II SA/Gl 922/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie Sędzia WSA Włodzimierz Kubik,, Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi M.J. na decyzję Wojewody (...) z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości oddala skargę. Pismem z dnia [...] r. Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w G. (dalej: RZGW) wystąpił do Starostwa Powiatowego w R. o wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa działki "A", położonej w B. k.m. [...], o łącznej powierzchni [...] ha, stanowiącej własność obecnie skarżącej M. J. Do wniosku dołączono m.in. decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] r. o ustaleniu lokalizacji zbiornika przeciwpowodziowego "a" na rzece [...], zaopatrzoną w rygor natychmiastowej wykonalności. Następnie Starosta R. pismem z dnia [...] r. wyznaczył stronom dwumiesięczny termin ugodowego załatwienia sprawy, który upłynął bezskutecznie. W związku z tym, pismem z dnia [...] r., organ pierwszej instancji zawiadomił o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, zaś po przeprowadzeniu tego postępowania, decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzekł o wywłaszczeniu powyższej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem pod budowę zbiornika przeciwpowodziowego "a" za odszkodowaniem w kwocie [...] zł. Jako podstawę prawną wydania decyzji wskazano art. 9a, art. 112 ust. 1, 3 i 4, art. 113 ust. 1, art. 119 ust. 1, art. 121, art. 122, art. 123, art. 128 ust. 1, art. 129 ust. 1, art. 130 ust. 1 i 2 oraz art. 132 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 z późn. zm.), zwanej dalej u.g.n. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji z powodu obrazy przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Wskazała, że działka objęta wywłaszczeniem jest obciążona służebnością mieszkania i innymi świadczeniami dożywotnimi wynikającymi z przejęcia gospodarstwa rolnego od rodziców w [...] r. W tej sytuacji również jej rodzice powinni być stronami postępowania i wyrazić zgodę na wywłaszczenie. W toku postępowania odwoławczego, pismem z dnia [...] r. skarżąca zwróciła się do organu odwoławczego z prośbą o dokonanie zamiany działek "A" oraz "B" i "C" na działkę o podobnej powierzchni położoną w B. lub w rejonie T. Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji uznając ją za zgodną z prawem. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał m.in., iż Starosta R. przy ustalaniu odszkodowania za przedmiotową nieruchomość oparł swe rozstrzygnięcie na operacie szacunkowym z dnia [...] roku, sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego B. P., w którym wartość rynkową działek określono dla aktualnego sposobu użytkowania, przy zastosowaniu podejścia porównawczego, metody korygowania ceny średniej. Wybrano zatem, zdaniem organu, właściwe i zgodne z obowiązującym rozporządzeniem podejście oraz metodę szacowania. Odnosząc się z kolei do zarzutów odwołania, organ odwoławczy ustalił na podstawie odpisu umowy przekazania gospodarstwa rolnego z dnia [...] r., że F. i H. G. przenieśli nieodpłatnie własność gospodarstwa rolnego na rzecz swojej córki (skarżącej). W skład tego gospodarstwa wchodziła nieruchomość oznaczona jako działka "A" oraz działki "D", "E" i "F". Ta ostatnia zabudowana jest domem mieszkalnym i budynkami gospodarczymi. Jednocześnie w umowie tej ustanowiono na rzecz przekazujących dożywotnią służebność mieszkania w domu położonym na działce "F". Mając na względzie powyższe ustalenia organ wskazał, że przedmiotem postępowania wywłaszczeniowego jest niezabudowana działka "A", a zatem osoby, na rzecz których ustanowiono służebność na innej działce ("F") nie są stronami postępowania w sprawie. Brak jest dowodów, że wywłaszczona działka "A" jest obciążona jakimikolwiek prawami na rzecz osób trzecich. Odnosząc się do wniosku o zamianę działek, organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż w toku postępowania organ pierwszej instancji zaproponował skarżącej działkę zamienną. Skarżąca początkowo wyraziła zgodę na tę propozycję, jednak z tej zgody się wycofała. Organ wskazał, że brak było podstaw do ustalenia odszkodowania za działki "B" i "C", które nie zostały objęte wnioskiem o wywłaszczenie. Wojewoda [...] wskazał ponadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości jest rolnicze, a właściciel nie posiada koncesji na wydobywanie kruszyw. Tym samym uznać należy, że kopaliny na niej się znajdujące nie stanowią jej części składowych i w związku z tym, zgodnie z przepisem § 46 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 z późn. zm.) przy określaniu wartości nieruchomości położonych na złożach kopalin nie uwzględnia się wartości złoża. Organ odwoławczy przywołał na tę okoliczność 4 wyroki tut. Sądu. Organ wskazał także, że opinia rzeczoznawcy majątkowego ma charakter opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a. i podlega ocenie organu administracji jak każdy dowód. Pismem z dnia [...] roku skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na powyższą decyzję, podnosząc te same zarzuty, które wcześniej podniesiono w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Dodatkowo wyraziła swoje podejrzenia co do nierównego traktowania jej i innych osób wywłaszczanych na ten sam cel, wskazując przy tym na przypadek, w którym przyznano grunty zamienne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska przyjętego w zaskarżonej decyzji. Odnośnie przyznania gruntów zamiennych innej osobie organ odwoławczy stwierdził, że kwestia ta nie pozostaje w związku z niniejszą sprawą i nie wpływa na prawidłowość rozstrzygnięcia. Na rozprawie w dniu [...] r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę w całości. Dodatkowo zarzucił, że wnioskodawcą w sprawie winien być Dyrektor RZGW w G., bowiem to on jest stroną w postępowaniu administracyjnym zgodnie z ustawą Prawo wodne. Zarzut pominięcia rodziców skarżącej w postępowaniu jest uzasadniony treścią art. 16 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie mogła odnieść skutku. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa materialnego, ani też w toku postępowania organy administracji nie naruszyły reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Taki zakres kontroli sądowej wynika zaś jednoznacznie z treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Oznacza to, że nie każde uchybienie organu administracji prowadzi do wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego, lecz jedynie istotne naruszenie prawa, którego w niniejszej sprawie nie stwierdzono. W sprawie niesporny jest fakt wystąpienia materialnoprawnej przesłanki wywłaszczenia prawa własności nieruchomości skarżącej, a to wobec prawomocnej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. o ustaleniu lokalizacji zbiornika przeciwpowodziowego "a" na rzece [...]. Wywłaszczenie nieruchomości było bowiem dopuszczalne z mocy art. 112 u.g.n. Spełnione też zostały przesłanki z art. 115 ust. 2 u.g.n., umożliwiające wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w związku z bezskutecznym wynikiem rokowań. W tym względzie ustawodawca przewidział bowiem dwumiesięczny termin do zawarcia umowy. Odnosząc się do zasadniczego zarzutu skargi dotyczącego pominięcia w toku postępowania stron w osobach rodziców skarżącej, to stwierdzić przyjdzie, że nie zasługuje on na uwzględnienie. W ocenie Sądu nie przysługiwał im bowiem przymiot strony w postępowaniu wywłaszczeniowym obejmującym działkę "A". Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności z odpisu aktu notarialnego [...] - umowy przekazania gospodarstwa rolnego z dnia [...] r., F. i H. G. przenieśli nieodpłatnie własność gospodarstwa rolnego na rzecz skarżącej. W skład tego gospodarstwa wchodziła nieruchomość oznaczona jako działka "A" oraz działki "D", "E" i "F". Jednocześnie w umowie tej ustanowiono na rzecz przekazujących dożywotnią służebność mieszkania w domu położonym na działce "F", która nie jest przedmiotem postępowania wywłaszczeniowego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 października 2009 r., sygn. akt II SA/Gl 270/09 - treść dostępna na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wbrew stanowisku skarżącej, przymiot strony i konieczność uzyskania w toku postępowania zgody jej rodziców na odłączenie działki "A" nie wynika też z przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.). Wskazany przez pełnomocnika skarżącej art. 16 tej ustawy stanowi jedynie o tym, jakie prawa, poza prawami rzeczowymi, mogą być ujawniane w księgach wieczystych. Ujawnienie służebności w księdze wieczystej lub brak takiego ujawnienia w niczym nie zmieniają statusu uprawnionych ze służebności w postępowaniu administracyjnym. Okoliczność, że rodzicom skarżącej przysługuje prawo dożywotniego zamieszkiwania w budynku wchodzącym w skład przekazanego gospodarstwa rolnego była bowiem w niniejszej sprawie bezsporna. Odnosząc się do zarzutu, iż wnioskodawcą winien być organ, jakim jest Dyrektor RZGW, to wskazać przyjdzie na treść art. 115 ust. 1 u.g.n. Zgodnie z tym przepisem wszczęcie postępowania na wniosek organu następuje wyłącznie wtedy, gdy wywłaszczenie ma nastąpić na rzecz jednostki samorządu terytorialnego. Wówczas organem tym jest organ wykonawczy tej jednostki. W sytuacji natomiast, kiedy wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa, postępowanie wywłaszczeniowe wszczyna się z urzędu. Wszczęcie postępowania z urzędu może także nastąpić na skutek zawiadomienia złożonego przez podmiot, który zamierza realizować cel publiczny. W niniejszej sprawie podmiotem tym jest RZGW w G., co wynika z powoływanej już wyżej ostatecznej i prawomocnej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] r. o ustaleniu lokalizacji zbiornika przeciwpowodziowego. W tej sytuacji stwierdzić przyjdzie, że ani RZGW w G., ani też Dyrektor RZGW w G. nie byli i nie mogli być wnioskodawcami postępowania wywłaszczeniowego prowadzonego z urzędu, a jedynie RZGW w G. złożył właściwemu organowi (Staroście R.) zawiadomienie w trybie art. 115 ust. 1 u.g.n., jako podmiot realizujący cel publiczny. Zgodzić się przyjdzie również ze stanowiskiem organu odwoławczego, że podnoszona przez skarżącą kwestia przyznania nieruchomości zamiennych innej osobie w innym postępowaniu wykracza poza granice niniejszej sprawy i pozostaje bez wpływu na jej wynik. Wskazać ponadto należy, że przepisy u.g.n. nie statuują po stronie organu obowiązku przyznania nieruchomości zamiennej, a jedynie przewidują taką możliwość jako jedną z form odszkodowania. Uznając zatem zarzuty skarżącej za nieuzasadnione Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.