II FZ 346/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA (del.) Andrzej Jagiełło po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 16 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 821/10 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 14 czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członków zarządu za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 16 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 821/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił skarżącemu M. W. przyznania prawa pomocy. Jak ustalił Sąd, skarżący wnioskiem z dnia 20 września 2010 r. zwrócił się o zwolnienie od wpisu od skargi w kwocie 500 zł. Ze złożonego przez niego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz małoletnią córką. Źródłem utrzymania rodziny są osiągane przez każdego z małżonków dochody ze stosunku pracy w łącznej wysokości 3.800 zł brutto miesięcznie, przy czym wynagrodzenie wnioskodawcy wynosi 1.800 zł netto, małżonkowie posiadają mieszkanie o powierzchni 89 m², natomiast wnioskodawca posiada 1.408 udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (spółka nie prowadzi aktualnie działalności gospodarczej z uwagi na zaległości podatkowe), miesięczne wydatki związane z eksploatacją mieszkania wynoszą około 500 zł, nadto wnioskodawca spłaca kredyty bankowe w łącznej wysokości 490.000 zł. Postanowieniem z dnia 30 grudnia 2010 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując , że nie przedłożył wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł sprzeciw który nie został odrzucony. Sąd podkreślił, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołane przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych przepisach. Wobec stwierdzenia, że złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach jest niewystarczające – na podstawie art. 255 p.p.s.a. – zażądano przedłożenia w terminie 14 dni dokumentów w postaci min. : odpisów zeznań podatkowych małżonków za rok 2009, bądź też zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości wszystkich dochodów osiągniętych w roku 2009, wyciągów ze wszystkich posiadanych przez małżonków rachunków bankowych i z historią dokonanych na rachunkach operacji, dokumentu potwierdzającego aktualną miesięczną wysokość osiąganych przez każdego z małżonków dochodów ze stosunku pracy, dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznych wydatków związanych z bieżącymi kosztami utrzymania z okresu ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia o zarejestrowanych na wnioskodawcę i jego żonę pojazdów mechanicznych, dokumentów obrazujących aktualny stan zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych oraz wysokość dokonywanych miesięcznych ich spłat. Jednocześnie poinformowano skarżącego, że nie jest on zobowiązany do przedstawienia danych i dokumentów odnoszących się do sytuacji majątkowej małżonki w sytuacji, gdy został orzeczony rozwód lub separacja, a wnioskodawca przedłoży stosowne orzeczenie sądu w tym zakresie. Wyjaśniono także, iż niezastosowanie się do treści wezwania będzie skutkować rozpoznaniem wniosku w oparciu o posiadane dokumenty. Z wymaganych dokumentów źródłowych skarżący przedłożył jedynie: odpisy zeznań podatkowych za rok 2009 , w których wykazał dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 12.128,33 zł, ze stosunku pracy w kwocie 46.590,66 zł i praw autorskich w kwocie 1.830 zł; kopie faktur VAT za energię elektryczną oraz za usługi telekomunikacyjne (w tym Internet), kopie not obciążeniowych z tytułu kosztów utrzymania i eksploatacji nieruchomości, z których wynika, że średnie miesięczne koszty utrzymania wynoszą 937,42 zł. W dodatkowo złożonym oświadczeniu wskazał, że pomiędzy małżonkami istnieje ustrój rozdzielności majątkowej i wyjaśnił, że sąd powinien zobowiązać go do złożenia stosownej dokumentacji i uzupełnienia danych w zakresie podziału majątku wspólnego oraz przedmiotów będących majątkiem osobistym wnioskodawcy. Zdaniem Sądu, analiza tak uzupełnionego materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że skarżący nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd uznał jego oświadczenie za niewiarygodne, a jego rzeczywiste możliwości płatnicze za nadal budzące uzasadnione i istotne wątpliwości. Wbrew twierdzeniom, nie przedłożył on wszystkich wymaganych dokumentów, które potwierdziłyby zasadność złożonego wniosku oraz pozwoliłyby na dokonanie pełnej i rzetelnej oceny jego możliwości płatniczych. Skarżący uchylił się od przedstawienia dokumentów, które pozwoliłyby ustalić wszystkie źródła oraz wysokość jego bieżących, miesięcznych dochodów. Nie przedłożył również wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych i innych, na których gromadzone są środki pieniężne, jak również nie złożył oświadczenia o ich nieposiadaniu, czym uniemożliwił weryfikację złożonego oświadczenia w przedmiocie nieposiadania zasobów pieniężnych. Nie nadesłał także dokumentów, które potwierdzałyby wysokość jego zadłużenia wobec banków, jak również kwoty miesięcznej spłaty kwalifikowanej jako koszty związane z utrzymaniem rodziny, mimo że z okoliczności posiadania znacznych zobowiązań kredytowych wywodził, że znajduje się on w sytuacji materialnej, która uprawniałaby go do korzystania z pomocy państwa w postaci przyznania prawa pomocy. W tej sytuacji Sąd uznał, że z uwagi na uchylenie się od przedłożenia dokumentów lub złożenia oświadczeń pozwalających ocenić zasadność wniosku nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób zupełny zobrazować swoją sytuację finansową. Takie postępowanie wnioskodawcy nie pozwala na wyjaśnienie istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i należy uznać, że nie wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów, czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest, bowiem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie M. W. zarzucił naruszenie art. 246 § 1 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie. W konkluzji wnosił o uchylenie kwestionowanego postanowienia przez Sąd pierwszej instancji w trybie art. 195 § 2 p.p.s.a. i rozpoznanie sprawy na nowo bądź o uchylenie postanowienia w trybie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skarżący zakwestionował twierdzenie, że nie wykazał spełnienia przesłanek do zwolnienia go od wpisu sądowego a złożone przez niego dokumenty były niewystarczające dla takiej oceny. Złożona przez niego dokumentacja, w jego przekonaniu, pozwalała na rzetelną ocenę jego sytuacji finansowej. Nie jest prawdą, że uchylał się od przedłożenia odpowiednich dokumentów obrazujących te sytuację i złożył wszelkie dokumenty jakie posiadał i wskazują one na brak środków na poniesienie kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył ,co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, np. zwolnienia od kosztów sądowych, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Z treści art. 246 § 1p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym spoczywa na wnioskującym o jego przyznanie. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał, więc obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. Stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony okaże się niewystarczające dla oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć, na wezwanie sądu, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty dla potwierdzenia jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Przepis ten nakłada, zatem na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów i wyjaśniania wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Niewywiązanie się przez stronę z tego obowiązku może mieć wpływ na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy . W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji, uznając informacje zawarte przez skarżącego we wniosku za niewystarczające, wezwał go do złożenia dodatkowych oświadczenia oraz dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej, rodzinnej i uzyskiwanych dochodów. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący przedłożył jedynie część żądanych dokumentów . Nie skorzystał, zatem z możliwości pełnego i rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji majątkowej a tym samym wykazania zasadności swojego wniosku i w konsekwencji powinien liczyć się z tym, że Sąd nie znajdzie wystarczających podstaw do jego uwzględniania. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji, na podstawie znajdujących się w aktach sprawy niepełnych materiałów, uznał, że wbrew twierdzeniom skarżącego, nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co oznacza brak podstaw do uwzględniania wniosku. Ustaleń tych skarżący w zażaleniu skutecznie nie podważył, ograniczając się do ogólnych twierdzeń, że wykazał zasadność swojego żądania. Wbrew jednakże tym twierdzeniom, należy zgodzić się z ustaleniami dokonanymi przez Sąd pierwszej instancji, że ze zgromadzonego w sprawie materiału nie wynika, aby nie był on stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, a w szczególności uiścić wpisu od skargi, bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem i w związku z tym oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.