II GZ 430/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 27 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 30 maja 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1184/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie unieważnienia patentu na wynalazek postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 30 maja 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1184/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił M. M. (dalej skarżąca) przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd orzekł w następującym stanie sprawy: Skarżąca pismem z 15 października 2010 r. złożyła wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienia rzecznika patentowego. W uzasadnieniu wskazała, iż nie posiada środków materialnych do dochodzenia praw z zakresu własności intelektualnej, która jest wykorzystywana od 10 lat przez podmioty gospodarcze w Austrii i Niemczech. Do wniosku skarżąca dołączyła formularz PPF. Zarządzeniem z 26 października 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie dokumentów obrazujących jej sytuację materialną oraz złożenie wyjaśnień czy skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim współmałżonkiem – K. M., będącym pełnomocnikiem w sprawie. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca i jej pełnomocnik nadesłali pismo z 16 listopada 2010 r., w którym podali, iż skarżąca w roku 2009 nie uzyskała żadnych dochodów oraz nie składała zeznania podatkowego i nie pobierała zasiłku dla bezrobotnych. Wyjaśniła, że nie posiada rachunków bankowych i nie dysponuje żadnymi środkami finansowymi. Wskazała, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze swoim mężem, który bezpłatnie świadczy jej pomoc prawną w niniejszej sprawie. Postanowieniem z 28 grudnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia rzecznika patentowego. Uzasadniając swoją decyzje referendarz sądowy wskazał, iż strona nie przedstawiła dokumentów potwierdzających oświadczenia zawarte w piśmie z 16 listopada 2010 r. M. M. pismem z 11 stycznia 2011 r. złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia. Sąd zarządzeniem z 23 marca 2011 r. wezwał skarżącą do przedstawienia dokumentów tj.: odpisu zeznania podatkowego za rok 2009, zaświadczenia z urzędu pracy o posiadaniu przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej, wyciągów i wykazów z posiadanym rachunków bankowych, dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania, wskazania kręgu osób, z którym skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym oraz przedstawienia ich sytuacji materialnej. W odpowiedzi skarżąca do pisma z 18 kwietnia 2011 r. dołączyła kopię decyzji Prezydenta m. [...] W. z [...] marca 2006 r., w której orzeczono o uznaniu jej za osobę bezrobotną z równoczesną odmową przyznania prawa do zasiłku. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprzeciw stwierdził, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Argumentując swoją decyzję WSA wskazał, iż M. M. nie wykazała, iż jej dochody nie pozwalają na poniesienie kosztów postępowania. W ocenie Sądu I instancji skarżąca nie określiła wysokości ponoszonych kosztów utrzymania. Kopia decyzji Prezydenta m. [...] W. z [...] marca 2006r., uznająca skarżącą za osobę bezrobotną, nie może być uznana za wystarczający dokument obrazujący jej sytuację finansową. WSA wskazał, iż decyzja została wydana w 2006 r. a od dnia jej wydania sytuacja skarżącej mogła ulec zmianie. Ponadto nie zostały wyjaśnione relacje rodzinne skarżącej, w szczególności z mężem. Sąd I instancji podkreślił, iż z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje miedzy małżonkami wspólność majątkowa. Tym samym dla oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, pozostającej w związku małżeńskim, niezbędne jest wykazanie nie tylko jej dochodów, ale również dochodów małżonka. Nadto skarżąca nie wyjaśniła skąd pozyskuje środki na codzienne utrzymanie oraz nie wskazała jakichkolwiek źródeł pozyskiwania dochodów. Zażalenie na postanowienie WSA wniósł pełnomocnik M. M. wnosząc o przyznanie pełnomocnika z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przewidziano możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa, co wynika wprost z art. 246 § 1 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Dopiero wyczerpujące przedstawienie przez stronę zaistnienia przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Zaznaczyć wypada, że zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż M. M. nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na uwagę zasługuje fakt, że skarżąca została zasadnie wezwana, z mocy art. 255 p.p.s.a., do podania szczegółowych informacji na temat stanu majątkowego oraz przedstawienia stosownych dokumentów, które umożliwiłyby Sądowi dokonanie w niezbędnym zakresie oceny jego sytuacji. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca zarówno w piśmie z 16 listopada 2010 r. jak i z 18 kwietnia 2011 r., zawarła ogólnikowe informacje o swoim stanie majątkowym i rodzinnym, ponadto nie nadesłała szczegółowo oznaczonych dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby jej trudną sytuację materialną. WSA prawidłowo wskazał, iż nadesłana przez M. M. decyzja Prezydenta m. [...] W., potwierdzająca fakt uznania skarżącej za osobę bezrobotną, jest z 2006 roku i od tego czasu sytuacja skarżącej mogła ulec zmianie. Skarżąca będąc nadal osobą bezrobotną mogła uzyskać aktualne zaświadczenie z Urzędu Pracy, potwierdzając tym samym swój status osoby bezrobotnej. WSA słusznie wskazał, że brak pełnej wiedzy na temat sytuacji skarżącej z powodu nienadesłania niezbędnych wyjaśnień i dokumentów uniemożliwia dokonanie oceny jej możliwości finansowych oraz uwzględnienia tym samym przedmiotowego wniosku. Rolą NSA jest kontrola zgodności z prawem orzeczeń wydawanych przez WSA. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości. Jedynie naruszenie prawa może skutkować uchyleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia Sądu I instancji. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie