; rata miesięczna odpowiednio 1 i 1,2 tys. zł. Celem zweryfikowania okoliczności podanych przez skarżącego na uzasadnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd zarządzeniem z dnia 12 stycznia 2011 roku zwrócił się do niego o złożenie dodatkowego oświadczenia w przedmiocie jego sytuacji majątkowej oraz dochodów, poprzez przedłożenie wyciągu z posiadanych (w szczególności firmowych) rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z ostatnich trzech miesięcy; przedłożenie odpisu zeznania podatkowego za rok 2009 lub zaświadczenia o uzyskiwanych dochodach; przedłożenie odpisu deklaracji VAT w związku z prowadzoną działalnością za okres ostatnich 3 miesięcy; harmonogramu spłat kredytów – inwestycyjnego i budowlanego; nadesłanie kserokopii rachunków za energię, gaz, węgiel, wodę, telefon za ostatni okres rozliczeniowy. Do wezwania dołączono pouczenie, iż niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni licząc od dnia doręczenia spowoduje, że merytoryczna ocena wniosku o przyznanie prawa pomocy zostanie przeprowadzona wyłącznie w oparciu o zalegające w aktach sprawy dokumenty. Wezwanie doręczono skarżącemu w dniu 31 stycznia 2011 r., a skarżący nie zastosował się do jego treści. W ocenie Sądu, powyższe skutkuje niewykazaniem przez skarżącego istnienia przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. B. L. złożył zażalenie na powyższe postanowienie, pismem z dnia 30 marca 2011 r. podnosząc, iż Sąd błędnie ocenił jego sytuację materialna. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż to na osobie ubiegającej się o przyznanie jej prawa pomocy, we wnioskowanym zakresie, spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w określonej sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania jej tego prawa. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. Podnieść przede wszystkim należy, iż podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy, są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawcę. Powinna to być informacja kompletna, umożliwiająca ocenę realnej sytuacji majątkowej strony. Sąd nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających za zasadnością wniosku o przyznanie prawa pomocy. Uprawniony jest jedynie, zgodnie z przepisem art. 255 p.p.s.a., do żądania dodatkowego oświadczenia oraz przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony, jej dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z akt sprawy wynika iż skarżący, we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym na formularzu PPf wskazał, iż prowadzi pięcioosobowe gospodarstwo domowe, posiada dom o powierzchni 215 m2, oraz kredyt budowlany w wysokości 150 000 zł i kredyt inwestycyjny na samochód 13 000 zł, a tytułu prowadzenia działalności gospodarczej uzyskuje dochód w wysokości 5000 zł. W związku z powyższym, referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę na podstawie art. 255 p.p.s.a do nadesłania dokumentów określających jego stan majątkowy m.in. zeznań podatkowych, wyciągów z kont bankowych, dokumentów obrazujących miesięczne wydatki stanowiące koszty jego utrzymania. Pomimo prawidłowego wezwania skarżący nadesłał jedynie oświadczenie o ponoszonych wydatkach, natomiast nie nadesłał dodatkowych wyżej wymienionych dokumentów. Dodatkowo, pomimo ponownego wezwania skarżącego przez Sąd pismem z dnia 12 stycznia 2011 r. do nadesłania wyciągów z posiadanych kont, odpisu deklaracji VAT, harmonogramu spłat kredytów oraz nadesłania kopii rachunków stanowiących wydatki gospodarstwa domowego skarżącego, nie nadesłał on żadnych dokumentów, co w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skutkuje brakiem możliwości dokonania pełnej analizy możliwości finansowych strony. Brak oświadczenia wnioskodawcy w tym zakresie nie pozwala na ustalenie w sposób jednoznaczny i pozbawiony wątpliwości w zakresie relacji osiąganych dochodów do ponoszonych wydatków. Tym samym nie pozwala na stwierdzenie, iż strona nie jest w stanie wygospodarować środków pieniężnych umożliwiających poniesienie kosztów sądowych. Tymczasem, jak zaznaczono na wstępie rozważań, to rolą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.