I GZ 180/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. P.– D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 29 września 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 793/10 w zakresie odmowy zmiany punktu II postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 5 marca 2009 r., sygn. akt. I SA/Lu 463/08 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. P. – D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowienie z 29 września 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 793/10, odmówił M. P. (dalej: skarżący) zmiany punktu II postanowienia z dnia 5 marca 2009 r.(I SA/Lu 463/08). Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że 11 marca 2011r. skarżący działający przez pełnomocnika, wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA oddalającego jego skargę. Zgodnie z zarządzeniem z 16 marca 2011r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi kasacyjnej w wysokości 1750 zł, którą to kwotę skarżący uiścił w całości. Zarządzeniem z 15 kwietnia 2011 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia wpisu od skargi kasacyjnej o kwotę 10549 zł. W terminie zakreślonym do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej skarżący złożył, na urzędowym formularzu, wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i małoletnią córką, że posiada dom o pow. 100 m2, nieruchomość rolną o pow. 30 ha oraz samochody, które stanowią własność prowadzonej przez niego firmy. Wyjaśnił, iż nie posiada wolnych środków finansowych ani oszczędności, a środki finansowe zaangażowane są w obrocie związanym z działalnością firmy. Ponadto jego żona nie posiada odrębnego majątku i nie uzyskuje dochodów z odrębnych źródeł. Wskazał, że dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w okresie od lutego do kwietnia 2011 r. wyniósł 12740,05 zł oraz, że raty leasingowe wynoszą 6950,97 zł. Na wezwanie referendarza sądowego skarżący nadesłał dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe tj. kserokopię decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia [...] listopada 2010 r. w sprawie przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2010 r. w kwocie 26512,12 zł wraz z oświadczeniem, że roczne dopłaty nie stanowią zysku, a jedynie częściowo rekompensują nakłady poniesione na uprawy, z których zbiory w związku z ciągle rosnącymi cenami nawozów sztucznych, środków ochrony roślin i paliwa, a także suszą i nieurodzajem, spowodowały stratę w tej działalności w wysokości 20000,00 zł; oświadczenie o wysokości średnich miesięcznych wydatków gospodarstwa domowego w kwocie około 4810,00 zł, w tym: żywność 1300,00 zł, wydatki na dziecko 1300,00 zł, ogrzewanie 900,00 zł, energia elektryczna 250,00 zł, lekarstwa 160,00 zł, środki higieny 100,00 zł, środki komunikacji 500,00 zł, KRUS żony 120,00 zł, gaz 70,00 zł, woda 30,00 zł, odpady komunalne 20,00 zł. Dodatkowo wyjaśnił, że telefon i abonament radiowo – telewizyjny opłacają rodzice. Referendarz sądowy w rozpoznaniu wniosku wyjaśnił, że wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na etapie wezwania do uzupełnienia wpisu od skargi kasacyjnej jest kolejnym wnioskiem strony w tym przedmiocie złożonym w niniejszej sprawie. Wskazał, że pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony w dniu 12 września 2008 r. i obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 5 marca 2009 r. WSA w punkcie I postanowienia przyznał skarżącemu prawo pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi powyżej kwoty 3500 zł, zaś w punkcie II odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Zażalenie na to postanowienie zostało oddalone przez NSA postanowieniem z 8 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 158/09. W tym stanie rzeczy WSA uznał kolejny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych jako wniosek o zmianę punktu II postanowienia Sądu I instancji z 5 marca 2009 r., który w ocenie Sądu I instancji podlega rozpoznaniu w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) Sąd I instancji porównując dane o stanie rodzinnym, majątkowym i finansowym skarżącego przyjęte w postanowieniu z dnia 5 marca 2009r. z analogicznymi danymi przedstawionymi przez skarżącego w związku z ponownym ubieganiem się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, stwierdził, że skarżący nie wykazał, aby jego możliwości finansowania kosztów sądowych uległy zmniejszeniu, co uzasadniałoby zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia zawartego w pkt II powołanego postanowienia. WSA wyjaśnił, że wydatki skarżącego na utrzymanie małżonków i 5 letniego dziecka w kwocie 4810,00 zł miesięcznie przekraczają niewątpliwie poziom wydatków na utrzymanie konieczne skarżącego i jego rodziny, co jest istotne, gdy się zważy, iż strona obowiązana jest przeznaczyć na pokrycie kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie wszelkie środki pieniężne poza środkami koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu I instancji skarżący nie wykazał, aby jego możliwości finansowania kosztów sądowych w sprawie niniejszej pogorszyły się w stosunku do przyjętych w prawomocnym postanowieniu z dnia 5 marca 2009 r., co nakazuje przyjąć, że mógł on czynić na ten cel oszczędności w kwocie, co najmniej 1000 zł. Dalej WSA wskazał, iż biorąc przy tym pod uwagę, że co najmniej od dnia 8 lipca 2009 r. - data uprawomocnienia się pierwotnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, skarżący powinien mieć świadomość ewentualnej konieczności poniesienia kosztów postępowania oraz ich, przynajmniej przybliżonej, wysokości, zaś wpis od skargi uiścił dnia 20 sierpnia 2009 r., zatem stwierdzić należy, że może uiścić wpis od skargi kasacyjnej i ewentualne dalsze koszty sądowe w sprawie niniejszej bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, nawet przy uwzględnieniu, iż obciąża go także wpis od skargi kasacyjnej. W imieniu skarżącego pełnomocnik złożył zażalenie od ww. postanowienia wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, iż przed rozpoznaniem treści zażalenia pełnomocnika skarżącego należy wnikliwie przeanalizować akta sprawy. Skarżący 12 września 2008 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy. W punkcie 4 wniosku wskazał, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 5 marca 2009 r. Sąd I instancji przyznał skarżącemu w punkcie I prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od części wpisu od skargi ponad kwotę 3.500 zł, w punkcie II odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. NSA rozpoznając zażalenie skarżącego od ww. postanowienia Sądu I instancji oddalił je i tym samym postanowienie stało się prawomocne. Wyrokiem Sądu I instancji z dnia 17 grudnia 2010 r. skarga skarżącego została oddalona. Skarżący 16 marca 2011 r. został wezwany o uiszczenie wpisu sądowego, który uiścił (k. 379 – I SA/Lu 793/10). Zarządzeniem z 15 kwietnia 2011 r. kwietnia 2011 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej przez uiszczenie kwoty 10549 zł. Skarżący 12 maja 2011 r. wniósł o przyznanie prawa pomocy. W punkcie 4 wniosku wskazał, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż skarżący postanowieniem Sądu I instancji z 5 marca 2009 r. był zwolniony w części od uiszczenia wpisu od skargi do WSA. W związku z czym kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie można było potraktować jako zmianę postanowienia WSA z dnia 5 marca 2009 r., tylko jako przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych tj. wpisu od skargi kasacyjnej. W ocenie NSA nieprawidłowo Sąd I instancji rozpoznał wniosek skarżącego w oparciu o art. 165 p.p.s.a., gdyż winien być rozpoznany w świetle przepisu art. 246 p.p.s.a. tj. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowity lub częściowym. Natomiast zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. WSA stosując się do tegoż przepisu postanowieniem z 12 marca 2009 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym na etapie postępowania przed Sądem I instancji. Dlatego zdaniem NSA niedopuszczalne jest uznanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez skarżącego jako wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 5 marca 2009 r. NSA dostrzega także, iż Sąd I instancji nie zauważył, iż skarżący wnosił, w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy o zwolnienie od kosztów sądowych, więc niezrozumiałe jest tym bardziej wskazanie w sentencji postanowienia WSA z 29 września 2011 r. odmowy zmiany punktu II postanowienia z 5 marca 2009 r. Przechodząc do rozpoznania zażalenia skarżącego z 3 listopada 2011 r. należy wskazać, iż skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych. W argumentacji zażalenia pełnomocnik skarżącego podnosi kwestię wezwania do uzupełnienia wpisu skargi kasacyjnej oraz jego wyliczenia, wskazując na jej wadliwość. NSA pragnie zauważyć, iż kwestionowanie wysokości wpisu sądowego powinno skutkować zażaleniem na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału wzywające do uzupełnienia wpisu sądowego, a nie być podnoszone w uzasadnieniu zażalenia o przyznaniu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych winien ocenić przedłożoną przez skarżącą dokumentację obrazujących jego sytuację majątkową, a następnie odnieść ustaloną podstawę faktyczną rozstrzygnięcia do wymienionych w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.