I FZ 84/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1420/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 4 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o zabezpieczeniu na majątku i określenia przybliżonej kwoty podatku od towarów i usług do zapłaty za październik, listopad i grudzień 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił T. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 4 października 2010 r. w przedmiocie orzeczenia o zabezpieczeniu na majątku i określenia przybliżonej kwoty podatku od towarów i usług do zapłaty za październik, listopad i grudzień 2006 r. Sąd I instancji podkreślił, że nie znalazł podstaw, aby przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w żądanym zakresie, gdyż skarżący nie wykazał dostatecznie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania oraz kosztów związanych ze skorzystaniem z usług doradcy podatkowego. Podkreślono, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza przynosi bardzo wysokie przychody (w 2010 r. w wysokości 1.089.518,95 zł). Jednoczesna strata, jaką wykazuje wnioskujący jest jedynie skutkiem ponoszenia znacznych kosztów uzyskania przychodów, nie dowodzi natomiast nierentowności prowadzonej działalności. Wątpliwości Sądu wzbudziły również informacje dotyczące wydatków rodziny i ich źródeł finansowania. Skarżący wskazał, że niezbędne środki na utrzymanie rodziny pochodzą głównie z zaciągniętej przez niego na bieżące wydatki pożyczki, a także z pożyczki gotówkowej zaciągniętej przez jego córkę. Tymczasem spłata rat z tytułu powyższych kredytów wraz ze spłatą karty kredytowej wynosi łącznie 1.702 zł, co stanowi w przybliżeniu połowę wydatków miesięcznych w budżecie domowym wnioskującego. Jednocześnie Sąd stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż jednym ze źródeł finansowania wydatków miesięcznych były "sporadyczne pożyczki od najbliższej rodziny", o których mowa w piśmie z dnia 3 stycznia 2011 r., a których wysokości skarżący nie określił. Przyjmując bowiem, że wnioskodawca nie posiada już środków z wymienionej pożyczki gotówkowej, musiałby regularnie co miesiąc zaciągać dług u rodziny w wysokości około 3.000 zł. Sąd uznał, że sytuacja finansowa skarżącego nie wyklucza poniesienia ciężaru uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz kosztów ustanowienia doradcy podatkowego. Zdaniem Sądu, okoliczności sprawy, w tym pokrywanie kosztów związanych z eksploatacją nieruchomości i spłatą wysokich kredytów, jak również prowadzenie działalności gospodarczej przynoszącej bardzo wysokie przychody pozwalają na przyjęcie, iż skarżący dysponuje zasobami majątkowymi, pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący domagając się przyznania prawa pomocy. Podkreślił, że jako zadłużony przedsiębiorca nie ma innego wyjścia jak tylko ubiegać się o prawo pomocy, gdyż nie stać go na uiszczenie wpisu i "wynajęcie profesjonalnej pomocy". Podkreślił, że od dłuższego czasu nie reguluje składek ZUS i bieżących opłat. Nie zgodził się z argumentacją Sądu dotycząca możliwości ograniczenia kosztów uzyskania przychodów, ponieważ są one ograniczone do minimum. Natomiast powodem do rozpoczęcia inwestycji demontażu pojazdów był fakt, że działalność handlu hurtowego metali podlega wahaniom i jest niestabilna, dlatego wyznacznikiem danych finansowych winien być osiągnięty dochód, a nie obrót. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego dokonana przez Sąd I instancji zasługuje na aprobatę, natomiast w zażaleniu nie podniesiono żadnych nowych okoliczności, które podważałyby zaskarżone rozstrzygnięcie. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynikają dwa wnioski po pierwsze, Sąd w przypadku wykazania przez stronę niemożności pokrycia kosztów postępowania jest zobligowany do przyznania stronie prawa pomocy. Przesądza o tym zwrot "przyznanie prawa pomocy następuje". Po drugie jednak, oczekiwany przez stronę efekt nastąpi, o ile "wykaże" ona, że wymagana przez przepis niemożność pokrycia kosztów postępowania w rzeczywistości istnieje. Jest to oczywiste, zważywszy, że postępowanie w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest wszczynane wyłącznie na wniosek (zasada bezwzględnej skargowości). W związku z tym ustawodawca w art. 252 § 1 P.p.s.a. wskazał obligatoryjne elementy wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odniesieniu do osób fizycznych wniosek powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Przechodząc do przedmiotowej sprawy należy zauważyć, że Sąd I instancji prawidłowo wyjaśnił istotę instytucji prawa pomocy w oparciu o art. 243 § 1 zd. 1, art. 245 § 1, 2, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 199 P.p.s.a., której celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, które ze względu na nadzwyczajne okoliczności, tj. trudną sytuację majątkową i rodzinną, nie są w stanie ponieść kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Innymi słowy, jeżeli poniesienie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym pociągnęłoby za sobą uszczerbek w utrzymaniu skarżącego i jego rodziny, skarżący ma prawo domagać się stosownej pomocy od Skarbu Państwa, a po wykazaniu, że powyższe okoliczności rzeczywiście zachodzą, pomoc taka będzie jej przyznana. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji dokonał gruntownej analizy możliwości płatniczych skarżącego, biorąc pod rozwagę wysokość obciążeń finansowych, spoczywających na stronie i możliwość ich poniesienia. Słusznie Sąd I instancji zwrócił uwagę, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą przynoszącą wysokie przychody, a przedstawione informacje dotyczące wydatków rodziny i źródeł ich finansowania budzą wątpliwości chociażby fakt uzyskiwania pożyczek od rodziny, który nie został uprawdopodobniony. Ponadto nie bez znaczenia w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy jest fakt, że skarżący pokrywa koszty związane z eksploatacją nieruchomości i posiada środki na spłatę kredytu gotówkowego w wysokości 1091 zł i 111 zł miesięcznie, spłatę karty kredytowej – 500 zł miesięcznie oraz spłatę komputera – 180 zł miesięcznie. W tych okolicznościach brak było zatem podstaw by uznać, że skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych w kwocie 500 zł i kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a.