II FZ 234/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 9 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Łd 1125/10 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi G.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 22 lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. W sprawie ze skargi G.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 22 lipca 2010 roku określającą wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 rok, skarżący złożył w dniu 1 września 2010 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy. Przedstawiając swą sytuację rodzinną i majątkową skarżący podał, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a jego jedynym źródłem utrzymania są dochody z najmu nieruchomości. Z nadesłanego zestawienia rachunków za wynajem wynika, że miesięczne dochody skarżącego z tego tytułu wynosiły od 3.000,- do 10.000,- złotych. Wskazał, że miesięczne koszty utrzymania nieruchomości, którą wynajmuje wynoszą około 1.400 zł. Skarżący oświadczył, że jest właścicielem domu o powierzchni 230 m2 oraz samochodu Jeep. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, cały jego majątek został zajęty przez urząd skarbowy. Z przedstawionych zeznań podatkowych wynika, że w roku 2009 skarżący osiągnął przychody z działalności gospodarczej w wysokości 114.200 zł (przy kosztach uzyskania przychodów w kwocie 110.543 zł) oraz przychody z wynajmu nieruchomości w wysokości 102.658,- zł. Majątek skarżącego obciążony jest także comiesięczną spłatą rat kredytu hipotecznego w wysokości około 1030 CHF. Postanowieniem z dnia 4 stycznia 2011 roku referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 5.000,- zł oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Od powyższego orzeczenia skarżący złożył sprzeciw. Wyjaśnił w nim, że na skutek prowadzonego postępowania egzekucyjnego jest całkowicie pozbawiony dochodów. Egzekwowane sumy wraz z odsetkami i kosztami przekraczają wartość całego majątku skarżącego. Z uwagi na powyższe wnioskodawca nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego nawet w obniżonej wysokości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 3.000,- zł oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Oceniając zasadność wniosku Sąd pierwszej instancji porównał wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez skarżącego z wysokością wpisu (19.964,- zł). Uznał, że obciążenie G.G. kosztami sądowymi w pełnej wysokości może spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego. Jednocześnie Sąd zaznaczył, że sytuacja skarżącego nie jest na tyle zła, by uniemożliwiała uiszczenie wpisu sądowego w jakiejkolwiek wysokości. Skarżący posiada źródło utrzymania, z którego uzyskuje dochody, ponadto systematycznie reguluje swoje zobowiązania wobec banku z tytułu zaciągniętych kredytów. Poziom przychodów z najmu posiadanej nieruchomości w 2010 r. pozwala na wygospodarowanie przez wnioskodawcę części środków pieniężnych pochodzących z tego źródła na pokrycie kosztów sądowych zwłaszcza, że skarżący nie udokumentował ponoszonych miesięcznie kosztów utrzymanie uniemożliwiając dokonanie ich oceny w zakresie niezbędności utrzymania. Postanowienie Sądu pierwszej instancji G.G. zaskarżył zażaleniem (pismo z dnia 23 marca 2011 r.). W uzasadnieniu zażalenia wskazał, że "rozważania Sądu dotyczące stanu majątkowego podatnika nie uwzględniają faktu, że został on całkowicie pozbawiony dochodów w skutek postępowania egzekucyjnego". Podniósł, że "łączne sumy egzekwowane wraz z odsetkami i kosztami przekraczają wartość całego majątku podatnika". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przesłanką warunkującą przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, jest wykazanie, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. z 2002 r. Nr 153 Poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a./). To na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go finansowania kosztów postępowania sądowoadministracyjnego ze środków publicznych. Podejmując rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy sąd waży z jednej strony interesy Skarbu Państwa, z drugiej konieczność zagwarantowania jednostce konstytucyjnego prawa do sądu (por. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z 1997 r.), przy czym musi mieć na uwadze, by faktyczna realizacja tego prawa nie pociągała za sobą uszczerbku w środkach, z których osoba dochodząca swych praw przed sądem, finansuje swe podstawowe potrzeby życiowe. Sąd, który bada zaistnienie przesłanek omawianego uprawnienia procesowego, analizuje wpływ partycypacji wnioskodawcy w ponoszeniu pełnych kosztów postępowania na jego możliwości finansowe, konieczne dla zaspokajania kosztów utrzymania rodziny. Ocena "utrzymania koniecznego", którym posługuje się ustawa, ma charakter obiektywny i oderwana jest od subiektywnego przekonania wnioskodawcy o skali jego potrzeb życiowych. Ustalenie, że zaistniały przesłanki określone w powołanym powyżej art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, obliguje Sąd do przyznania prawa pomocy, co nie oznacza, że wniosek musi zostać uwzględniony w pełnym zakresie. Sąd uprawniony jest do "miarkowania" poziomu partycypacji strony w kosztach procesu, tak by nie powodowała ona zagrożenia dla bytu finansowego wnioskodawcy i jego rodziny. Rozpoznając zażalenie skarżącego od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone orzeczenie odpowiadało prawu. Przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji ocena zdolności finansowych wnioskodawcy i ich wpływu na zagwarantowanie stronie faktycznej realizacji prawa do sądu była prawidłowa. Jak wskazano w uzasadnieniu postanowienia, Sąd pierwszej instancji dokonał analizy miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez wnioskodawcę na tle jego wydatków. W wyniku tego Sąd zasadnie uznał, że poniesienie przez G.G. pełnych kosztów sądowych może spowodować uszczerbek w koniecznym utrzymaniu skarżącego. Poziom możliwej partycypacji skarżącego w kosztach sądowych Sąd ustalił na kwotę 3.000, słusznie uznając, że "sytuacja skarżącego nie jest na tyle zła, by uniemożliwiała uiszczenie kosztów w jakiejkolwiek wysokości". Należy zgodzić się z argumentacją sądu powołaną w zaskarżonym orzeczeniu, zgodnie z którą regulowanie przez wnioskodawcę zobowiązań wobec banku z tytułu zaciągniętych kredytów, wskazuje na rezerwy pozostające w majątku skarżącego po sfinansowaniu koniecznych środków utrzymania. Mając na uwadze interes Skarbu Państwa, a więc pośrednio wszystkich podatników, nie można zgodzić się na sytuację, w której cywilnoprawne zobowiązania skarżącego byłyby zaspokajane ze szkodą dla jego zobowiązań publicznoprawnych. Skarżący nie przedłożył, do czego był zobowiązany, żadnych dokumentów potwierdzających skierowanie egzekucji administracyjnej do jego majątku, stąd oceniający zasadność wniosku sąd nie mógł wziąć pod uwagę tych okoliczności. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.