II GZ 165/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1038/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi R. M. C. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy radców prawnych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 grudnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1038/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił R. M. C. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd I instancji podał, że w złożonym w dniu 7 września 2010 r. urzędowym formularzu R. M. C. wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego. W wykonaniu zarządzenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, pismem z dnia 23 września 2010 r. skarżący został wezwany do nadesłania w terminie 14 dni, dokumentów wskazujących wysokość uzyskanych w roku 2009 i 2010 dochodów, dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. W nadesłanym w odpowiedzi pismem z dnia 21 października 2010 r. skarżący wskazał, że nie dokonuje rozliczenia z urzędem skarbowym w 2010 r., gdyż nie pracuje i nie prowadzi działalności w większym wymiarze, zaś w roku 2008 uzyskał przychód netto w kwocie 1.200 złotych, a naliczoną kwotę 240 złotych z tytułu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych w całości przejął komornik sądowy. Załączył decyzje Powiatowego Urzędu Pracy w M. z dnia 28 lipca 2009 r., na podstawie których uznano go za osobę bezrobotną i odmówiono mu przyznania zasiłku dla bezrobotnego. Dodatkowo załączył kierowane do niego zawiadomienie o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z tytułu należności sądowych z listopada 2009 r. i z lipca 2010 r., pismo z lutego 2010 r. o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych oraz potwierdzenie złożenia zeznania rocznego w Urzędzie Skarbowym w M. za rok 2009. W związku z rozbieżnością pomiędzy wnioskowanym zakresem przyznania prawa pomocy wskazanym w skardze skierowanej do Sądu, a wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu, wezwano skarżącego do sprecyzowania, czy wnosi jedynie o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, czy również o zwolnienie od kosztów sądowych. W odpowiedzi skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, a w razie nieuwzględnienia tej prośby, wniósł o ustanowienie radcy prawnego. Biorąc pod uwagę informacje ujęte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i zakres przedstawionych przez skarżącego dokumentów, Sąd I instancji stwierdził, że R. M. C. nie uprawdopodobnił w wystarczający sposób okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim skarżący nie przedstawił dokumentów przedstawiających jego aktualną sytuację majątkową, zaś decyzje wydane przez powiatowy urząd pracy potwierdzające fakt zarejestrowania skarżącego jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku, nie mogą być uznane za wystarczający dokument obrazujący posiadany przez skarżącego status majątkowy. Nadto wnioskodawca nie określił ponoszonych przez siebie kosztów utrzymania, nie wskazał źródła dochodu pozwalającego mu się utrzymać, a jednocześnie przedłożył potwierdzenie złożenia zeznania rocznego za rok 2009, co może wskazywać, że uzyskał w podanym roku dochód, jednakże nie poparł tego stosownym dokumentem PIT – 37. Sąd zwrócił również uwagę na dysonans pomiędzy obciążeniami z tytułu dokonanych zajęć posiadanych przez skarżącego wierzytelności pieniężnych wynikających z posiadania rachunku bankowego, a brakiem jakichkolwiek dochodów i rachunków. W zażaleniu na powyższe postanowienie R. M. C. wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że w chwili obecnej nie posiada majątku, nie pracuje na umowę o pracę, nie pobiera żadnych świadczeń, utrzymuje się ze zleceń. Od 30 października 2010 r. nie miał żadnych wpływów gotówką ani na rachunek. Stan majątkowy utrudnia mu zabezpieczenia praw przed Sądem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jej przyznanie, co wynika z przytoczonego wyżej art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego sprawy Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd Sądu I instancji, iż R. M. C. nie wykazał w sposób przekonywujący, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedłożone przez skarżącego dokumenty i oświadczenia mogły budzić uzasadnione wątpliwości Sądu I instancji, co do źródeł środków finansowych niezbędnych na jego utrzymanie, co w świetle przedstawionych wyżej zasad korzystania z instytucji prawa pomocy skutkować musiało odmową jej przyznania. O trafności tego stanowiska świadczą w szczególności rozbieżności w składanych przez skarżącego oświadczeniach. Wnioskując o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że nie ma żadnych dochodów, ani nie pobiera żadnych świadczeń (k. 29), tymczasem w zażaleniu przyznał, że utrzymuje się ze zleceń. Jak wyżej podniesiono, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.