I SA/Łd 1273/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Kasprzak Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Protokolant Asystent sędziego Tomasz Naraziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r. na podstawie której odmówił A. S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcia organ rentowy podał, że strona prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą i w związku z tym płatnikiem składek ubezpieczeniowych. Ponieważ zobowiązana nie uiściła należnych składek organ rentowy wszczął z urzędu postępowanie w sprawie wymierzenia dodatkowej opłaty z tytułu nieopłacenia składek. Pismem z dnia 23 marca 2010 r. strona wniosła by organ odstąpił od wymierzenia dodatkowej opłaty oraz o umorzenie należności z tytułu zaległych składek, podnosząc że ich uregulowanie uniemożliwiłoby zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wnioskodawczyni podniosła również, że jest przewlekle chora. W toku postępowania wnioskodawczyni przedstawiła na piśmie argumenty, które przemawiają za uwzględnieniem wniosku. Podała, że mieszka u rodziców. W następstwie rozwodu samotnie wychowuje córkę, która studiuje i nie wykonuje żadnej pracy zarobkowej. Wnioskodawczyni nie osiąga żadnych dochodów. Źródłem utrzymania dla całej rodziny jest emerytura ojca skarżącej w wysokości 2.250 zł oraz alimenty w wysokości 500 zł. Wnioskodawczyni podała, że alimenty w całości przeznaczone są na opłaty za studia córki, których wysokość wynosi 460 zł miesięcznie. Pozostałe wydatki, zarówno te związane z utrzymaniem mieszkania jak i na nabycie leków są pokrywane z emerytury ojca. Wnioskodawczyni przedstawiła również zaświadczenia lekarskie, z których wynika, że cierpi na schorzenia kręgosłupa i przewodu pokarmowego, które zarówno w przeszłości jak i obecnie uniemożliwiają stronie prowadzenie działalności gospodarczej. Ponadto strona podała, że nie posiada żadnych wartościowych ruchomości, nieruchomości oraz majątku. Do pisma strona załączyła szereg dokumentów (rachunki zeznania podatkowe), które organ skrupulatnie wymienił na stronie 3 i 4 uzasadnienia decyzji. W dniu 4 maja 2010 r. strona złożyła kolejne pismo, w którym przedstawiła okoliczności wskazujące w jej ocenie, iż uregulowanie należności z tytułu składek pozbawiłoby wnioskodawczynię możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz związane ze stanem zdrowia. Wnioskodawczyni dowodziła, że jest przewlekle chora, co wyklucza uzyskanie dochodu umożliwiającego zapłatę zaległych składek. Organ rentowy poczynił ustalenia, iż strona nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków miasta Ł. oraz że jest współwłaścicielką samochodów osobowych: Opel Astra rok produkcji 1997 i Audi rok produkcji 2005 oraz właścicielką Fiata 126p. W następstwie powyższych ustaleń Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] r. odmówił stronie umorzenia należności składkowych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zarzuciła naruszenie art. 7 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na błędnej ocenie iż nie zachodzi sytuacja, w której opłacenie należności składkowych pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co wypełnia przesłankę umorzenia należności składkowych, przewidzianą w § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). W ocenie strony organ rentowy błędnie przyjął, że oceny, czy przedmiotowa przesłanka została spełniona należy dokonywać w oparciu o kwotę minimum socjalnego, podczas gdy przywołany przepis stanowi o zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca podniosła, że organ błędnie przyjął, że za odmową umorzenia zaległości składkowych przemawia to, iż córka strony nie uzyskuje żadnych dochodów. Tymczasem w ocenie strony jest to okoliczność niezależna od wnioskodawczyni. Strona zarzuciła, że organ rentowy błędnie przyjął, że nie zachodzi przesłanka opisana w § 3 pkt 3 w/w rozporządzenia, tj. przewlekła choroba zobowiązanego która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Stron zakwestionowała ocenę organu rentowego, który w jej przekonaniu błędnie przyjął, iż zawarte w zaświadczeniu lekarskim stwierdzenie, iż w obecny stan zdrowia strony nie rokuje powrotu do pracy, nie jest równoznaczne z trwałą niezdolnością do pracy. Zobowiązana zarzuciła także że organ rentowy nie przeprowadził postępowania dowodowego by usunąć wątpliwości w tym zakresie. Wskazując na powyższe naruszenia prawa strona wniosła o uchylenie decyzji i umorzenie należności składkowych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił argumentów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i wydał wskazaną na wstępie decyzję o odmowie umorzenia należności. Organ wskazał, że strona prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą i aktualnie osiąga dochód z zasiłku chorobowego, wypłacanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W okresie od lutego do lipca 2010 strona otrzymała z tego tytułu łącznie 3.779 zł po potrąceniach. Następnie Prezes ZUS podał, że zobowiązana prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z rodzicami i córką. Ociec otrzymuje emeryturę w wysokości 2.250 zł. Córka uczy się na studiach wieczorowych i nie uzyskuje żadnych dochodów. Na jej rzecz zostały zasądzone alimenty, których średnia wysokość wynosi 487 zł. Organ podał, że rodzina ponosi miesięcznie wydatki na utrzymanie mieszkania w wysokości 517 zł oraz wydatki na leki. Podniósł, że strona nie przedstawiła żadnych dokumentów świadczących, iż ponosi wydatki na leki, mimo że została wezwana do ich złożenia. Reasumując organ rentowy ocenił, że średni miesięczny dochód przypadający na członka rodziny wnioskodawczyni pozwala na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podniósł, że dochód ten jest wyższy niż minimum socjalne. Ponadto wskazał, że istnieje możliwość egzekwowania należności z przysługującego stronie zasiłku socjalnego. Tym samym, zdaniem organu podatkowego nie zachodzi przesłanka z § 3 pkt 1 powołanego powyżej rozporządzenia. Organ rentowy nie zmienił również swej oceny co do przesłanki z § 3 pkt 3 rozporządzenia. Podał, że zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, iż stan zdrowia strony nie rokuje powrotu do pracy, nie jest równoznaczny z trwałą niezdolnością do pracy. W skardze na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych strona zarzuciła naruszenie art. 10 § 1 w związku z art. 180 Kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na tym, że organ rentowy: 1) odmówił skarżącej przyznania terminu do złożenia dalszych dowodów do dnia 30 sierpnia 2010 r., pomimo że strona złożyła uzasadniony wniosek w tym przedmiocie motywując go stanem swojego zdrowia, który nie pozwolił skarżącej podjąć działań we wcześniejszym terminie; 2) wyznaczył stronie dwa sprzeczne terminy do wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów, do dnia 12 sierpnia 2010 r. oraz 7 dni od dnia doręczenia pisma – na wypowiedzenie się w zakresie zebranych dowodów i materiałów, zgłoszenie nowych żądań oraz przedstawienie dokumentacji uzupełniającej; 3) pismem z dnia 11 sierpnia 2010 r. wyznaczył stronie termin do 12 sierpnia 2010 r. na wypowiedzenie się w zakresie zebranych dowodów i materiałów, co w związku z koniecznością doręczenia pisma skarżącej oznacza, że strona nie miała rzeczywistej możliwości skorzystania z przysługujących jej praw. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna. W ocenie Sądu skarżąca trafnie podniosła, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się naruszenia przewidzianego w art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, prawa do wypowiedzenia się w przedmiocie zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przy tym, Sąd doszedł do przekonania, że naruszenie powyższego przepisu, mogło mieć w rozpoznawanej sprawie istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto Sąd stwierdził, że sposób w jaki Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych prowadził postępowanie narusza w stopniu rażącym wyrażoną w art. 8 K.p.a. zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej. Powyższa ocena spowodowała konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Stosownie do ostatniego z wymienionych przepisów sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne (niż wymienione w punktach 1 i 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 12 lipca 2010 r. oznaczonym jako zawiadomienie organ rentowy zawiadomił skarżącą, iż do organu wpłynął wniosek strony dotyczący ponownego rozpatrzenia sprawy o umorzenie należności składkowych. W przedmiotowym piśmie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przytoczył treść przepisów prawnych stanowiących podstawę umorzenia należności z tytułu składek, a w dalszej jego części wezwał stronę do złożenia dokumentów potwierdzających okoliczności uzasadniające umorzenie zaległych składek. Konkretyzując powyższe wezwanie organ zobowiązał stronę do przedstawienia dokumentów potwierdzających comiesięcznie ponoszone koszty leczenia, oświadczenia dotyczącego prawa własności skarżącej do samochodu Opel Astra i Fiat 126p i ewentualnych wydatków związanych z tymi samochodami, umowy użyczenia samochodu, który skarżąca nabyła na potrzeby prowadzonej działalności wraz z informacją o dochodach uzyskiwanych z tego tytułu, orzeczenia o trwałej niezdolności do pracy. Organ zobowiązał stronę do dostarczenia powyższych dokumentów w terminie7 dni od dnia doręczenia pisma. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca poinformowała organ rentowy, że w dniu 15 lipca 2010 r. została poddana zabiegowi w szpitalu i wyznaczonym przez organ terminie nie mogła podjąć żadnych działań w celu wykonania wezwania. Strona wniosła o przedłużenie terminu do złożenia dokumentów do dnia 2 sierpnia 2010 r. Organ rentowy w odpowiedzi z dnia 27 lipca 2010 r. nie ustosunkował się do prośby skarżącej. Poinformował jedynie, że skarżącej został wyznaczony termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, zgłoszenie nowych żądań i przedstawienie uzupełniającej dokumentacji. W kolejnym piśmie datowanym na dzień 30 lipca 2010 r. skarżąca wniosła o przedłużenie terminu do złożenia dodatkowych dokumentów, do 30 sierpnia 2010 r. Wyjaśniła, że aktualnie przebywa na zwolnieniu lekarskim, leczy się, że została poddana operacji oraz że oczekuje na kolejny zabieg, który ma zostać przeprowadzony po powrocie lekarza z urlopu. Skarżąca oświadczyła, że złożenie dokumentacji medycznej będzie możliwe dopiero po przeprowadzeniu zabiegu. Do pisma załączyła kserokopię zaświadczenia lekarskiego z którego wynika, że była niezdolna do pracy w okresie od 29 lipca do 8 sierpnia 2010 r. Pismem z dnia 6 sierpnia 2010 r. organ rentowy wystosował do strony zawiadomienie, informując że wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności składkowych nie zostanie rozpatrzony w ustawowym terminie i wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy na dzień 30 sierpnia 2010 r. Uzasadniając powyższe organ wskazał na konieczność umożliwienia stronie zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy stosownie do art. 10 § 1 K.p.a. Tym samym organ rentowy uczynił zadość prośbie skarżącej o "przedłużenie" wymienionego terminu. Powyższe działanie organu należy ocenić jako prawidłowe i zgodne z prawem. Wyjaśnić bowiem należy, iż termin przewidziany w art. 10 § 1 K.p.a. jest terminem ustawowym, zatem jego skracanie jak i przedłużanie stanowiłoby naruszenie prawa. Wyznaczenie ustawowego terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego pełni funkcję ochronną interesu strony, przez stworzenie dostatecznej możliwości zapoznania się i oceny całego materiału dowodowego oraz przez pozbawienie organu możliwości modyfikowania długości tego terminu. Ustawowy charakter terminu jest również środkiem dyscyplinującym stronę przed przewlekaniem postępowania (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki "Ordynacja podatkowa. Komentarz 2009" Oficyna Wydawnicza UNIMEX 2009, str. 792). Uwzględniając zatem (słuszny skądinąd) wniosek skarżącej o "przedłużenie" terminu do zapoznania się z całością materiału dowodowego, organ rentowy trafnie wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy, na podstawie art. 36 § 1 K.p.a., informując jednocześnie stronę, iż czyni to by umożliwić skarżącej skorzystanie z prawa określonego w art. 10 § 1 K.p.a. W zaistniałej sytuacji była to jedyna prawnie dopuszczalna możliwość uwzględnienia wniosku strony. Jak już zasygnalizowano powyżej wniosek strony skarżącej o przedłużenie terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego zasługiwał na aprobatę. Skarżąca w sposób przekonujący przedstawiła przyczyny natury zdrowotnej, które stanowiły przeszkodę uniemożliwiającą realizację uprawnienia wynikającego z art. 10 § 1 K.p.a. Przedstawiła również zwolnienie lekarskie, dzięki któremu uprawdopodobniła, że nie może uczestniczyć w postępowaniu i przedstawić dodatkowych dokumentów z powodu trwającego leczenia. Z powodu przyczyn, których nie można ustalić na podstawie nadesłanych Sądowi akt sprawy, w dniu 11 sierpnia 2010 r. organ rentowy zmienił stanowisko, co do omawianego wniosku strony. We wskazanym dniu sporządzono pismo, w którym przypomniano skarżącej, że została zawiadomiona o prawie do zapoznania się z całym materiałem dowodowym w piśmie z 26 lipca 2010 r., doręczonym w dniu 5 sierpnia 2010 r. Zatem termin ów upłynął w dniu 12 sierpnia 2010 r. Organ zasugerował by wobec przeszkód w realizacji uprawnienia skarżąca ustanowiła pełnomocnika. Podniósł, że o możliwości uzupełnienia materiału dowodowego strona była informowana w zawiadomieniu z dnia 12 lipca 2010 r., a ponadto jest to prawo strony, a nie obowiązek. Konsekwencją zmiany poglądu organu rentowego w zakresie oceny wniosku strony o przedłużenie terminu z art. 10 § 1 K.p.a. stanowiło wydanie zaskarżonej decyzji w dniu [...] r. Powyższe wskazuje, iż organ rentowy zignorował treść własnego pisma z 6 sierpnia 2010 r., w którym poinformowano stronę o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy do 30 sierpnia 2010 r., w związku z zapewnieniem stronie możliwości realizacji prawa do zapoznania się z całością materiału dowodowego. Znamienna jest okoliczność, iż oba pisma tj. zawiadomienie z dnia 6 sierpnia 2010 r. i pismo z 11 sierpnia 2010 r. (karty 181 i 182) podpisały te same osoby. Powyższych działań organu rentowego nie sposób zakwalifikować inaczej jak tylko jako rażącego naruszenia zasady budowania zaufania obywateli do organów administracji publicznej (art. 8 K.p.a.). Skoro bowiem organ rentowy wyznaczył nowy termin załatwienia sprawy i wskazał, że czyni to w interesie strony, by umożliwić jej zapoznanie się z aktami sprawy i przedstawienie dodatkowych dokumentów, zaś strona w zaufaniu do trwałości stanowiska organu podjęła działania zmierzające do przedstawienia przedmiotowych dokumentów, to przejawem skrajnego lekceważenia strony i jej zaufania do organu, jest zmiana stanowiska przez organ rentowy i zakończenie postępowania przed nowo wyznaczonym terminem. Zasada zaufania strony do organu rentowego została w rozpoznawanej sprawie naruszona również w ten sposób, że brak owych dodatkowych dokumentów (do złożenia których organ wezwał stronę 12 lipca 2010 r.) został wykorzystany jako argument uzasadniający odmowę umorzenia zaległości składkowych. Świadczy o tym treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Przykładowo na str. 9 decyzji organ podniósł, że strona nie przedstawiła dowodów obrazujących jakie wydatki ponosi na leki. Podobnie oceniono okoliczność brak dokumentów dotyczących samochodów Audi A4 i Opla Astry (str. 10 uzasadnienia decyzji). Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Rozpatrując powtórnie sprawę organ rentowy, po pierwsze oceni zasadność wniosku o umorzenie zaległości składkowych w kontekście całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym również dokumentów złożonych przez skarżącą w dniu 1 września 2010 r., a po wtóre przed wydaniem decyzji zawiadomi stronę o wynikającym z art. 10 § 1 K.p.a. prawie do wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Sz.Ch.