II SA/Rz 360/10
WyrokWSA w Rzeszowie2010-12-20
Skład orzekający: Maria Serafin - Kosowska, Jacek Surmacz, Anna Bembenek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 2 K.p.a. uchylając decyzję organu pierwszej instancji i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania, zamiast merytorycznie rozstrzygnąć sprawę?Ratio decidendi
Organ odwoławczy nie może uchylać decyzji organu pierwszej instancji i przekazywać sprawy do ponownego rozpoznania na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. jedynie z powodu trudności w ocenie materiału dowodowego lub jego obszerności. Taki środek jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, a organ odwoławczy nie może tego przeprowadzić w trybie art. 136 K.p.a. W przypadku wątpliwości co do interpretacji dowodów lub potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego, organ odwoławczy powinien skorzystać z art. 136 K.p.a. lub merytorycznie rozstrzygnąć sprawę.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Po wieloletnim postępowaniu administracyjnym, w którym organy kilkukrotnie uchylały swoje wcześniejsze decyzje, Starosta odmówił zwrotu części nieruchomości, uznając ją za niezbędną infrastrukturę osiedla (parking, śmietnik). Wojewoda uchylił tę decyzję, uznając, że cel wywłaszczenia (budownictwo mieszkaniowe) nie został zrealizowany, a plany zagospodarowania są niejednoznaczne. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Wojewody, uznając, że organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował art. 138 § 2 K.p.a., nie merytorycznie rozpatrując sprawę, a jedynie przekazując ją do ponownego rozpoznania.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Wojewody P. z dnia [..].02.2010r. i zasądza od Wojewody na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Maria Serafin - Kosowska Sędziowie NSA Jacek Surmacz SO (del.) Anna Bembenek /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 15 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi A. J. i A. E. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących A. J. i A. E. solidarnie kwotę 474 zł /słownie: czterysta siedemdziesiąt cztery złote/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Z akt sprawy wynika , że postępowanie "zwrotowe" zostało wszczęte w dniu [..].12.1998r. na wniosek następców prawnych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości i pierwotnie dotyczyło działek nr [..]/4 i [..]/2 , którym w nowej ewidencji odpowiadały działki nr [..]/4, [..]/5 , [..]/12 i [..]/14, położone w S. obręb Ś. i miało następujący przebieg :
Decyzją z dnia [..].06.1998r. nr [...] Wojewoda K. orzekł o zwrocie działek nr [..]/12 o pow. 531 m kw i nr [..]/14 o pow. 43 m kw, stanowiących na dzień orzekania własność Mienia Komunalnego Miasta S. na rzecz wnioskodawczyń po 1/3 części uznając , że w tej części wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Jednocześnie odmówił zwrotu nieruchomości w pozostałym zakresie ze względu ustanowienie prawa wieczystego użytkowania na rzecz osób fizycznych i ujawnienie tego prawa w księgach wieczystych.
Od decyzji orzekającej o zwrocie nieruchomości odwołanie złożył Zarząd Miasta S. wnosząc o jej uchylenie. W odwołaniu podano, iż działki [..]/12 i [..]/14 od "zrealizowania osiedla wykorzystywane są jako utwardzony teren parkingu a od ubiegłego roku również w części zajęte pod śmietnik stały". Nadto w odwołaniu podkreślono, że teren użytkowany jest nie tylko przez mieszkańców osiedla ale ma charakter ogólno-miejski, co było przyczyną rozwiązania w 1991 r. na wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej w S. ustanowionego wcześniej użytkowania wieczystego.
W zakresie obejmującym odmowę zwrotu oraz wysokość odszkodowania decyzję zaskarżyły również wnioskodawczynie domagając się jej uchylenia w kwestionowanej części.
Po rozpatrzeniu obu odwołań Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [..].01.2000r. [...] uchylił w całości decyzję Wojewody K. z dnia [..].06.1998r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I Instancji - Staroście S. "celem wyjaśnienia wszystkich zaistniałych wątpliwości zgłaszanych przez odwołujące się strony".
Decyzją z dnia [..].03.2000r. nr [...] Starosta S. odmówił zwrotu nieruchomości stanowiącej działki nr [..]/4, [..]/5, [..]/12 i [..]/14, położonej w S. obręb Ś., odpowiadającej w chwili wywłaszczenia działkom [..]/2 i [..]/4 na rzecz następców prawnych ich poprzednich właścicieli.
Po rozpatrzeniu odwołania A. i J. – J., A. J-J. i A.M. J.-J. Wojewoda P. decyzją z dnia [..].07.2000r. nr [...] uchylił decyzję Starosty S. z dnia [..] marca 2000r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego oraz ustalenia następców prawnych T.T.
Po przekazaniu akt organowi pierwszej instancji postanowieniem z dnia [..].10.2000r. Starosta S. zawiesił postępowanie na podstawie art. 97 par. pkt 4 K.p.a. Postępowanie podjęto postanowieniem z dnia [..].09.2001 r.
Decyzją z dnia [..].10.2001r.nr [...] Starosta S. odmówił zwrotu działek nr [..]/8 i [..]/10 ze względu na brak ustawowych przesłanek świadczących o ich zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (pkt I) oraz umorzył (pkt II) postępowanie w przedmiocie zwrotu działek [..]/4, [..]/5 i części działki nr [..]/6 , powstałych z działek nr [..]/2 i [..]/4, położonych w S. w obrębie ewidencyjnym Ś. ze względu na jego bezprzedmiotowość.
Decyzją z dnia [..].01.2002r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania A.J-J., A. J.-J. i A.M.J.-J. Wojewoda P. uchylił decyzję Starosty S. z dnia [..].10.2001 r. w całości i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Akceptując ocenę organu pierwszej instancji , iż nie jest możliwe orzekanie o zwrocie nieruchomości , które przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami zostały sprzedane osobom trzecim a prawa tych osób zostały ujawnione w księgach wieczystych Wojewoda P. stwierdził , iż z materiału dowodowego zebranego w sprawie nie wynika, by w stosunku do działek nr [..]/5 i [..]/6 zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 229 u.g.n. Nadto wskazał, że w uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji posłużył się numeracją działek [..]/12 i [..]/14 , która nie występuje przy oznaczeniu spornych nieruchomości ani w księgach wieczystych , ani w ewidencji gruntów.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy Starosta S. decyzją z dnia [..].06.2002r. nr [...] odmówił zwrotu wywłaszczonej nieruchomości a to działek nr [..]/4, [..]/5, [..]/8, [..]/10 i części działki nr [..]/6 , położonych w S.O dnowa zwrotu działek nr [..]/8 i [..]/10 uzasadniona została brakiem spełnienia przesłanki "zbędności" na cel wywłaszczenia. Teren zabezpieczający wejście do budynku handlowo - usługowego , na którym wybudowano schody betonowe , teren wyasfaltowany stanowiący ciągi komunikacyjne i kontener na śmieci organ ocenił jako infrastrukturę osiedla , która jakkolwiek nie została zrealizowana zgodnie z założeniami planu zagospodarowania osiedla to jednak zabezpiecza jego funkcje. Odnośnie pozostałych działek organ ustalił, iż zostały oddane w użytkowanie wieczyste osobom fizycznym w 1986r. z ujawnieniem prawa tych osób w księgach wieczystych. W późniejszym okresie w dwóch przypadkach doszło do przekształcenia prawa wieczystego użytkowania w prawo własności.
Po rozpatrzeniu odwołania A.J.-.J, A.J.-J. i A.M.J.-J. Wojewoda P. decyzją z dnia [..].09.2002r. nr [..] uchylił decyzję Starosty S. z dnia [..].09.2002r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, iż organ I instancji wbrew poprzednim zaleceniom nie ustalił, w jakim okresie i przez jaki podmiot zostały zrealizowane usytuowane na spornych działkach inwestycje ( budowa schodów , wyasfaltowanie terenu, budowa kontenera na śmieci) , kiedy zostały rozpoczęte prace związane z budową osiedla mieszkaniowego i czy w dacie zagospodarowania nieruchomości istniała ważna decyzja o ustaleniu lokalizacji inwestycji ( decyzja zatwierdzająca plan realizacyjny) , potwierdzająca, iż zrealizowana inwestycja nie odbiega pod względem jakościowym od zaplanowanego w chwili wywłaszczania sposobu zagospodarowania terenu, które to okoliczności mają istotne znaczenie w kontekście art.137 u.g.n. Nadto organ odwoławczy wskazał na powinność odniesienia się do wniosku pełnomocnika wnioskodawców o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego co zgodności "zagospodarowania spornych działek z planem realizacyjnym będącym podstawą wywłaszczenia" oraz na obowiązek jednoznacznego ustalenia, czy w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (t.j. w dniu 1 stycznia 1998r.) działki oznaczone obecnie nr [..]/4 , [..]/5 i [..]/6 były ujawnione w księgach wieczystych jako przedmiot użytkowania wieczystego.
Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 28 listopada 2003r. sygn. akt SA/Rz 2258/02 oddalił skargę Gminy Miejskiej S. na decyzję kasacyjną Wojewody P. z dnia [..] września 2002r.nr [...]. W pisemnych motywach tego rozstrzygnięcia Sąd wskazał na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego zgodnie z wskazaniami organu odwoławczego zawartymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji dopuścił dowód z opinii urbanistycznej na okoliczność , czy nieruchomości wykupione w trybie art.6 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zostały wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji Naczelnika Miasta S. z dnia [..].11.1975r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego, dokonał w dniu [..].05.2005r. oględzin przedmiotu postępowania , wystąpił do Burmistrza Miasta S. o dokonanie podziału nieruchomości celem geodezyjnego wyodrębnienia przedmiotu postępowania , co nastąpiło na podstawie decyzji z dnia [..].09.2005r. nr [...]. Po uzupełnieniu materiału dowodowego w wyżej wskazanym zakresie a także po uzyskaniu od S. Spółdzielni Mieszkaniowej dokumentów dotyczących budowy Osiedla Dąbrowskiego , na potrzeby którego dokonano wywłaszczenia, organ zawiadomił strony o zakończeniu postępowania , po czym decyzją z dnia [..].12.2005r. nr [...] rozstrzygnął sprawę orzekając o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości położonej w S. w obrębie ewidencyjnym Ś. , oznaczonej jako działki nr [..]/11 i [..]/13 oraz o odmowie zwrotu pozostałej części nieruchomości ( działki nr [..]/5 , [..]/4 , [..]/6).
Po rozpatrzeniu odwołania Burmistrza S. od decyzji Starosty S. z dnia [..].12.2005r. decyzją z dnia [..] stycznia 2006r. znak [...] Wojewoda P. w R. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Na decyzję kasacyjną Wojewody P. z dnia [..] stycznia 2006r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosły A.J.-J., A.J.-J. i .A.M.J.-J.. Wyrokiem z dnia 22 marca 2007r. / sygn.akt II SA/Rz 349/06/ Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ja decyzji Starosty S. z dnia [..] grudnia 2005r. nr [...]. W pisemnych motywach rozstrzygnięcia wskazano, iż wnioskodawczyni A.T.M.J.-J. zmarła w dniu [..] maja 2003r. , w związku z czym decyzje organów obu instancji zostały skierowane do osoby nie żyjącej w datach wydania decyzji.
Decyzją z dnia [..] czerwca 2009r. znak : [...] Starosta S. po ponownym rozpoznaniu sprawy odmówił zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości składającej się z działki nr [..]/11 o powierzchni 0,0491 oraz z działki nr [..]/13 o pow. 0,0044 ha poł. w S. w obrębie ewidencyjnym Ś. Wedle ustaleń organu pierwszej instancji w dniu [..] listopada 1975r. poprzednicy prawni wnioskodawczyń – M. i T. T. sprzedali Skarbowi Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974r. , nr 10 , poz.64). nieruchomości gruntowe położone w S. składające się w tamtym czasie z działki nr [..]/2 o pow. 0,0091 ha i działki nr [..]/4 o pow. 0,0631 ha zabudowanej murowanym budynkiem gospodarczym. Decyzją Naczelnika Miasta S. z dnia [..].11.1975r. nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nabyte przez Skarb Państwa nieruchomości zostały przeznaczone pod spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe. Zgodnie z założeniami planu realizacyjnego część wywłaszczonej nieruchomości, o zwrot której występują następczynie prawne poprzednich właścicieli , przeznaczona została pod parking w ramach niezbędnej infrastruktury osiedla mieszkaniowego Dąbrowskiego w S. W 1983r. wywłaszczone działki nr [...]/2 i [..]/4 zostały zniesione do działki nr [..], z której wydzielono m.in. dz. nr [..]/10. W 1985r. działkę nr [..]/10 powiększono o działkę nr [..]/2 i taką podzielono m.in. na działki nr [..]/14 , [..]/15, [..]/16 i [..]/17 , w których znalazł się obszar wywłaszczonej nieruchomości. Działka nr [..]/14 decyzją Naczelnika Miasta S. z dnia [..] kwietnia 1989r. znak : [...] została oddana w użytkowanie wieczyste na okres 99 lat Spółdzielni Mieszkaniowej w S. Umowa została zawarta w formie aktu notarialnego z dnia [..] maja 1989r. , a ustanowione prawo wpisano do KW [...]. Na wniosek Spółdzielni Mieszkaniowej w S. decyzją z dnia [..] grudnia 1991 r. znak : [...] Zarząd Miasta S. rozwiązał umowę użytkowania wieczystego m.in. w stosunku do działki nr [..]/23 powstałej z podziału działki [..]/14 , która to z mocy prawa z dniem [..] maja 1990r. stała się własnością Gminy Miasta S. Równocześnie Zarząd Miasta S. działający imieniem Gminy Miasta S. obciążył działkę nr [..]/23 służebnością przejazdu, przechodu oraz ustawiania kontenerów na śmieci na całym odcinku granicy z działką nr [..]/3 ( obecnie nr [..]) o szerokości 4 m i długości 50 m na rzecz każdoczesnego właściciela działki nr [..]/22 (obecnie [..]/1) oraz służebnością przejazdu i przechodu na rzecz każdoczesnego właściciela działki nr [..]/1 (obecnie nr [..]). Obciążenie działki [..]/23 wpisane zostało w dziale III Kw nr [..]. W 1992r. działka nr [..]/23 podzielona została na działki nr [..]/24 i [..]/25 a te na skutek modernizacji ewidencji gruntów zmieniły oznaczenie m.in. na [..]/8 i [..]/10, które wpisane są w księdze wieczystej KW [...], gdzie w dziale II jako właściciel figuruje mienie komunalne Miasta S. Ustanowione służebności obciążają działkę [..]/8. Działka nr [..]/11 powstała z podziału działki [..]/8 , natomiast działka nr [..]/13 z podziału działki [..]/10.
Organ I instancji w trakcie przeprowadzonych rozpraw administracyjnych i oględzin przedmiotu postępowania zwrotowego ustalił, że działka nr [..]/11 to plac częściowo wyasfaltowany , łączący się z ulicą Sobieskiego wąskim wyasfaltowanym pasem. W części zachodniej działki [..]/8 usytuowana jest murowana z cegły osłona śmietnika . Zachodnia część działki obciążona jest służebnością przechodu, przejazdu i ustawiania kontenerów na śmieci na rzecz każdoczesnych właścicieli działki [..]/1. Również istniejąca w części zachodniej tej działki wyasfaltowana droga dojazdowa biegnąca do działki nr [..] jest szlakiem ustanowionej służebności przechodu i przejazdu. Zgodnie z oświadczeniem Burmistrza Miasta S., zawartym w piśmie z dnia [..] listopada 2005r. , osłona śmietnika oraz wyasfaltowanie parkingu na działce nr [..]/8 zostało wykonane w 1976r. Z dokumentów przedstawionych przez Spółdzielnię Mieszkaniową wynika, że zadanie związane z realizacją Osiedla Dąbrowskiego wraz z infrastrukturą realizowane było w okresie od listopada 1975r. do 6 września 1978r. Starosta S. podniósł również , że utwardzony plac na działkach [..]/11 i [..]/13 spełnia funkcję parkingu . Dojazd do parkingu zapewniony jest od ulicy Sobieskiego i jest to jedyne odstępstwo od założeń planu realizacyjnego z 1974r., gdzie dojazd zaplanowany został od ulicy Żydowskiej. Śmietnik , który był wykorzystywany w okresie budowy spełnia taką funkcję obecnie i pozostaje zlokalizowany zgodnie z przepisami prawa. Dokonując powyższych ustaleń organ powołał się opinię biegłego mgr inż. arch. M.F. z dnia [..].04.2004r.oraz dokumentację fotograficzną zalegającą w aktach sprawy.
W ocenie organu pierwszej instancji zagospodarowanie działek nr [..]/11 i [..]/13 zgodnie z celem wskazanym w decyzji (umowie) o wywłaszczeniu , wygasza podstawy żądania ich zwrotu.
W podstawie prawnej decyzji organu I instancji wskazano art. 142 w zw. z art. 216 ustawy z dnia 21.08.1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. : Dz. U. Z 2004r. , nr 261, poz. 2603) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. : Dz. U. z 2000r. , nr 98, poz. 1071 z późn. zm.).
Od decyzji Starosty S. odwołanie wniosły A.M.A.J. i A.M.E.-J. domagając się jej uchylenia i orzeczenia o zwrocie nieruchomości położonych w S., oznaczonych jako działki nr [..]/11 i [..]/13. W odwołaniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania a to art. 75 par.2 K.p.a. przez przyjęcie za dowód oświadczenia Burmistrza Miasta S. złożonego bez rygoru odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań , art. 80 K.p.a. przez przekroczenie swobodnej oceny dowodów i uznanie , że zgodnie z planem realizacyjnym na działkach będących przedmiotem postępowania miał być urządzony parking będący elementem infrastruktury osiedla mieszkaniowego , a także naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 137 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami i uznanie , że cel wywłaszczenia polegający na spółdzielczym budownictwie mieszkaniowym jest tożsamy z wykonaniem parkingu.
Decyzją z dnia [..].02.201 Or. nr [...] Wojewoda P. w R. po rozpatrzeniu odwołania A.M.A.J. i A.M. i Z.E.J. od decyzji Starosty S. z dnia [..] czerwca 2009r. znak : [...] orzekającej o odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości składającej się z działek nr [..]/11 o pow. 0,0491 ha i nr [..]/13 o pow. 0,0044 ha położonych w S. w obrębie ewidencyjnym Ś. - uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 138 par.2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. Dz 2000r. nr 98 , poz. 1071 z późn. zm. ) , zwanej dalej K.p.a. oraz art. 9a w związku z art. 136 ust.3 , art.137 ust.1 i art. 216 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity : Dz. U. z 2004r. nr 261, poz. 2603 z późn. zm. ) .zwanej dalej u.g.n.
Decyzja kasacyjna Wojewody została poprzedzona ustaleniem, iż w dniu [..] listopada 1975r. M. i T. T. sprzedali Skarbowi Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. nieruchomości gruntowe położone w Sanoku składające się wówczas z dz. nr [..]/2 o pow. 0,0091 ha i dz. nr [..]/4 o pow. 0,0631 ha . Zgodnie z decyzją Naczelnika Miasta S. z dnia [..] listopada 1974r. o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nr [...] przedmiotowe nieruchomości zostały przeznaczone pod spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe. W dniu [..] stycznia 201 Or. została przeprowadzona rozprawa administracyjna , w trakcie której stwierdzono, że znajduje się tam wybudowana osłona śmietnika a sam plac jest utwardzony. W trakcie oględzin pełnomocnik wnioskodawczyń, przedstawiciel Burmistrza Miasta S. i Spółdzielni Mieszkaniowej w S. złożyli oświadczenia odnosząc się w nich do kwestii zrealizowania celów wywłaszczenia w kontekście stanu na gruncie.
W ocenie prawnej organ odwoławczy dał wyraz stanowisku, że zgodnie z art. 136 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu z uwzględnieniem art. 137 u.g.n. chyba ,że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot nieruchomości . Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 u.gn. stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu . Zgodnie z art. 137 ust.1 u.g.n. nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu , jeżeli pomimo 7 lat od dnia , w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna , nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo upływu 10 lat od dnia , w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna , cel ten nie został zrealizowany. Odnosząc powyższe uregulowania do wyników przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego organ odwoławczy stwierdził, że z umowy sprzedaży wynika jedynie, iż nieruchomości , które były przedmiotem sprzedaży miały zostać przeznaczone na spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe. W ocenie organu odwoławczego przedwczesne jest stanowisko organu I instancji, że wykonanie utwardzonego placu spełniający funkcję parkingu jest zgodne z celem wywłaszczenia , którym była budowa osiedla z niezbędną infrastrukturą . Zdaniem organu odwoławczego prezentowana przez organ I instancji argumentacja nie znajduje pełnego uzasadnienia w zgromadzonym materiale dowodowym. Porównując ogólny plan realizacyjny zagospodarowania Osiedla S.-Dąbrowskiego z planem szczegółowym organ odwoławczy zauważył, iż trudno jest stwierdzić , jakie było przeznaczenie wywłaszczonego terenu. Plan ogólny bowiem zakłada powstanie na wywłaszczonym gruncie domu rzemiosła z miejscami parkingowymi , natomiast z fragmentu planu szczegółowego wynika , iż na wywłaszczonym terenie miał powstać supermarket i nie ma na nim zaznaczonego żadnego parkingu. Nadto organ odwoławczy dał wyraz stanowisku , iż zalegające w aktach sprawy plany zostały przedstawione w nie uwierzytelnionych kopiach i z tej przyczyny nie mogą stanowić dowodu w sprawie.
Skoro zatem w zgromadzonym materiale dowodowym znajdują się plany , z których wynika różne przeznaczenie przedmiotowego terenu , koniecznym jest w ocenie organu odwoławczego przeprowadzenie ponownego postępowania, w toku którego jednoznacznie określone zostanie przeznaczenie terenu , o zwrot którego występują wnioskodawcy. Jednoznaczne ustalenie przeznaczenia terenu pozwoli określić , czy cel wywłaszczenia został zrealizowany , a tym samym , czy istnieją przesłanki do zwrotu nieruchomości. W sytuacji braku jednoznacznego wyjaśnienia przeznaczenia terenu w ocenie organu odwoławczego odmowa zwrotu przez Starostę S. części wywłaszczonej nieruchomości składającej się z działki nr [..]/11 i działki nr [..]/13 jest przedwczesna.
Na decyzję Wojewody P. z dnia [..] lutego 201 Or. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosły A.M.A.J. i A.M.Z.E.J. wnosząc o jej uchylenie. Skargę oparto na zarzucie naruszenia przepisów postępowania a to art. 80 K.p.a. przez przekroczenie swobodnej oceny dowodów i uznanie , że odwołanie się do treści umów sprzedaży nieruchomości sporządzonych w formie aktów notarialnych jest nie wystarczające dla ustalenia celu wywłaszczenia oraz art. 138 par.2 K.p.a. przez błędne zastosowanie tego przepisu w rozpoznawanej sprawie wynikające z nietrafnej oceny, że w sprawie konieczne jest przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego .
W rozwinięciu zarzutów podniesiono, iż organ myli cel wywłaszczenia , który jednoznacznie został wskazany w umowach sprzedaży zawartych w formie aktu notarialnego z faktycznym wykorzystaniem gruntu. Istotą rozstrzygnięcia nie jest więc samo ustalenie celu wywłaszczenia , lecz skonfrontowanie go z rzeczywistym sposobem wykorzystania wywłaszczonych nieruchomości i dokonanie oceny , czy rzeczywistość na gruncie może być uznana za realizację celu wywłaszczenia. W ocenie skarżących w trwającym 14 lat postępowaniu zgromadzono wszystkie istniejące dowody a strony miały nieograniczoną możliwość składania dodatkowych wyjaśnień i dowodów. W tych okolicznościach zlecenie organowi pierwszej instancji przeprowadzenia dalszych dowodów i to w dodatku na potrzeby wykazania celu wywłaszczenia , a nie sposobu wykorzystania wywłaszczonych nieruchomości , jest bezcelowe. Odnosząc się do wywodów zawartych w uzasadnieniu decyzji Wojewody Podkarpackiego skarżący podnieśli, iż przedłożony w nie uwierzytelnionej kopii plan realizacyjny powinien być pominięty w postępowaniu. W ocenie skarżących organ odwoławczy bezpodstawnie ocenił, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do wydania decyzji co do istoty sprawy, które to uchybienie ma istotny wpływ na wynik sprawy. Z powołaniem się na wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2009r. II GSK 864/2008 i wyroki WSA w Rzeszowie z 08.04.2009r. II SA/Rz 830/2008 i z dnia 04.06.2008r. II SA /Rz 92/2008 autor skargi argumentował, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem organ odwoławczy może zastosować art. 128 par.2 K.p.a. tylko wówczas, gdy wykaże , że przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego w granicach wyznaczonych art. 136 K.p.a. nie jest wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy.
Wojewoda P. w R. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczas prezentowane w sprawie stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje :
Zgodnie z art. 184 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 1997r. oraz art. 1 par.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153,poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest w aspekcie zgodności z prawem , jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art.1 par.2 cytowanej ustawy). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz. 1270 ze zm.) , zwanej dalej p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy , nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższe oznacza , że w postępowaniu sądowo- administracyjnym badaniu podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy oraz trafność wykładni tych przepisów . W oparciu o przepis art. 145 par.1 pkt 1 p.p.s.a. , Sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją w całości lub w części , jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego , które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie , gdyż zaskarżona decyzja Wojewody z dnia [..].02.201 Or. wydana została z naruszeniem przepisów postępowania , które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 par.1 pkt 1 c P.p.s.a.).
Zgodnie z art. 138 par.2 k.p.a., który stanowi podstawę prawną kwestionowanej skargą decyzji Wojewody P. , organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji tylko wtedy, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organ odwoławczy obowiązany jest wskazać , jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Podkreślić należy, iż decyzja kasacyjna organu drugiej instancji stanowi wyjątek od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy i jest z tej przyczyny dopuszczalna wyjątkowo. Przepis art. 138 par.2 k.p.a. dotyczy sytuacji, gdy organ pierwszej instancji albo w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego albo wprawdzie postępowanie to przeprowadził lecz uczynił to w sposób nie wystarczający do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy . Nadto warunkiem zastosowania art. 138 par.2 k.p.a. jest brak podstaw do zastosowania art. 136 K.p.a. , który to przepis daje organowi odwoławczemu możliwość przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego lub zlecenia przeprowadzenia takiego postępowania organowi pierwszej instancji.
Żadne inne wady postępowania , ani wady decyzji podjętej w postępowaniu pierwszoinstancyjnym nie dają organowi odwoławczemu podstaw do wydania decyzji kasacyjnej, o której mowa w art. 138 par.2 K.p.a.
W sytuacji , gdy po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organ odwoławczy dojdzie do przekonania o konieczności wydania decyzji kasacyjnej , winien nie tylko uzasadnić istnienie przesłanek wymienionych w art. 138 par.2 K.p.a. ale również wskazać , dlaczego nie skorzystał z możliwości przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Nie jest wystarczające w takich okolicznościach lakoniczne powołanie się na konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Istnieje obowiązek wskazania , jakie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy winny zostać wyjaśnione oraz wskazania przyczyn , z powodu których organ odwoławczy w celu ich wyjaśnienia nie zastosował art. 136 K.p.a.
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż zarzut wydania decyzji z naruszeniem art. 138 par. 2 K.p.a. jest zasadny. Jak trafnie podniosła strona skarżąca organ I instancji w toku trwającego 14 lat postępowania zgromadził obszerny materiał dowodowy pozwalający na dokonanie ustaleń co do okoliczności istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy. Materiał ten należy jedynie ocenić i wyciągnąć właściwe wnioski prawne. Ewentualne uzupełnienie materiału dowodowego o uwierzytelnioną kopię planu realizacyjnego może nastąpić w trybie art. 136 K.p.a.
Z treści uzasadnienia wynika, iż Wojewoda dostrzegł trudności w ocenie materiału dowodowego wynikające z faktu, że zebrane w sprawie dowody dokumentarne są sprzeczne ze sobą co do treści. W szczególności istnieje rozbieżność co do przeznaczenia terenu w ustaleniach ogólnego planu zagospodarowania i szczegółowego planu zagospodarowania. Z powyższym stanowiskiem należy się zgodzić jednakże sama trudność w ocenie materiału dowodowego wynikająca z jego niejednorodności lub obszerności nie może w świetle art. 138 par.2 K.p.a. stanowić przyczyny uchylenia zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy nie może uchylać się od merytorycznego rozpoznania sprawy .Sama odmienna ocena dowodów, w tym ich mocy dowodowej i przydatności dla celów prowadzonego postępowania ,nie może uzasadniać decyzji kasacyjnej. Przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest bowiem kontrola legalności decyzji organu pierwszej instancji ale ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy administracyjnej.
W tej sytuacji okoliczności przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie mogły w ocenie Sadu stanowić podstawy do uchylenia , na podstawie art. 138 par.2 k.p.a. decyzji Starosty S. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Jak już wyżej wskazano decyzja taka znajdowałaby oparcie w tym przepisie tylko wówczas , gdyby w jej uzasadnieniu wyraźnie wskazano , iż konieczne jest przeprowadzenie dodatkowych czynności w celu wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy , przy jednoczesnym braku możliwości uzupełnienia postępowania w tym zakresie w trybie określonym w art. 136 K.p.a. Zaskarżona decyzja wyjaśnienia takiego nie zawiera wskazując ogólnikowo, iż rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia w znacznej części postępowania wyjaśniającego, we toku którego zostaną wyjaśnione "zastrzeżenia" oraz usunięte braki w materiale dowodowym. Z kontekstu wynika , iż "zastrzeżenia" odnoszą się do oceny materiału dowodowego przez organ I instancji a braki w materiale dowodowym wynikają, z braku potwierdzenia zgodności z oryginałem planów zalegających w aktach sprawy. Powyższe braki i mankamenty postępowania dowodowego w kontekście całokształtu materiału sprawy podlegają uzupełnieniu w postępowaniu odwoławczym. Odnosząc zakres przeprowadzonego do postępowania, które powinno być ewentualnie przeprowadzone w celu wyjaśnienia istniejących jeszcze wątpliwości do okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia przedmiotu rozstrzygnięcia , stwierdzić należy, iż nie zachodzi konieczność uzupełnienia postępowania w zakresie wynikającym z art. 138 par. 2 K.p.a.
Trafnie nadto podnosi skarga, że wobec treści umów zawartych w formie aktu notarialnego cel wywłaszczenia nie budzi żadnych wątpliwości i jest w istocie bezsporny. Stanowi go " spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe" . Ogólny plan realizacyjny zagospodarowania Osiedla Mieszkaniowego S.-D. oraz plan szczegółowy zagospodarowania przestrzennego tego osiedla jedynie precyzują i uszczegóławiają ten cel. Nie mogą natomiast stanowić podstawy do uznania, iż w sytuacji, gdy na wywłaszczonej nieruchomości zbudowany został obiekt zbliżony funkcją i lokalizacją to tej, jaka była wskazana w planach , lecz służący z założenia innemu podmiotowi niż spółdzielnia, cel wywłaszczenia został zrealizowany.
Rzeczywisty sposób wykorzystania wywłaszczonej nieruchomości wynika z protokołów oględzin , w tym oględzin przeprowadzonych przez organ II Instancji a także z opinii biegłych i materiału fotograficznego. W tych okolicznościach brak jest jakichkolwiek podstaw do stwierdzenia , iż istnieje konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części.
Za trafny uznać również należy zarzut naruszenia art. 80 K.p.a. , przy czym w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie naruszenie tej normy proceduralnej nie tyle wynika z okoliczności podnoszonych w skardze , bowiem mimo pewnych niezręczności językowych z kontekstu uzasadniania wynika jednak, iż organ prawidłowo ustalił , że celem wywłaszczenia było spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe, co z zaniechania oceny całokształtu materiału dowodowego. Uchybienie to podlega jednocześnie zakwalifikowaniu jako naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego , a to zasady praworządności, prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania, o których mowa w art. 6,7,8 i 9 K.p.a. oraz naruszenie art. 77 par.1 K.p.a., który formułuje obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie.
Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien wyeliminować wyżej wskazane wadliwości postępowania, ocenić zebrany w sprawie materiał dowodowy po ewentualnym jego uzupełnieniu w trybie art. 136 K.p.a. i wydać merytoryczne rozstrzygnięcie.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 par.1 pkt 1 lit."c," oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) - należało orzec jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło