I OZ 329/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Ol 955/10 o umorzeniu postępowania w części dotyczącej wniosku A. Z. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Ireny Szczepkowskiej i oddaleniu wniosku A. Z. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie – sędziego NSA Janiny Kosowskiej i sędziów WSA Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak – Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej i Zbigniewa Ślusarczyka w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Olsztynie z dnia [...] września 2010 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty uposażenia postanawia: oddalić zażalenie. W dniu 14 marca 2011 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniosek skarżącego A. Z. o wyłączenie w jego sprawie sędziów Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie: sędziego NSA Janiny Kosowskiej oraz sędziów WSA: Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak – Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Ireny Szczepkowskiej i Zbigniewa Ślusarczyka. Powołując przepis art. 19 oraz art. 18 § 1 pkt 6a w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) strona wskazała, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do bezstronności sędziów z uwagi na fakt, iż orzekali oni w prowadzonych wcześniej sprawach z jej udziałem. Powyższe dowodzi przesłanki istnienia uzasadnionej przesłanki stosunku osobistego ww. sędziów wobec skarżącego. Sędziowie skupiają się bowiem notorycznie i wyłącznie na argumentacji organu administracji oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego pomijając stanowisko i argumentację strony skarżącej. W jego ocenie wymienione okoliczności wskazują, że autorytet moralny czy etyczny ww. sędziów jest wątpliwej jakości czego dowodem jest oddalanie wszystkich, licznych wniosków o wyłączenie sędziów przez sędziów WSA w Olsztynie. Skarżący zakwestionował również nagminne, w jego ocenie, posługiwanie się przez sądy argumentacją odwołującą się do tezy postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71, które zostało wydane 40 lat temu, a zatem uległo zdezaktualizowaniu. W jego ocenie, argumentem przesądzającym o zasadności wniosku jest podejmowanie przez sędziów decyzji pod wpływem czynników irracjonalnych, przez które strona rozumie uleganie wpływom na psychikę wywołanym zachowaniem stron postępowania, jak również uleganie uprzedzeniom, niechęci, gniewu i sympatii. Wymienieni we wniosku o wyłączenie sędziowie NSA i WSA w Olsztynie, poza sędzią Ireną Szczepkowską, złożyli do akt sprawy oświadczenia (k. 76 – 85 akt sądu I instancji), w których wskazali, że nie zachodzi między nimi a żadną ze stron postępowania okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznaniu sprawy (art. 19 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Ponadto oświadczyli, że w sprawie nie zachodzi żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, wymienionych w art. 18 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego A. Z. o wyłączenie sędziów, postanowieniem z dnia 29 marca 2011 r. sygn. akt II SA/Ol 955/10, umorzył postępowanie w części dotyczącej wniosku o wyłączenie sędziego WSA Ireny Szczepkowskiej i oddalił wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie – sędziego NSA Janiny Kosowskiej i sędziów WSA: Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak – Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej i Zbigniewa Ślusarczyka. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że z uwagi na śmierć sędzi WSA Ireny Szczepkowskiej postępowanie z wniosku o jej wyłączenie stało się bezprzedmiotowe i na podstawie art. 161 §1 pkt 3 w związku z art. 161 §2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, umorzył postępowanie w sprawie z wniosku o jej wyłączenie. W odniesieniu do powołanej przez wnioskodawcę przesłanki wyłączenia sędziego z mocy ustawy Sąd podkreślił, że wykładnia literalna przepisu art. 18 § 1 pkt 6a powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazuje, iż przesłanka ta ma zastosowanie wyłącznie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia, które były już przedmiotem zaskarżenia do Sądu w uprzednio toczących się postępowaniach. Tymczasem sprawa, w której zostało wydane zaskarżone w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie organu administracji publicznej nie była dotychczas objęta kontrolą sądu administracyjnego. Zatem wniosek o wyłączenie sędziego, którego podstawę stanowi art. 18 § 1 pkt 6a powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie zasługiwał w ocenie Sądu na uwzględnienie. Sąd I instancji nie stwierdził również istnienia pozostałych przesłanek ustawowych uzasadniających wyłączenie sędziów (art. 18 ust. 1 pkt 1 – 7 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Natomiast analiza przepisu art. 18 § 1 tej ustawy wskazuje jednoznacznie, że zawarte w tym przepisie wyliczenie jest wyczerpujące, a zatem wymienione w nim przyczyny wyłączenia sędziego nie powinny być interpretowane rozszerzająco. Jednocześnie Sąd I instancji stwierdził, że w zakresie, w jakim wniosek o wyłączenie sędziów oparto na treści art. 19 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podkreślić należy, iż wymienieni sędziowie złożyli do akt sprawy oświadczenia, o których mowa w art. 22 tej ustawy. Skarżący natomiast nie wskazał na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowane w tym zakresie zarzuty. Argumentacja strony ma charakter ogólnikowy i wskazuje m.in. na istnienie czynników irracjonalnych wpływających na podejmowane przez sędziów decyzje oraz sugeruje, że sędziowie pozostają pod wpływem uprzedzeń czy też niechęci do strony, co skutkowało negatywnymi dla niej rozstrzygnięciami w zakresie wniosków o wyłączenie sędziego złożonych w innych sprawach. Podnoszone przez skarżącego twierdzenia nie mogły podważyć wiarygodności złożonych przez sędziów oświadczeń i stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Nie odwoływały się bowiem do konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na ocenę sposobu prowadzenia postępowania przez sędziego. Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego w kwestii nieuprawnionego posługiwania się przy ocenie wniosków o wyłączenie sędziego argumentacją wyrażoną w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r., sygn. akt I CZ 121/71 (opubl.: OSN 1972, poz. 55). Przypomnieć w związku z tym należy, że w treści tego postanowienia Sąd Najwyższy wyraził m.in. pogląd, że autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego. Jak wynika z powyższego, uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziego jest możliwe jedynie w sytuacji wskazania przez stronę okoliczności lub dowodów przynajmniej uprawdopodabniających istnienie uzasadnionej wątpliwości co do bezstronności sędziego. Wbrew twierdzeniom skarżącego, pogląd ten nie zdewaluował się z uwagi na upływ czasu, czy zmianę ustroju politycznego państwa i pozostaje nadal aktualny w świetle powołanego na wstępie powyższych rozważań obecnego brzmienia unormowań dotyczących instytucji wyłączenia sędziego oraz wyrażonego na tym gruncie orzecznictwa sądowego. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 22 § 1 i § 2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, oddalił wniosek skarżącego A. Z. w pozostałym zakresie. Zażalenie na postanowienie złożył skarżący A. Z., zaskarżając postanowienie w zakresie dotyczącym oddalenia jego wniosku i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w tym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. W zażaleniu postawiono zarzut naruszenia przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. art. 18 §1 pkt 6a) w związku z art. 22 §2 w związku z art. 151 i art. 135 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; art. 22 §2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 19 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; art. 19 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; art. 141 §4 w związku z art. 134 §1 w związku z art. 135 w związku z art. 133 §1 zdanie pierwsze powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W głównych motywach uzasadnienia zarzutów skarżący wywodził m.in., że Sąd I instancji dokonał błędnej oceny okoliczności faktycznych wskazując, że w sprawie nie ma podstaw do wyłączenia sędziów na podstawie art. 18 i 19 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) "§ 1. Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach: 1) w których jest stroną lub pozostaje z jedną z nich w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki; 2) swojego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia; 3) osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli; 4) w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron; 5) w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; 6) w których brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których występował jako prokurator; 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie; 7) w których brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej". Natomiast art. 19 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazuje, że "Niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie". W zaskarżonym postanowieniu Sąd I instancji w pełni prawidłowo stwierdził, że zawarta we wniosku o wyłączenie sędziów argumentacja strony ma charakter ogólnikowy i wskazuje m.in. na istnienie czynników irracjonalnych wpływających na podejmowane przez sędziów decyzje oraz sugeruje, że sędziowie pozostają pod wpływem uprzedzeń czy też niechęci do strony, co skutkowało negatywnymi dla niej rozstrzygnięciami w zakresie wniosków o wyłączenie sędziego złożonych w innych sprawach, a zatem podnoszone przez skarżącego zarzuty co do stronniczości sędziów nie odwołują się do konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na ocenę sposobu prowadzenia postępowania przez sędziego. Sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że w sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 18 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanki wyłączenia sędziego. Podobnie jeśli chodzi o wykładnię art. 19 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd w pełni prawidłowo uznał, że skarżący nie wskazał żadnej okoliczności, czy też dowodów, mogących choćby uprawdopodobnić formułowane w tym zakresie zarzuty, natomiast sędziowie o których wyłączenie wnioskowano, złożyli do akt sprawy oświadczenia o których stanowi art. 22 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, również nie wskazując na istnienie okoliczności mogących uprawdopodobnić ich wyłączenie w sprawie skarżącego. Okoliczności przedstawione przez wnioskującego o wyłączenie sędziów powinny być wyraźnie określone, tak aby wskazywały, co najmniej na możliwość wystąpienia po stronie sędziów, przyczyn uzasadniających wyłączenie tych sędziów. Przyjęcie, że subiektywne przeświadczenie wnioskującego o braku obiektywizmu sędziego może skutkować wyłączeniem sędziego od rozpoznania sprawy, prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 §2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.