III SA/Lu 492/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski,, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca),, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak,, Protokolant Asystent sędziego Jowita Dudek,, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 marca 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego oddala skargę. Skarżąca J. K. zwróciła się w dniu 5 sierpnia 2010 r. do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie o dopuszczenie jej do egzaminu sędziowskiego na podstawie art. 66 ust. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157). Skarżąca wskazała, że od dnia 15 maja 2007 r. zatrudniona była na okres próbny na stanowisku p.o. asystenta sędziego, a od dnia 15 sierpnia 2007 r. - na czas nieokreślony na stanowisku asystenta sędziego, spełnia zatem dyspozycję wskazanego na wstępie przepisu, bowiem w chwili przystąpienia do egzaminu będzie posiadała wymagany okres trzyletniego zatrudnienia na tym stanowisku. Pismem z dnia 9 sierpnia 2010 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Lublinie odmówił dopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego, uznając, że skarżąca nie spełniła wymogu dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego - trzyletniego okresu pracy na stanowisku asystenta sędziego w dacie wejścia w życie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, tj. w dniu 4 marca 2009 r. Skarżąca wezwała Prezesa Sądu Apelacyjnego do usunięcia naruszenia prawa, jednak pismem z dnia 1 września 2010 r. Prezes Sądu Apelacyjnego poinformował ją, że nie stwierdził zaistnienia podstaw do uchylenia czynności z dnia 9 sierpnia 2010 r. odmawiającej uwzględnienia wniosku o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego w najbliższym terminie przewidzianym dla aplikantów sądowych i dopuszczenia skarżącej do tego egzaminu sędziowskiego. Organ wyjaśnił, że prawidłowa interpretacja art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP nie pozostawia wątpliwości, iż do egzaminu sędziowskiego kończącego aplikację sądową rozpoczętą przed dniem 1 stycznia 2008 r. będą mogli przystąpić wyłącznie ci asystenci sędziów, którzy w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 4 marca 2009 r. byli zatrudnieni na stanowisku asystenta sędziego i w tym dniu czas zajmowania przez nich tego stanowiska wynosił 3 lata. Na czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 9 sierpnia 2010 r., polegającą na odmowie dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego (w skardze omyłkowo podano datę 1 września 2010 r., czyli datę udzielenia odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa) skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę, w której domagała się uchylenia zaskarżonej czynności i dopuszczenia jej do egzaminu sędziowskiego, o którym mowa w art. 70 ust. 1 ustawy o KSSiP. Skarżąca zarzuciła błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 66 ust. ust. 4 powołanej ustawy, gdyż przepis ten stanowi, że osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie ustawy (4 marca 2009 r.) na stanowisku asystenta sędziego może przystąpić do egzaminu sędziowskiego określonego w art. 70 ust. 1 (aplikacja rozpoczęta przed dniem 1 stycznia 2008 r.), jeżeli zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat i zgłosiła prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiar przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem. W takim przypadku asystent sędziego jest dopuszczany do egzaminu sędziowskiego w najbliższym terminie przewidzianym dla aplikantów sądowych. W ocenie skarżącej nie jest słuszne twierdzenie, iż przepis art. 66 ust. 4 ustawy stawia, jako warunek przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, wymóg trzyletniego okresu zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego na dzień wejścia ustawy w życie, tj. na dzień 4 marca 2009 r. Skarżąca wskazuje, że ustawodawca wprowadził kategorię asystenta sędziego "zatrudnionego w dniu wejścia ustawy w życie" z tego powodu, że ustawa o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury wprowadziła rewolucyjny, odmienny od dotychczasowego model kształcenia kadr sądów powszechnych. Miejsce dotychczasowej aplikacji sądowej zastąpiła aplikacja ogólna, której adepci, jeżeli nie dostaną się na aplikację sędziowską bądź prokuratorską, mają prawo zostać asystentami sędziów bądź referendarzami. Ci asystenci, nie będąc zatrudnionymi w dniu wejścia ustawy w życie na stanowisku asystenta sędziego, mogą przystąpić do egzaminu sędziowskiego po przepracowaniu 4 lat na tym stanowisku (art. 155 § 7 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych - Dz. U. Nr 98 poz. 1070). Ustawodawca natomiast mając świadomość, iż w sądach powszechnych zatrudnieni są asystenci sędziów legitymujący się wyłącznie wykształceniem prawniczym stworzył im prawną możliwość przystąpienia do egzaminu sędziowskiego. Regulacja ta została zawarta w przepisach przejściowych i końcowych do ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, tj. w art. 66 ust. 4 ustawy. Skarżąca uznaje, że nieuzasadnione jest wprowadzanie trzeciej kategorii asystentów sędziów: zatrudnionych w dniu wejścia ustawy w życie, ale nie spełniających na ten dzień trzyletniego okresu zatrudnienia. Skarżąca podnosi też, że we wrześniu 2009 r. do egzaminu sędziowskiego organizowanego przez Sąd Apelacyjny w Lublinie, przystąpiły dwie osoby zatrudnione na stanowisku asystenta sędziego od dnia 1 kwietnia 2005 roku oraz 17 maja 2006 r., a więc osoby nie spełniające wymogu trzyletniego zatrudnienia w dacie wejścia ustawy w życie. Nieuwzględnienie zatem wniosku skarżącej o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego jest niewątpliwie naruszeniem konstytucyjnego prawa do równości. Skarżąca powołuje się także na niejasną i niespójną interpretację przepisów ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury dokonywaną przez Ministerstwo Sprawiedliwości (pisma z dnia 27 listopada 2009 r., z dnia 19 marca 2010 r., z dnia 2 czerwca 2010 r.). W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu Apelacyjnego w Lublinie wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację. Wskazał, że prawidłowa interpretacja przepisu art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP oznacza, że do egzaminu sędziowskiego kończącego aplikację sądową rozpoczętą przed dniem 1 stycznia 2008 r., będą mogli przystąpić wyłącznie ci asystenci sędziów, którzy w dniu wejścia w życie ustawy byli zatrudnieni na stanowisku asystenta sędziego i w tym dniu czas zajmowania przez nich stanowiska wynosił 3 lata. Skarżąca została zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego od dnia 15 sierpnia 2007 r. i w dniu wejścia w życie ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury nie legitymowała się wymaganym okresem zatrudnienia na tym stanowisku. Ta okoliczność powoduje, że skarżąca nie spełniła formalnych przesłanek wymaganych do dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego przeprowadzonego w terminie od dnia 6 do 16 września 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 3 § 2 ustawy a dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz 1270 z późn. zm.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na wymienione w tym przepisie w punktach od 1 do 8 akty i czynności administracyjne oraz bezczynność organu i przewlekłość postępowania. administracji rządowej. Stąd też rozważenia wymagała przede wszystkim dopuszczalność wniesienia skargi w sprawie niniejszej do sądu administracyjnego. Przedmiotem skargi jest odmowa dopuszczenia skarżącej przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie do egzaminu sędziowskiego. Kwestia dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego asystenta sędziego, zatrudnionego na tym stanowisku przez określony czas, uregulowana została w art. 66 ust. 4 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz. U. Nr 26, poz. 157 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Przepis ten nie przewiduje wydawania decyzji w sprawie dopuszczenia asystenta sędziego do egzaminu sędziowskiego, ani żadnego trybu odwoławczego. Również ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1270 ze zm.), dalej u.s.p., nie przewiduje środków odwoławczych w przypadku odmowy dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego asystenta sędziego, zgłaszającego zamiar przystąpienia do takiego egzaminu. Egzamin sędziowski, o dopuszczenie do którego ubiegała się skarżąca, jest egzaminem kończącym aplikację sędziowską, rozpoczętą przed dniem 1 stycznia 2008 r. i odbywa się na podstawie przepisów obowiązujących przed tym dniem (art. 70 ust. 1 ustawy), a więc przepisów u.s.p. Określenie zakresu egzaminu sędziowskiego, składu komisji egzaminacyjnej i sposobu powoływania jej członków oraz trybu postępowania komisji egzaminacyjnej powierzone zostało przez powołaną ustawę organowi centralnemu - Ministrowi Sprawiedliwości. Egzamin sędziowski jest bowiem elementem przygotowania do służby publicznej. Zdanie egzaminu sędziowskiego jest jednym z ustawowych warunków powołania na stanowisko sędziego, z zastrzeżeniem przewidzianych w u.s.p. wyjątków, które skarżącej nie dotyczą. Prezes Sądu Apelacyjnego jest organem sądu apelacyjnego (art. 21 § 1 pkt 3 u.s.p.), któremu ustawa powierzyła podejmowanie czynności na podstawie art. 66 ust. 4 w przedmiocie dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego. Należy więc uznać, że odmowa dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego na na podstawie art. 66 ust. 4 ustawy, dokonana przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie jest czynnością, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., czyli inną, niż określone w pkt 1-3 decyzje i postanowienia czynnością z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Zgodnie z art. 52 § 3 p.p.s.a., skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. można wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu do usunięcia naruszenia prawa, w terminie 14 dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności . Jak wynika z akt administracyjnych (k. 24), pismo o odmowie dopuszczenia do egzaminu skarżąca otrzymała w dniu 12 sierpnia 2010 r. Wezwanie do usunięcia naruszenia prawa skarżąca skierowała do Prezesa Sądu Apelacyjnego dnia 26 sierpnia 2010 r. (data nadania – k. 16 akt adm.), a więc w terminie ustawowym. Na to wezwanie Prezes Sądu Apelacyjnego udzielił skarżącej odpowiedzi pismem z dnia 1 września 2010 r., doręczonym jej 6 września 2010 r. (k.24 akt adm.). Skarga w sprawie niniejszej złożona została dnia 5 października 2010 r. (data nadania) za pośrednictwem organu, a więc z zachowaniem trzydziestodniowego terminu określonego w art. 53 § 2 p.p.s.a. i podlegała merytorycznemu rozpoznaniu. Jak już wyżej wskazano, skarżąca omyłkowo określiła datę czynności podlegającej zaskarżeniu (1 września 2010 r., zamiast 9 sierpnia 2010 r.), okoliczność ta jednak nie uniemożliwia rozpoznania skargi, skoro niewątpliwe jest, że przedmiotem zaskarżenia jest odmowa dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego, a więc czynność Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 9 sierpnia 2010 r. Skarga jest nieuzasadniona. Prawidłowe jest stanowisko Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie, że skarżąca nie spełnia wymogów dopuszczenia do egzaminu sędziowskiego na podstawie art. 66 ust. 4 ustawy o KSSiP. Przepis ten został prawidłowo zinterpretowany i zastosowany przez organ. Art. 66 ust. 4 ustawy stanowi: "Osoba zatrudniona w dniu wejścia w życie ustawy na stanowisku asystenta sędziego może przystąpić do egzaminu sędziowskiego określonego w art. 70 ust. 1, jeżeli zajmowała to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat i zgłosiła prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiar przystąpienia do egzaminu sędziowskiego na miesiąc przed jego przeprowadzeniem. W takim przypadku asystent sędziego jest dopuszczany do egzaminu sędziowskiego, w najbliższym terminie przewidzianym dla aplikantów sądowych". Przepis art. 70 ust. 1 ustawy, do którego odsyła art. 66 ust. 4 ustawy stanowi natomiast, że aplikacja sądowa rozpoczęta przed dniem 1 stycznia 2008 r. oraz kończący ją egzamin sędziowski odbywają się na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia, a więc na podstawie przepisów u.s.p., a nie przepisów obecnie obowiązującej ustawy o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, normującej aplikację sędziowską. Należy zwrócić uwagę, że zarówno przepisy art. 66 ust. 4 jak i art. 70 ust. 1 ustawy umieszczone zostały w rozdziale 8 ustawy "Przepisy przejściowe i końcowe" i regulują określony w nich stan rzeczy na określony czas. Nie ulega wątpliwości, że zamiarem ustawodawcy było umożliwienie pewnej grupie osób (w tym przypadku asystentom sędziów) skorzystanie w określonym czasie z możliwości złożenia egzaminu sędziowskiego na zasadach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2008 r. mimo zmiany stanu prawnego. Jest to odstępstwo od zasad ogólnych, wprowadzonych ustawą (por. znowelizowany przez ustawę przepis art. 155 § 7 u.s.p.). Przepis art. 66 ust. 4 ustawy precyzyjnie określa warunki, jakie powinna spełniać osoba, która może przystąpić do egzaminu sędziowskiego określonego w art. 70 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem osoba taka w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 4 marca 2009 r.: 1. musi być zatrudniona na stanowisku asystenta sędziego i 2. musi zajmować to stanowisko co najmniej przez okres 3 lat, a ponadto: 3. powinna zgłosić prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiar przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego przeprowadzeniem. Wykładnia językowa tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że asystent sędziego musi być zatrudniony na tym stanowisku i zajmować je przez co najmniej 3 lata w dniu wejścia w życie ustawy, a nie później. Użycie przez ustawodawcę spójnika "jeżeli" wskazuje, że wymaganie określone po spójniku, dotyczące pozostawania na stanowisku asystenta sędziego przez okres co najmniej 3 lat, odnosi się do asystenta sędziego pozostającego w zatrudnieniu w dniu wejścia w życie ustawy przez okres co najmniej trzyletni. Można więc zasadnie wywodzić, że pierwszym z warunków uprawniających do skorzystania z możliwości przystąpienia do egzaminu sędziowskiego, o którym mowa w art. 70 ust. 1 ustawy, jest pozostawanie w zatrudnieniu na stanowisku asystenta sędziego, o ile zatrudnienie to trwało co najmniej przez okres 3 lat, w dniu wejścia w życie ustawy (tj. w dniu 4 marca 2009 r.). Trzecia przesłanka z tego przepisu nie jest związana z dniem wejścia w życie ustawy, bowiem określa jedynie termin do zgłoszenia zamiaru przystąpienia do egzaminu sędziowskiego. Na takie rozumienie przepisu wskazuje również wykładnia funkcjonalna. Ratio legis przepisu art. 66 ust. 4 było umożliwienie przystąpienia do egzaminu sędziowskiego ściśle określonej grupie osób, gdyby bowiem nie wprowadzono tego unormowania, wskazani w nim asystenci mogliby przystąpić do egzaminu sędziowskiego dopiero pod koniec 2013 roku, a więc po ponad 7 latach pracy. Wynika to z faktu, że egzamin sędziowski według nowych zasad, wprowadzonych ustawą, przeprowadzany jest w trzydziestym miesiącu aplikacji sędziowskiej, która rozpoczęła się dopiero w marcu 2011 r. Zważywszy, że przepis art. 155 § 7 u.s.p. przewiduje możliwość przystąpienia do egzaminu sędziowskiego po czterech latach pracy na stanowisku asystenta, celowe było umożliwienie przystąpienia do egzaminu sędziowskiego tym asystentom, którzy w dacie wejścia w życie ustawy mieli już trzyletni staż pracy. Dokonując natomiast wykładni systemowej, polegającej na ustaleniu znaczenia przepisów prawnych ze względu na ich lokalizację w strukturze źródeł prawa, powiązanie, jakie występuje pomiędzy rozmaitymi aktami normatywnymi oraz umiejscowienie danego przepisu w akcie prawnym, podnieść przede wszystkim należy, że przepis art. 66 ust. 4 ustawy został umieszczony w Rozdziale 8 "Przepisy końcowe i przejściowe". Wskazuje to na jego epizodyczny, intertemporalny charakter, a więc co do zasady nie może on być interpretowany rozszerzająco. Objęcie wskazanym przepisem asystentów sędziów, którzy nie spełniają warunku zatrudnienia na tym stanowisku przez okres co najmniej 3 lat w dniu wejścia w życie ustawy, jest dokonaniem interpretacji rozszerzającej. W świetle powyższego nie można więc zgodzić się ze skarżącą, że przepis art. 66 ust. 4 nie wprowadza wymogu trzyletniego zatrudnienia na stanowisku asystenta w dacie wejścia w życie ustawy. Nie zasługuje również na akceptację pogląd skarżącej, że "co najmniej 3 letni okres zajmowania stanowiska asystenta sędziego" odnosić należy do daty przystąpienia do egzaminu, a nie do daty wejścia w życie ustawy. Z powyższych względów Sąd nie podziela również poglądu wyrażonego w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w sprawie III SA/Gd 573/10, iż przesłanki uprawniające do złożenia egzaminu sędziowskiego odbywającego się na zasadach obowiązujących przed dniem 1 stycznia 2008r., które musza wystąpić łącznie są następujące: 1) zatrudnienie na stanowisku asystenta sędziego w dniu wejścia w życie ustawy; 2) zajmowanie stanowiska asystenta sędziego przez okres trzech lat; 3) zgłoszenie prezesowi przełożonego sądu apelacyjnego zamiaru przystąpienia do egzaminu na miesiąc przed jego wprowadzeniem. Sąd ten przyjął, że przesłanką przystąpienia do egzaminu sędziowskiego związaną z momentem wejścia w życie ustawy o KSSiP jest jedynie przesłanka zatrudnienia na stanowisku asystenta sędziego w dniu wejścia w życie ustawy, nie zaś także przesłanka zajmowania takiego stanowiska przez okres trzech lat. Takie rozumienie przepisu jest sprzeczne z przedstawioną wyżej wykładnią i prowadzi do zmiany charakteru przepisu art. 66 ust. 4 ustawy jako przepisu przejściowego, epizodycznego. W sprawie niniejszej jest poza sporem, że skarżąca zatrudniona w dniu wejścia w życie ustawy na stanowisku asystenta sędziego, nie legitymowała się w tej dacie okresem zatrudnienia wynoszącym co najmniej 3 lata. Nie budzi również wątpliwości, że wymogu tego skarżąca nie spełniała także w dacie zgłoszenia zamiaru przystąpienia do egzaminu sędziowskiego. W tej sytuacji Prezes Sądu Apelacyjnego w Lublinie prawidłowo odmówił dopuszczenia skarżącej do egzaminu sędziowskiego w dniach 6, 8 14-16 września 2010 r., a zarzut skargi dotyczący błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisu art. 66 ust. 4 ustawy nie zasługiwał na uwzględnienie. Oceny tej nie może podważyć okoliczność podnoszona w uzasadnieniu skargi, że w przeszłości dopuszczeni byli do egzaminu sędziowskiego dwaj asystenci sędziów, którzy zajmowali to stanowisko co najmniej przez 3 lata w dacie egzaminu sędziowskiego. W świetle powyższych rozważań chybiony jest także wynikający z uzasadnienia skargi zarzut naruszenia art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Incydentalne, błędne dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego przeprowadzonego w innym terminie dwóch osób, nie spełniających wymogów ustawowych, nie stanowi naruszenia zasady równego traktowania. Przedstawiona wyżej interpretacja przepisu art. 66 ust. 4 ustawy zastosowana została przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Lublinie do wszystkich ubiegających się o dopuszczenie do egzaminu sędziowskiego w dniach 6, 8 14-16 września 2010 r. Nie sposób więc zarzucić organowi nierównego traktowania. Z tych względów oraz na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę.