V SA/Wa 1845/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Michał Sowiński (spr.), Sędzia WSA - Irena Jakubiec - Kudiura, Sędzia WSA - Barbara Mleczko - Jabłońska, , Protokolant sekretarz sądowy - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia ... czerwca 2010 r. nr ... w przedmiocie: ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz J. L. kwotę ... zł (...złote) tytułem kosztów postępowania sądowego; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Decyzją nr ... z ... sierpnia 2009 r. Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu ONW w wysokości ... zł. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, iż w dniu ... marca 2004 r. zawarł umowę poddzierżawy z firmą R. Sp. z o.o. Powyższa umowa została zawarta na okres pięcioletni bez możliwości wcześniejszego wypowiedzenia, jednak rok później gruntami tymi dysponował syndyk. Wnioskodawca wyjaśnił, iż od początku informował o całej sprawie pracowników Biura Powiatowego ARiMR w I. Skarżący poinformował, iż obawiając się zbycia przez syndyka dzierżawionej nieruchomości, był z nim w stałym kontakcie i na jego prośbę nowi nabywcy gruntów podpisali oświadczenia, że nabyte grunty będą użytkowane rolniczo. Wyjaśnił, iż nie dostarczył wypowiedzenia umowy dzierżawy ze względu na to, iż takiego dokumentu nie posiada, gdyż rozwiązanie umowy nastąpiło nie na podstawie pisemnego wypowiedzenia lecz z mocy prawa – na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym w chwili rozwiązania umowy dzierżawy firmą R. automatycznie przestała obowiązywać także jego umowa poddzierżawy. Rozpoznając sprawę w następstwie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ARiMR decyzją nr ... z ... czerwca 2010 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.); dalej: "k.p.a." w związku z art. 29 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634, z późn. zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję W uzasadnieniu wskazał, iż przepis § 9 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 40, poz. 329, z późn. zm.) stanowi, że płatność ONW nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006), jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 1, nastąpiło na skutek rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności. Wyjaśniono, iż w myśl art. 47 ust. 2 rozporządzenia 1974/2006 (WE) z dnia 15 grudnia 2006 r. o przypadkach działania siły wyższej zawiadamia się na piśmie właściwy organ – Kierownika Biura Powiatowego, o wystąpieniu zdarzenia wraz z przedłożeniem odpowiednich dowodów w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub osoba przez niego upoważniona jest w stanie dokonać tej czynności. W ocenie organu, z akt sprawy wynika, że skarżący poinformował o sprzedaży gruntów dopiero we wniosku o przyznanie płatności na rok 2007. Prezes ARiMR wskazał, iż brak jest podstaw do zastosowania przytoczonych wyżej przepisów prawa jako zwalniających z obowiązku zwrotu. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezesa ARiMR z ... sierpnia 2009 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: § 9 ust. 3 pkt 1 lit. f oraz ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 73, poz. 657, z późn. zm.); art. 39 ust. 2 rozporządzenia Rady WE nr 1257/1999 w sprawie rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L 153 z 30.04.2004); art. 7, 8 i 9 k.p.a. W uzasadnieniu wskazał, iż nie jest w stanie określić kiedy dokładnie nastąpiło zbycie gruntów, gdyż syndyk nie udzielił jemu tej informacji. Również nowi nabywcy nie skontaktowali się z nim, tylko po prostu rozpoczęli użytkowanie gruntów. Skarżący zaznaczył, iż gdy tylko zorientował się w sytuacji poinformował Biuro Powiatowe ARiMR. W związku z tym powiedziano mu, iż we wniosku o przyznanie płatności za rok 2007 ma nie ujmować działek, na które umowa dzierżawy wygasła. Postąpił zatem zgodnie z zaleceniem organu i we wniosku o płatności za rok 2007 w rubryce IV. Oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych, dokonał wykreślenia wspomnianych działek z adnotacją, iż zostały one sprzedane przez syndyka. W ocenie skarżącego, spełnił on obowiązek zawarty w punkcie 2 przepisu § 9 ust. 3 powołanego rozporządzenia. Ponadto, wnioskodawca zauważył, iż nie posiada żadnej prawnej możliwości "zmuszenia" obecnych właścicieli do złożenia oświadczeń o realizacji zobowiązań ONW. W ocenie skarżącego, byłoby sprzeczne z zasadami sprawiedliwości społecznej obarczanie go odpowiedzialnością za to, na co nie ma wpływu. Skarżący podkreślił, iż organ od samego początku był informowany o jego sytuacji. Wnioskodawca uzyskał nawet od syndyka oświadczenie nabywców o zakupie gruntów na cele rolnicze. Wyjaśnił, iż wszystko to robił po to, aby nie byż narażonym na konieczność zwrotu płatności ONW. W odpowiedzi na skargę Prezes Agencji wniósł o jej oddalenie, wskazując, iż niezależnie od kwestii uchybienia terminu do poinformowania o okolicznościach siły wyższej, których zaistnienie może powodować brak obowiązku zwrotu środków nienależnie pobranych, należy zwrócić uwagę, iż w trakcie całego postępowania skarżący nie udowodnił, że zaszła okoliczność siły wyższej. Za taki dowód nie można uznać nawet szerokich informacji udzielanych przez beneficjenta (jak np. we wniosku za rok 2007). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uzupełnieniem tego zapisu jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.); dalej: "p.p.s.a.", w którym wskazano, iż sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie. Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią – bez wątpienia – sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną polegającą na zbadaniu, czy organ administracji publicznej nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi jego uchylenie. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie, Sąd dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z § 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 płatność ONW nie podlega zwrotowi, zgodnie z art. 47 rozporządzenia nr 1974/2006, jeżeli zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w ust. 1, nastąpiło na skutek rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone objęte zobowiązaniem działki rolne lub ich części w granicach obszarów ONW, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności. W art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006 wskazano, iż przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Należy zauważyć, iż skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniósł, iż rozwiązanie umowy poddzierżawy zawartej w dniu ... marca 2004 r. z firmą R. Sp. z o.o. z siedzibą w M., której przedmiot stanowiła nieruchomość rolna położona w M., gmina L., oznaczona jako działki numerami [...] dla której Sąd Rejonowy w I., Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą Kw Nr ..., nastąpiło bez winy wnioskodawcy, nie na podstawie pisemnego wypowiedzenia umowy ale z mocy samego prawa. Skarżący wyjaśnił, iż Spółka R. dzierżawiła grunty od syndyka na podstawie umowy dzierżawy z ... maja 2003 r. Podkreślił, iż w momencie kiedy ustał stosunek dzierżawy pomiędzy syndykiem a Spółką, ustał jednocześnie jego stosunek poddzierżawy. W związku z tym nie otrzymał żadnego dokumentu wypowiedzenia, gdyż wystarczał sam fakt wypowiedzenia R. umowy dzierżawy przez syndyka, aby automatycznie i jego umowa została z mocy prawa wypowiedziana. Zaznaczył, iż niezwłocznie po tym jak się zorientował, że nowy właściciel rozpoczął użytkowanie nabytych gruntów, poinformował o tym fakcie organ. Dodatkowo jeszcze ujawnił tę sytuację we wniosku o płatności dokonując stosownych skreśleń i adnotacji. W powyższym kontekście wskazać należy, iż istotnie zakończenie stosunku dzierżawy powoduje rozwiązanie z mocy prawa stosunku poddzierżawy na podstawie art. 668 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, z późn. zm.); dalej: "k.c." w związku z art. 694 k.c. Umowa dzierżawy zawarta pomiędzy wydzierżawiającym i dzierżawcą nie może bowiem wiązać wydzierżawiającego z osobami trzecimi, które weszły w posiadanie przedmiotu dzierżawy na podstawie umowy zawartej z dzierżawcą. Wydzierżawiającego nie wiąże żaden stosunek z poddzierżawcą i prawa tej osoby do rzeczy poddzierżawionej mogą utrzymywać się tak długo, jak długo istnieje stosunek podstawowy. Z chwilą jego rozwiązania, niezależnie od przyczyny rozwiązania, poddzierżawa wygasa automatycznie z tej racji, że dzierżawca utracił tytuł do władania przedmiotem dzierżawy, z którego to tytułu czerpał swoje uprawnienie poddzierżawca. Odmienne stanowisko prowadziłoby do utrzymania w mocy stosunków powstałych na podstawie stosunków wygasłych, czyli nie istniejących (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 24 kwietnia 2007 r., sygn. akt I ACa 990/06, lex nr 446249). W tym kontekście, jako zasadny ocenić należy zarzut naruszenia przez organ orzekający zasady ogólnej prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a. Niedokonanie analizy stanu faktycznego sprawy w kontekście podnoszonej przez skarżącego okoliczności rozwiązania umowy dzierżawy zawartej dnia 22 maja 2003 r. pomiędzy M. i W. małżonkami N. a Spółką R., której przedmiot stanowiła m.in. sporna nieruchomość rolna objęta księgą wieczystą Kw Nr ..., powoduje, iż Prezes Agencji nie dopełnił obowiązków wynikających z art. 77, 78 oraz 80 k.p.a. Należy podkreślić, iż, w świetle art. 47 ust. 2 rozporządzenia nr 1974/2006 w związku z § 9 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Prezes Agencji w ramach ustaleń faktycznych powinien wezwać skarżącego do przedstawienia dowodów potwierdzających okoliczności uzyskania wiedzy o utracie tytułu do władania przedmiotem poddzierżawy. Wskazać w tym kontekście należy, iż w § 9 ust. 3 umowy dzierżawy z 22 maja 2003 r. dopuszczono możliwość rozwiązania umowy w każdym czasie za porozumieniem stron. Ponadto, zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535, z późn. zm.) na podstawie zarządzenia sędziego-komisarza syndyk wypowiada umowę najmu lub dzierżawy nieruchomości upadłego z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, także wtedy, gdy wypowiedzenie tej umowy przez upadłego nie było dopuszczalne. Zarządzenie sędzia-komisarz może wydać, jeżeli trwanie umowy utrudnia likwidację masy upadłości albo gdy czynsz najmu lub dzierżawy odbiega od przeciętnych czynszów za najem lub dzierżawę nieruchomości tego samego rodzaju. Rozwiązanie umowy dzierżawy zawartej w dniu ... maja 2003 r., jak wskazano powyżej, wiąże się wygaśnięciem umowy poddzierżawy z dnia ... marca 2004 r., zatem dokonanie ustaleń w zakresie daty rozwiązania umowy dzierżawy może okazać się pomocne dla oceny spełnienia przesłanki terminowego poinformowania Agencji o okolicznościach zaniechania działalności rolniczej przez wnioskodawcę. W tym miejscu należy podkreślić, iż z ogólnych zasad postępowania statuowanych przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym zasady praworządności i zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa (art. 7, 8 k.p.a.) wynika przede wszystkim wymóg praworządnego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej. W realizacji tych zasad konieczne jest ścisłe przestrzeganie prawa zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy i konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń strony. Natomiast z art. 77 § 1, art. 7 i art. 8 k.p.a. wynika obowiązek wyczerpującej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, zaś ta ocena winna znaleźć odzwierciedlenie, w świetle wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia. Reasumując Sąd uznał, iż zaskarżona decyzja została wydane z naruszeniem przepisów art. 7, art. 77, art. 78, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. - w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu należy uwzględnić powyżej poczynione przez Sąd uwagi, pamiętając m.in. o tym, iż uzasadnienie decyzji winno odpowiadać rygorom określonym w art. 107 § 3 k.p.a., dając jasny obraz motywów rozstrzygnięcia. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.