I SA/Wa 2013/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G.W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. stwierdza nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej G.W. kwotę 200 (słownie: dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Sygn. akt I SA/Wa 2013/10 POSTANOWIENIE Dnia 10 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku G.W. o zawieszenie postępowania sądowego w sprawie ze skargi G.W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia odmówić zawieszenia postępowania sądowego. W dniu 7 października 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga G.W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] uchylającą w całości decyzję Starosty W. z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] orzekającą o zwrocie nieruchomości położonej w Z., przy ul. [...], stanowiącej działkę ewid. nr [...] w obrębie [...] o pow. [...] m² i umarzającą postępowanie organu I instancji. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] Starosta W. orzekł o zwrocie na rzecz B.M. ([...] części), P.M. ([...] części), G.W. ([...] części) i J.M. ([...] części), nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] w obr. [...] o pow. [...] m². Ze względu na fakt, że nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania, orzeczenie o zwrocie nieruchomości nastąpiło bez określenia zwaloryzowanej kwoty odszkodowania. Od powyższej decyzji Starosty W. z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] odwołanie złożył Burmistrz Miasta Z. Po rozpoznaniu odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] uchylił w całości decyzję Starosty W. z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] i umorzył postępowanie organu I instancji. Zgodnie bowiem z art. 105 § 1 Kpa, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie określonym w art. 136 i nast. ugn określają art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ust. 1 i 2 ugn. Artykuł 216 ust. 1 rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu na nieruchomości nabyte lub przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wskazanych ogólnie (bez wskazania jej konkretnych przepisów) ustaw i przepisów ustaw określonych toksatywnie w tym przepisie. Taka konstrukcja art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 ust. 1 i 2 ugn determinuje wykładnię pojęcia "nieruchomość wywłaszczona", zawartego w art. 136 ust. 3 ugn. Przez pojęcie to należy rozumieć wyłącznie nieruchomości, w stosunku do których Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe w drodze instytucji wywłaszczenia rozumianej sensu stricto, a więc na podstawie indywidualnej (w znaczeniu podmiotowym) i konkretnej (w sensie przedmiotowym) decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw, regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem (por. Tadeusz Woś, Wywłaszczenie nieruchomości i ich zwrot. Warszawa 2007, str. 232-233). Z powyższego wynika, zdaniem Wojewody [...], że przepis ten nie stwarza możliwości odzyskania nieruchomości znacjonalizowanych, przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktów administracyjnych bądź orzeczeń innych organów nie będących decyzją wywłaszczeniową. W związku z powyższym, w niniejszej sprawie, w obrocie prawnym nie funkcjonuje decyzja wywłaszczeniowa, o której mowa w art. 136 ust. 3 ugn. Prawomocne orzeczenie sądu powszechnego – postanowienie Sądu Powiatowego w W. Wydziału Cywilnego z dnia [...] października 1973 r., sygn. akt [...], które w punkcie 1 lit "c" mówi o nieodpłatnym przejęciu na rzecz Skarbu Państwa pod ulice działki nr [...] o pow. [...] m² nie jest indywidualnym aktem prawnym i nie może stanowić podstawy do wydania zaskarżonej decyzji. Wojewoda podkreślił ponadto, że organ administracji publicznej nie może kwestionować skutków wywołanych prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego. W tej konkretnej sprawie Wojewoda [...] jako organ II instancji oraz organ I instancji nie posiadają kognicji do badania legalności postanowienia Sądu Powiatowego w W. Wydziału Cywilnego z dnia [...] października 1973 r., sygn. akt [...]. Skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] wniosła G.W. domagając się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji organu II instancji ze względu m.in. na wydanie jej w warunkach nieważności postępowania, polegającej na skierowaniu decyzji do osoby nieżyjącej w dacie orzekania. Ponadto skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o zawieszenie postępowania sądowego do czasu rozpoznania sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym w W. z wniosku K.M. o stwierdzenie nabycia spadku po J.M. (sygn. akt [...]). W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił się z prośbą o rozważenie możliwości rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym, z uwagi na art. 119 pkt 1 p.p.s.a., w związku z art. 156 § 1 pkt 4 Kpa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Sąd zauważa, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażona w art. 10 Kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powołanej zasady wynika między innymi obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, powiadomienia stron o wszczęciu postępowania i wszelkich czynnościach podjętych w sprawie a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zgodnie zaś z treścią art. 109 § 1 Kpa organ doręcza stronom decyzje na piśmie. Przepis w/w artykułu daje organowi prawo doręczenia decyzji na piśmie jedynie stronom postępowania zakończonego tą decyzją. Z doręczeniem rozstrzygnięć administracyjnych wiążą się bowiem przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego skutki prawne. Nałożony na organ obowiązek prawidłowego ustalenia, na każdym etapie postępowania administracyjnego, kręgu stron postępowania ma, w świetle art. 156 § 1 Kpa, szczególne znaczenie, także z tego powodu, że jego naruszenie stanowi przesłankę, która uzasadnia stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny zaskarżonego rozstrzygnięcia dotkniętego taką kwalifikowaną wadą postępowania administracyjnego. W razie śmierci strony w toku postępowania administracyjnego organ prowadzący postępowanie powinien rozważyć, czy uprawnienia lub obowiązki, których dotyczy postępowanie, mają charakter osobisty czy rzeczowy lub majątkowy. W zależności od tej oceny, organ administracyjny wyda decyzję o umorzeniu postępowania w przypadku uprawnień lub obowiązków osobistych, bądź też w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych do zajęcia miejsca dotychczasowej strony wezwie jej następców prawnych (art. 30 § 4 Kpa). W przypadku zaś, gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą wskazane w art. 30 § 5 Kpa okoliczności, a postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, to należy zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 Kpa. Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest bowiem prowadzenie jego wobec osób żyjących, a w konsekwencji doręczania wyłącznie takim osobom rozstrzygnięć administracyjnych. Jeżeli zaś organ administracji wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 30 § 4 i 5 Kpa, jak też skierował decyzję do osoby zmarłej, to wadliwość takiej decyzji pozwala na ewentualne jej uchylenie, jeżeli jest ona badana w trybie odwoławczym, zaś sądowi administracyjnemu dokonującemu kontroli legalności na stwierdzenie nieważności takiego rozstrzygnięcia. Skierowanie decyzji do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji w szczególności na etapie postępowania odwoławczego. Jak podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie rozstrzygnięcia administracyjnego ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa bowiem z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można wszczynać oraz prowadzić postępowań i wydawać rozstrzygnięć administracyjnych. Nie ma przy tym znaczenia, czy organ prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Powinien bowiem w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania, ustalić krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu administracyjnym. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd orzekający stwierdził, że stroną postępowania administracyjnego, do której Wojewoda [...] skierował zaskarżoną decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] był J.M., który zmarł w dniu [...] lutego 2010 r. (odpis skrócony aktu zgonu dołączony do skargi, k. 6 akt sądowych). Okoliczność śmierci J.M. nie była prawdopodobnie znana Wojewodzie [...], jednak nie zmienia to faktu, że zaskarżone rozstrzygnięcie organu II instancji skierowane zostało do osoby już nieżyjącej. Oznacza to, że organ nieprawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie, przez co rażąco naruszone zostały przepisy art. 7, 28, 30 § 1, 97 § 1 pkt 1 i 109 Kpa, które to naruszenia prawa dają podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 Kpa). Stwierdzenie takich wad formalnych postępowania administracyjnego zwalnia obecnie Sąd od merytorycznej oceny prawidłowości zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia. Rozpatrując ponownie sprawę Wojewoda [...] przede wszystkim prawidłowo ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Odnosząc się do wniosku G.W. o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania sprawy toczącej się przed Sądem Rejonowym w W. z wniosku K.M. o stwierdzenie nabycia spadku po J.M. (sygn. akt [...]) stwierdzić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 2013/10 odmówił zawieszenia postępowania sądowego z wniosku skarżącej w niniejszej sprawie. W związku z wyżej poczynionymi ustaleniami, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, w związku z art. 119 pkt 1 i art. 120 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania orzeczono z urzędu na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.