III SA/Wr 770/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk (sprawozdawca), , Protokolant Katarzyna Dziok, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 15 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, oddala skargę. Sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez tutejszy Sąd, który – wyrokiem z dnia [...] r. ([...]) – uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. (Nr [...]), w której organ ten utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] r. (Nr [...]), odmawiającą J. S. umorzenia należności z tytułu odsetek za nieopłacone przez [...] "A" Sp. z o.o. składki za zatrudnionych pracowników, na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (łącznie – [...] zł), naliczonych na dzień wydania decyzji przenoszącej odpowiedzialność, to znaczy na dzień [...] r. Z uzasadnienia tamtego wyroku WSA we Wrocławiu wynika, że powodem wyeliminowania z obrotu decyzji ZUS z dnia [...] r. było podpisanie tego orzeczenia przez te same osoby, których podpisały figurowały również na oryginale wcześniejszej decyzji z dnia [...] r. Decyzją opisaną w sentencji niniejszego wyroku Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] r., ostatecznie odmawiając stronie umorzenia zaległości, o których była mowa. Decyzja z dnia [...] r. (Nr [...]) została tym razem podpisana jednoosobowo przez Dyrektora Oddziału ZUS we W., który nie brał udziału w sprawie przy wydawaniu decyzji z dnia [...] r. W uzasadnieniu obecnie kontrolowanej przez Sąd decyzji (z dnia [...] r.) – po skrótowym przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania – organ nawiązał w pierwszej kolejności do decyzji z dnia [...] r. ([...]), w której ZUS orzekł, iż jako członek zarządu spółki [...] "A" J. S. odpowiada za zadłużenie powstałe z tytułu nieopłaconych należności. Decyzja ta była co prawda kwestionowana przez zainteresowanego, ale bezskutecznie; odwołanie zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we W. z dnia [...] r. ([...]); wniesioną apelację oddalił z kolei Sąd Apelacyjny we W. wyrokiem z dnia [...] r. ([...]), natomiast Sąd Najwyższy oddalił kasację swoim wyrokiem z dnia [...] r. ([...]). W kolejnych fragmentach uzasadnienia (s. [...]-[...]) wskazano na normatywne podstawy umarzania zaległości wobec Zakładu, akcentując przy tym zwłaszcza dwie okoliczności: po pierwsze – to, że wnioskodawca jest zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w "B" Sp. z o.o. i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie, które w [...] r. wyniosło [...] zł brutto; po drugie zaś – to, iż w stosunku do strony prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonano zajęcia wspomnianego wynagrodzenia za pracę. Analizując także pozostałe przypadki, których wystąpienie uzasadniałoby – ewentualnie – uwzględnienie wniosku, organ wyraził zapatrywanie, że nie zachodzi żadna z okoliczności charakteryzujących całkowitą nieściągalność, wymienionych taksatywnie w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organ przytoczył następnie (s. [...]-[...] uzasadnienia) zarzuty sformułowane przez stronę zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie, jak i we wcześniejszej skardze do tutejszego Sądu, która spowodowała wydanie wyroku z dnia [...] r. ([...]) – do którego nawiązano już na początku niniejszego uzasadnienia – odnosząc się przy tym szczegółowo do tych zarzutów. W zakresie pierwszej grupy zarzutów (pomieszczonych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) podkreślono, że przedmiotem rozpatrzenia w niniejszej sprawie jest wyłącznie kwestia dopuszczalności umorzenia zaległości, a nie problem zasadności obciążenia wnioskodawcy odpowiedzialnością za zadłużenie spółki [...] "A". To drugie zagadnienie zostało już bowiem przesądzone w pozostającej nadal w obrocie prawnym decyzji z dnia [...]r. ([...]), która była przecież weryfikowana – z niekorzystnym dla strony rezultatem – przez Sąd Okręgowy, Apelacyjny i Najwyższy. Co do podstaw umorzenia, organ raz jeszcze skonstatował, iż nie zachodzi żadna z okoliczności wyliczonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W sprawie nie ma też w ogóle zastosowania przepis art. 28 ust. 3a tej samej ustawy, ponieważ regulacja ta dotyczy wyłącznie ubezpieczeń osobistych, tymczasem odpowiedzialność wnioskodawcy tyczy jedynie zaległości za pracowników spółki [...] "A". W odniesieniu do drugiej grupy zarzutów (podniesionych we wcześniejszej skardze do tutejszego Sądu, wszczynającej postępowanie zakończone wydaniem wyroku z dnia [...] r.; [...]) organ przypomniał, że odpowiedzialność strony oraz jej [...] L. S. wynika z różnych tytułów prawnych. L. S. został prawomocnie skazany wyrokiem Sądu Rejonowego dla W.-[...] Wydział [...]z dnia [...]r. ([...]), za przestępstwo z art. 218 § 1 kodeksu karnego. W punkcie III tego orzeczenia skazany został zobowiązany do naprawienia w całości szkody wyrządzonej przestępstwem, o popełnienie którego został oskarżony, przez zapłatę na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych kwoty [...] zł. Podstawą odpowiedzialności wnioskodawcy jest natomiast wielokrotnie już wspominana decyzja z dnia [...]r. ([...]). Umorzenie zaległości może przy tym nastąpić jedynie na podstawie stosownych uregulowań normatywnych przyjętych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie mają tu natomiast zastosowania przepisy kodeksu postępowania cywilnego, do których odwołuje się strona. Organ wskazał ponadto na przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 78, poz. 465), które stanowią wyłączną podstawę normatywną księgowania wpłat z tytułu zaległości, a przy tym proporcjonalnie – tzn. na zaległość główną i odsetki. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. S. zarzucił, że decyzja ZUS z dnia [...] r. została wydana z naruszeniem prawa, które miałoby polegać na niezgodnym z prawem zastosowaniu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, do wpłat dokonywanych przez L. S. na podstawie skazującego go wyroku Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział [...] z dnia [...] r. ([...]). W ocenie strony skarżącej, księgowanie tych wpłat na podstawie przywołanego rozporządzenia jest nieprawidłowe, w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego (w skardze wskazano na wyroki tego Sądu: z dnia [...] r., [...] i z dnia [...] r., [...]). W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wraz z argumentacją. W dodatkowym piśmie procesowym datowanym na dzień [...] r., pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i o zaprzestanie bezprzedmiotowej – w ocenie autora pisma – egzekucji poborów strony. W uzasadnieniu wywodzono, że z uwagi na uregulowanie w całości zaległych składek przez L. S. należność główna powinna być od razu umorzona, co powinno pociągnąć za sobą także umorzenie odsetek zwłoki, na podstawie art. 28 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W piśmie, o którym mowa, ponownie zarzucono, iż przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z 18 kwietnia 2008 r. nie mogą być stosowane w odniesieniu do wpłat uiszczanych na podstawie skazującego wyroku karnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów ad-ministracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują wymiar sprawie-dliwości – między innymi – poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres sądowej kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej – w skrócie – "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego każdej decyzji admini-stracyjnej, która dotknięta jest co najmniej jednym z uchybień wymienionych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Z drugiej jednak strony, sądy te są zobowiązane do oddalenia skarg na decyzje zgodne z prawem (art. 151 tej samej ustawy). Dodatkowego, silnego zaakcentowania wymaga, iż sądowa kontrola zgodności z prawem (materialnym i procesowym) kwestionowanych decyzji przeprowadzana jest przez sądy administracyjne z uwzględnieniem stanu faktycznego (i stanu prawnego) istniejącego (obowiązującego) w dniu, w którym wydano zaskarżone następnie rozstrzygnięcie. Biorąc pod uwagę przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie z następujących powodów. W pierwszej kolejności wypada podkreślić, że wydając obecnie weryfikowaną decyzję (z dnia [...]r.) Zakład zastosował się do wszystkich sugestii zawartych w uzasadnieniu wcześniejszego wyroku tutejszego Sądu (z dnia [...]r., [...]). Wspomniano już o wyeliminowaniu podstawowego uchybienia, które legło u podstaw uchylenia poprzedniej decyzji organu (z dnia [...] r., Nr [...]), a które polegało na uczestniczeniu tych samych osób w wydawaniu decyzji na poziomie obu instancji. Organ rozważył również szczegółowo – zgodnie z zaleceniem składu orzekającego w sprawie [...] r. – argumentację zawartą w skardze do WSA, wszczynającą tamto postępowanie sądowoadministracyjne, zakończone wyrokiem, o którym mowa. Niniejsza wzmianka była konieczna, jeśli zważyć na brzmienie art. 153 p.p.s.a., podług którego: "ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia". Trzeba w związku z tym jednoznacznie stwierdzić, iż dyspozycja cytowanego przepisu została przez Zakład zachowana. Natomiast w sporze, którego istota polega na tym, czy w realiach tej konkretnej sprawy istniały normatywne podstawy do umorzenia zaległości wobec ZUS, z tytułu odsetek, za które odpowiedzialny jest skarżący (jak on sam uważa), czy też brak było takich podstaw – jak z kolei twierdzi organ – należy bezwzględnie przyznać rację Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych. Sam bezpośrednio zainteresowany upatruje aktualnie podstawy do umorzenia w fakcie spłacenia całej należności głównej przez jego [...], w wykonaniu obowiązku nałożonego w punkcie III skazującego wyroku Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydział [...] z dnia [...]r. ([...]). Wspomniano już jednak, że ocena legalności kontrolowanej decyzji dokonywana jest przez pryzmat stanu faktycznego (i prawnego) istniejącego (obowiązującego) w dniu ferowania zaskarżonego orzeczenia. W rozpoznawanym przypadku chodzi o stan faktyczny istniejący w dniu [...] r. Tymczasem w tym dniu główna zaległość wobec ZUS z pewnością nie była jeszcze w całości uiszczona. Z załączników dołączonych do pisma procesowego pełnomocnika strony skarżącej z dnia [...] r. wynika wszak niezbicie, że ostatnich wpłat (w łącznej – znaczącej dla oceny sprawy – kwocie [...]zł!) dokonano dopiero w dniu [...] r., a więc już po wydaniu decyzji obecnie kwestionowanej przez zainteresowanego. Organ nie mógł zatem uwzględnić tej, nieznanej mu wówczas, okoliczności przy ferowaniu swojego rozstrzygnięcia. Fakt, na który powołuje się aktualnie strona skarżąca (spłata całej zaległości głównej wobec ZUS przez L. S.), mógłby – jako wpływający na zmianę stanu faktycznego – stanowić podstawę ewentualnego ponowienia przez J. S. wniosku o umorzenie. Nie mógł natomiast czynić bezprzedmiotową kwestii załatwienia poprzedniego wniosku. Skoro bowiem [...] r. (data obecnie kontrolowanej decyzji) zaległość główna nadal istniała – i to niezależnie od prawidłowości księgowania poprzednich wpłat!, co godzi się podkreślić w związku z zarzutem sformułowanym w skardze – zachodziła też niewątpliwie potrzeba merytorycznej oceny zasadności tamtego wniosku o umorzenie zaległości z tytułu odsetek zwłoki. Oceny takiej Zakład dokonał, biorąc przy tym pod uwagę rozwiązania normatywne właściwe dla przeprowadzenia tej oceny. Trzeba się bowiem w pełni zgodzić z organem, iż podstawy prawnej należy upatrywać wyłącznie w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – powoływanej w dalszych wywodach jako "u.s.u.s." – a nie przepisy kodeksu postępowania cywilnego, nie mające w sprawach tego rodzaju żadnego zastosowania. Ocena, o której mowa, została dokonana prawidłowo. W art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wprowadził prawodawca zasadę, zgodnie z którą: "należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku całkowitej nieściągalności ...". Z kolei, według ust. 3 w tym samym artykule, "całkowita nieściągalność" (w rozumieniu ustępu poprzedzającego) zachodzi wyłącznie w siedmiu sytuacjach, określonych taksatywnie. Zważywszy zatrudnienie skarżącego, otrzymywane z tego tytułu dochody oraz wszczętą i skutecznie prowadzoną egzekucję z przysługującego mu wynagrodzenia za pracę, jest oczywiste, że nie zachodzi żaden z przypadków "całkowitej nieściągalności" przewidzianych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Dotychczas przywołane przepisy nie mogły zatem stanowić podstawy do umorzenia wnioskowanego przez stronę skarżącą. Wyjątek od omówionej reguły przewidziany został w ust. 3a artykułu 28 u.s.u.s. Legislator dopuścił tam mianowicie możliwość umarzania należności "w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności". Jak trafnie jednak zaakcentował Zakład, wyjątek ten nie dotyczy sytuacji występującej w rozpoznawanej sprawie. Umorzenie w trybie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. (a w dalszej perspektywie – na podstawie przepisów rozporządzenia wykonawczego Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne – Dz. U. Nr 141, poz. 1365, wydanego na podstawie delegacji przewidzianej w art. 28 ust. 3b tej samej ustawy) jest bowiem dopuszczalne wyłącznie w odniesieniu do składek należnych na ubezpieczenie społeczne samych "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Tymczasem przedmiotem potencjalnego umorzenia w rozpoznawanym przez Sąd wypadku są odsetki zwłoki od nieodprowadzonych składek należnych za pracowników, którzy byli zatrudnieni w spółce [...] "A". Ani zatem przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., ani też przepisy rozporządzenia wykonawczego MGPiPS z 2003 r. do tej ustawy, nie mogły być w ogóle brane pod uwagę przez organ przy dokonywaniu oceny zasadności wniosku skarżącego o umorzenie. W związku z treścią pisma procesowego pełnomocnika strony skarżącej, datowanego na dzień [...] r., niezbędne są jeszcze dwa spostrzeżenia. Pierwsze dotyczy twierdzenia, dla którego prawne uzasadnienie wywodzono z art. 28 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu: "Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty". Z reguł wykładni systemowej (z jego umiejscowienia w ramach art. 28) wynika niedwuznacznie, że przepis ten dotyczy wyłącznie decyzyjnego (celowe podkreślenie składu orzekającego) umarzania zaległości głównej, co pociąga za sobą także automatyczne umorzenie należności ubocznych, w tym – odsetek zwłoki. W innej sytuacji, konsekwencją "umorzenia" należności głównej (a ściślej – wygaszenia w ten sposób zobowiązania) poprzez spłatę całego zadłużenia, wcale nie musi być automatyczne wygaśnięcie ("umorzenie") uprawnienia do żądania należnych odsetek. Druga uwaga dotyczy poruszonego we wspomnianym piśmie wątku podjęcia przez stronę skarżącą próby wzruszenia decyzji o przeniesieniu na skarżącego odpowiedzialności z tytułu odsetek zwłoki (z dnia [...] r., [...]), w nadzwyczajnym trybie wznowienia postępowania zakończonego wyrokiem Sądu Apelacyjnego we W. z dnia [...] r. ([...]). Poza sporem, wzmiankowana decyzja pozostaje nadal w obrocie prawnym i nie mogła być skutecznie podważona – na co zresztą zwrócił trafnie uwagę Zakład – w ramach postępowania (administracyjnego i sądowoadministracyjnego), prowadzącego w sprawie z wniosku o umorzenie odsetek zwłoki, za które odpowiedzialnością obciążono skarżącego. Natomiast ewentualne wyeliminowanie z obrotu decyzji ZUS z dnia [...] r., [...], będzie stanowiło podstawę uruchomienia nadzwyczajnych trybów wzruszenia decyzji kontrolowanej obecnie przez Sąd (z [...] r., Nr [...]). Dotychczasowe wywody w pełni uzasadniają końcową konkluzję, iż zweryfikowana przez skład orzekający decyzja nie narusza prawa. Dlatego też Sąd zobligo-wany był skargę oddalić, na podstawie dyspozycji zawartej w art. 151 p.p.s.a.