I GZ 179/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. P. – D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 792/10 w zakresie odmowy zmiany punktu II postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w L. z dnia 12 marca 2009 r., sygn. akt. I SA/Lu 462/08 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. P. – D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w L. Wojewódzki Sąd Administracyjny w L. postanowieniem z 30 września 2011 r., sygn. akt I SA/Lu 792/10, odmówił M. P. (dalej: skarżący) zmiany punktu II postanowienia z dnia 12 marca 2009 r.(I SA/Lu 462/08). Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że skarżący na etapie złożenia skargi wnosił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 12 marca 2009 r. uzyskał prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od części wpisu sądowego od skargi powyżej kwoty 3500 zł (pkt I), w pozostałym zakresie nie uzyskał prawa pomocy (pkt II). Postanowienie z dnia 12 marca 2009 r. stało się prawomocne, w związku z oddaleniem przez NSA zażalenia skarżącego - postanowieniem z dnia 8 lipca 2009 r. w sprawie I FZ 157/09. Skarżący w związku z obowiązkiem uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej wniósł o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i małoletnią córką. Posiada dom o powierzchni 100 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 30 ha oraz samochody stanowiące własność jego firmy. Wskazał, iż prowadzi działalność gospodarczą oraz nie posiada wolnych środków finansowych na opłacenie wpisu od skargi kasacyjnej z uwagi na angażowanie środków finansowych w działalność gospodarczą. Ponadto wyjaśnił, iż nie posiada oszczędności, a dochód z prowadzonej działalności gospodarczej od lutego do kwietnia 2011 r. wynosił 12.740 zł, natomiast od kwietnia do czerwca 2011 r. to kwota 10.009 zł. Skarżący opłaca raty leasingowe w wysokości 6.950,97 zł. i przyznano mu płatności w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w kwocie 26.512,12 zł, które tylko częściowo rekompensują nakłady poniesione na jego prowadzenie. Stwierdził, iż spadek zbiorów, nieurodzaj, suszę, rosnące ceny nawozów sztucznych, środków ochrony roślin oraz paliw przyniosło mu stratę w wysokości 20.000 zł. Dalej poinformował, iż średnie miesięczne wydatki w gospodarstwie domowym są na kwotę łącznie 4.810 zł miesięcznie. WSA stwierdził, iż rozpatruje kolejny wniosek skarżącego, w którym ponownie domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych, więc należy kwalifikować go jako wniosek o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 12 marca 2009 r. w rozumieniu art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) Sąd pierwszej instancji podał, iż taka zmiana prawomocnego postanowienia, które nie kończy postępowania w sprawie, jest dopuszczalna jedynie wskutek zmiany okoliczności sprawy. Dalej WSA wyjaśnił, iż sytuacji życiowa, rodzinna, materialna skarżącego została wyjaśniona tj. dochód jego trzyosobowej rodziny kształtował się na poziomie 4.200 zł brutto miesięcznie, natomiast wydatki na poziomie 3.200 zł miesięcznie. Ustalono realną możliwość dysponowania przez podatnika kwotą na poziomie 1000 zł miesięcznie przez czas kolejnych miesięcy w toku postępowania podatkowego, od doręczenia podatnikowi zaskarżonej decyzji do rozpatrywania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Został przy tym uwzględniony obowiązek podatnika uiszczenia wpisu od skarg złożonych w trzech sprawach. Zdaniem WSA w ponownym wniosku, dotyczącym prawa pomocy w zakresie kosztów sądowych, skarżący nie uprawdopodobnił zmian w okolicznościach, dotyczących sytuacji życiowej, rodzinnej oraz majątkowej. W ocenie WSA skarżący po zapewnieniu koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, w dalszym ciągu ma realną możliwość dysponowania kwotą rzędu 1000 zł miesięcznie przez czas od lipca 2009 r., kiedy postanowienie w sprawie prawa pomocy stało się prawomocne, do czasu rozpatrywania kolejnego wniosku, w którym w istocie domaga się zmiany prawomocnego postanowienia w sprawie prawa pomocy i zwolnienia od kosztów sądowych. Dalej Sąd pierwszej instancji podał, iż skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny takiej zmiany okoliczności sprawy, która uzasadniałaby zmianę tego stanowiska. Brak jest nowych okoliczności w sytuacji życiowej, rodzinnej, materialnej podatnika, uzasadniających stwierdzenie, oparte na wiarygodnych przesłankach faktycznych, że ponoszenie ciężaru kosztów sądowych w tej sprawie, przy uwzględnieniu ciężaru kosztów sądowych w sprawie I SA/Lu 793/10, wiąże się z ryzykiem, niebezpieczeństwem pozbawienia skarżącego, jego rodziny, podstaw egzystencji, środków niezbędnych dla koniecznego utrzymania, minimum warunków socjalnych. Dlatego w ocenie WSA nie ma podstaw do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 12 marca 2009 r. oraz zwolnienia podatnika od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W imieniu skarżącego pełnomocnik złożył zażalenie od ww. postanowienia wnosząc o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, iż przed rozpoznaniem treści zażalenia pełnomocnika skarżącego należy wnikliwie przeanalizować akta sprawy. Skarżący 10 października 2008 r. (data wpływu do WSA 16 październik 2008 r.) wniósł o przyznanie prawa pomocy. W punkcie 4 wniosku wskazał, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Postanowieniem z 12 marca 2009 r. Sąd I instancji przyznał skarżącemu w punkcie I prawo pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od części wpisu od skargi ponad kwotę 3.500 zł, w punkcie II odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. NSA rozpoznając zażalenie skarżącego od ww. postanowienia Sądu I instancji oddalił je i tym samym postanowienie stało się prawomocne. Wyrokiem Sądu I instancji z dnia 5 stycznia 2011 r. skarga skarżącego została w części uwzględniona natomiast w pozostałym zakresie WSA skargę oddalił. Skarżący 22 lipca 2011 r. (data wpływu do WSA 25 lipiec 2011 r.) wniósł o przyznanie prawa pomocy. W punkcie 4 wniosku wskazał, iż wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, iż skarżący postanowieniem Sądu I instancji z 12 marca 2009 r. był zwolniony w części od uiszczenia wpisu od skargi do WSA. W związku z czym kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie można było potraktować jako zmianę postanowienia WSA z dnia 12 marca 2009 r., tylko jako przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. wpisu od skargi kasacyjnej. W ocenie NSA nieprawidłowo Sąd I instancji rozpoznał wniosek skarżącego w oparciu o art. 165 p.p.s.a., gdyż winien być rozpoznany w świetle przepisu art. 246 p.p.s.a. tj. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Natomiast zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. WSA stosując się do tegoż przepisu postanowieniem z 12 marca 2009 r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym na etapie postępowania przed Sądem I instancji. Dlatego zdaniem NSA niedopuszczalne jest uznanie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez skarżącego jako wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia z dnia 12 marca 2009 r. NSA dostrzega także, iż Sąd I instancji nie zauważył, iż skarżący wnosił, w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy o zwolnienie od kosztów sądowych, więc niezrozumiałe jest tym bardziej wskazanie w sentencji postanowienia WSA z 30 września 2011 r. odmowy zmiany punktu II postanowienia z 12 marca 2009 r. – odnoszące się do odmowy ustanowienia doradcy podatkowego. Przechodząc do rozpoznania zażalenia skarżącego z 7 listopada 2011 r. należy wskazać, iż skarżący wnosił o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W argumentacji zażalenia pełnomocnik skarżącego podnosi kwestię wyliczenia wysokości wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, wskazując na jej wadliwość. NSA pragnie zauważyć, iż kwestionowanie wysokości wpisu sądowego powinno skutkować zażaleniem na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału wzywające do uiszczenia wpisu sądowego a nie być podnoszone w uzasadnieniu zażalenia o przyznaniu prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych winien ocenić przedłożoną przez skarżącego dokumentację obrazujących jego sytuację majątkową, a następnie odnieść ustaloną podstawę faktyczną rozstrzygnięcia do wymienionych w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.