IV SA/Gl 406/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Adam Mikusiński Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi J.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...]. Prezydent R. decyzją z dnia [...] odmówił przyznania J.J. specjalnego zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi z przeznaczeniem na opłacenie rachunku za gaz, dopłatę do czynszu za mieszkanie i zakup wody mineralnej. W uzasadnieniu wskazał, że J.J. zgłosił ustnie do protokołu wniosek o przyznanie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, który nie podlega zwrotowi z przeznaczeniem na: zakup środków czystości, zakup odzieży i obuwia, zakup wody i żywności, zakup lekarstw, opłacenie rachunku za gaz, dopłatę do czynszu za mieszkanie. J.J. nie określił kwot na poszczególne potrzeby, ale podał łączną kwotę oczekiwanej pomocy tj. [...] złotych. Z ustaleń wywiadu wynika, że strona jest osobą w wieku poprodukcyjnym z orzeczoną III grupą inwalidztwa. W miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku, czyli w grudniu 2009 r. roku dochód J. J. stanowiły emerytura ([...] złotych) pomniejszona o bieżące alimenty ([...] złotych) , dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] złotych i pomoc finansowa Stowarzyszenia "A" na kwotę [...] zł. (z czego [...] zł. została przekazana na opłatę czynszu i kwota [...] zł. do dyspozycji strony). Podkreślono, iż pomoc Stowarzyszenia była przyznana do grudnia 2009 r. i nie jest przedłużona od stycznia 2010 r.. Zatem przyjęto dochód z miesiąca złożenia wniosku tj. styczeń 2010r. Łączny dochód wyniósł [...] złotych, podczas gdy kryteria dochodowe na osobę samotnie gospodarującą wynosi 477 złotych. Strona nie spełniała, więc kryterium dochodowego do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Bilans wydatków stanowił, że J.J. ma do dyspozycji kwotę [...] złotych, na którą składa się emerytura po potrąceniach [...] złotych (z emerytury netto [...] złotych w miesiącu sierpniu 2009 potracono kwotę [...] złotych, na którą złożyły się: alimenty bieżące [...] złotych, alimenty zaległe [...] złotych, koszty komornicze [...] złotych i koszt przelewu 1 złotych), kwota dodatku mieszkaniowego w wysokości [...] zł.. Wg deklaracji strony budżet ten zabezpiecza następujące miesięczne wydatki: gaz [...] złotych, czynsz w wysokości [...] zł , który jest opłacany z dodatku mieszkaniowego oraz z nadpłaty za C.O. i wodę. Strona odmówiła podania pozostałych wydatków, jednak po namyśle dodała że pozostałe koszty związane są z zakupem odzieży, żywności, lekarstw , wody mineralnej. Podkreślono, że J.J. może ubiegać się o zapomogę z B jako były zawodnik sportu [...]. Pomoc przyznawana jest w formie pieniężnej do kwoty [...] zł na rok. Strona nie wystąpiła z powództwem do sądu o obniżenie lub uchylenie alimentów na dzieci. Strona nie wykazała zainteresowania tą możliwością poprawienia swojej sytuacji życiowej. Następnie organ przywołał brzmienie obowiązujących przepisów w tym art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 4 oraz art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Zaakcentowano, iż z ustaleń wywiadu środowiskowego wynika, że w przypadku strony nie wystąpiła żadna szczególna okoliczność, która powodowałaby konieczność przyznania pomocy, o której mowa wart. 41 ustawy o pomocy społecznej. Co do zgłoszonej potrzeby opłacenia rachunku za gaz wskazano, iz w m-cu grudniu 2009 r. strona opłaciła rachunek za gaz ( termin płatności do [...] został uiszczony w dniu [...]), a tym samym strona zaspokoiła zgłoszoną potrzebę. Bieżące zaś rachunki strona jest w stanie regulować z własnych środków finansowych. Odnośnie pomocy na częściowe pokrycie opłat za czynsz zaznaczono, że w m-cu styczniu 2010 r. czynsz został pokryty z przyznanego dodatku mieszkaniowego i nadpłaty za C.O. i zużycia wody, a w związku z tym brak uzasadnienia do przyznania w/w świadczenia. W odniesieniu zaś do zakupu wody mineralnej, organ I instancji stwierdził iż strona ma dostęp do wody bieżącej, a do spożycia może ją przygotować na kuchence gazowej. Nie zgadzając się z powyższą decyzją J.J. wniósł odwołanie wyrażając swoje niezadowolenie z zaskarżonej decyzji. Wskazał, że oczekuje na udzielenie mu realnej pomocy pozwalającej na godne życie, ponieważ dochody jakie otrzymuje nie są wystarczające na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych. Szczegółowo opisał swoją sytuację bytową i zdrowotną. Nadto obszernie wyraził niepochlebne opinie dotyczące sposobu załatwiania petentów przez OPS w R.. Decyzją z dnia [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2000 roku Dz.U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Po ustaleniu stanu faktycznego sprawy w sposób tożsamy, co organ I instancji Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało analizy art. 3 ust. 4, art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stwierdzając, iż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione jeżeli służyć mają umożliwieniu osobom i rodzinom w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać samodzielnie i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przyjmując, iż wniosek odwołującego mógł być rozpoznany jedynie na podstawie art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, bowiem jego dochód przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, Kolegium stwierdziło, że przyznanie specjalnego zasiłku celowego wymagało absolutnie wyjątkowych okoliczności uzasadniających przyznanie wsparcia. Wskazując na sytuację odwołującego Kolegium podzieliło ustalenia organu I instancji oraz wskazało, że posiadane przez stronę własne środki pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Ponadto podkreślono, że strona objęta jest w niezbędnym zakresie pomocą Ośrodka Pomocy Społecznej. Zwrócono uwagę, iż wykorzystanie środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych samodzielnie jest niedopuszczalne, a także wsparcie z pomocy społecznej nie ma charakteru stałego sprawdzającego się do traktowania, jako stały dochód. Podkreślono, iż organ zdaje sobie sprawę z trudnej sytuacji życiowej odwołującego, jednakże odmowa udzielenia wsparcia była uwarunkowana ustaleniami stanu faktycznego, a organ I instancji na bieżąco monitoruje sytuację gospodarstwa domowego strony i podejmuje wysiłki zmierzające do zaspokojenia jego niezbędnych potrzeb. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J. J. oświadczył, iż nie zgadza się z zaskarżoną decyzją. Opisał, iż pozbawiony jest wsparcia ze strony Państwa, a jego dochód nie pokrywa potrzeb socjalno- bytowych, w związku z czym żyje w skrajnej nędzy. Jedynie dzięki pomocy ludzi dobrej woli udało mu się pozostać w mieszkaniu, gdyż prowadzono przeciwko niemu działania eksmisyjne. Nie posiada prądu i gazu, ogrzewania, obuwia, środków czystości. Musi zadłużać się u przyjaciół, by przetrwać, a w rzeczywistości z pomocy społecznej uzyskał wyłącznie jedną pomoc na żywność. W dodatkowym piśmie z dnia [...] skarżący podtrzymał w całości dotychczas prezentowaną argumentację. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, organ odwoławczy podtrzymał dotychczas prezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uwzględnienie skargi następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1271) zwanej dalej p.p.s.a. Zwrócić uwagę należy przy tym na przepis art. 134 § 1 p.p.s.a nakazujący sądom administracyjnym uwzględnić skargę również w sytuacji dostrzeżenia w ramach kontroli dokonywanej z urzędu innych, niż powołane w skardze, istotnych uchybień. Przede wszystkim należy zauważyć, iż przy ocenie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji zastrzeżenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wzbudziło wyliczenie dochodu skarżącego. W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący uzyskuje stały dochód z tytułu emerytury, którego wysokość, wynosząca w dacie rozstrzygania sprawy przez organ II instancji była wyższa niż kryterium ustawowe wskazane w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm.), a także otrzymuje dodatek mieszkaniowy. Jednakże, co wynika z treści art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku pomniejszoną o kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W ocenie Sądu, nie tylko kwoty płacone przez dłużnika alimentacyjnego, jako alimenty bieżące ale także kwoty potrącane dłużnikowi na poczet zaległości alimentacyjnych posiadają charakter kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, w rozumieniu art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych i dają podstawę dla dokonania ich odliczenia od przychodu dla ustalenia kryterium dochodowego w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej. Przyczyną dokonywania przez dłużnika alimentacyjnego płatności czy to bieżącej czy zaległej jest bowiem zawsze zwolnienie się z obowiązku alimentacyjnego. W kontrolowanej sprawie organ odliczył od dochodu skarżącego świadczone przez niego alimenty bieżące, nie uznając za konieczne uwzględnić, jako odliczenie od dochodu, płaconych przez skarżącego kwot alimentów zaległych. Takie działanie organu stanowi o błędnej interpretacji przywołanego zapisu art. 8 ust.3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej nie zezwalającego na różnicowanie świadczonych przez stronę alimentów jako bieżących i zaległych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2009r. sygn. akt I OSK 94/09 nie publ.). Konsekwencją tej nieprawidłowości było błędne ustalenie dochodu skarżącego i ocena sprawy wyłącznie w aspekcie przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej. Tymczasem dochód skarżącego, przy prawidłowym pomniejszeniu o świadczone przez niego w całości alimenty ([...] zł plus [...] zł) nie przekraczał kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wyznaczonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Nie trafnie przeto przyjęto, że dla uwzględnienia wniosku konieczne jest, by sytuacja strony odpowiadała kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku odbiegającego od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu ustawowego kryterium dochodowego Rozpoznając sprawę ponownie, należy wyjaśnić czy złożony wniosek dotyczy niezbędnej potrzeby życiowej istniejącej w chwili złożenia wniosku, czy wnioskodawca spełnia warunki wyznaczone ustawą, oraz czy organ dysponuje wystarczającymi środkami finansowymi, a w szczególności czy w istocie skarżący z uwagi na zły stan zdrowia winien używać wody mineralnej oraz czy jego wniosek o zapłatę rachunku za gaz dotyczył zaległego rachunku z listopada 2009 r. (co jak się wydaje - arbitralnie przyjął organ I instancji), czy też następnego rachunku za gaz. Następnie zas organ winien omówić te kwestie w uzasadnieniu. Istotą pomocy społecznej jest umożliwienie życia potrzebującym w warunkach odpowiadających godności człowieka poprzez zaspokojenie konkretnej potrzeby bytowej, a sytuacja wnioskującego oceniana być powinna każdorazowo, jako indywidualny przypadek. Jedyna kwestia podzielana przez Sąd to ustalenie organu, iż wobec istnienia nadpłaty za C.O. i wodę istotnie po stronie skarżącego nie występowała potrzeba dopłaty do świadczeń czynszowych. Zatem, dopiero przeto wnikliwa ocena sytuacji skarżącego z jednej strony oraz bezsprzecznie też ocena możliwości finansowych ośrodka pomocy społecznej z drugiej strony, może stanowić podstawę do podjęcia decyzji przez organ. Pamiętać bowiem należy, że pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" jest prawnie niedookreślone, a jego interpretacja i ocena należą w każdorazowo rozpoznawanej sprawie do organu rozstrzygającego. Co prawda w art.39 ust. 2 ustawy wyjaśnia się, co należy rozumieć pod pojęciem "niezbędnej potrzeby bytowej" wymieniając tam pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu, jednakże nie jest to pełna definicja legalna pojęcia "niezbędnej potrzeby bytowej" a raczej przykładowy katalog, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę sformułowanie "w szczególności". Organ procedując w niniejszej sprawie wyjaśni zatem dokładnie stan faktyczny sprawy przy uwzględnieniu przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. i po dokonaniu jego obiektywnej oceny możliwości przyznania skarżącemu zasiłku celowego, a nie zasiłku specjalnego celowego, jak orzeczono dotychczas, uzasadni swoje stanowisko w sposób odpowiadający wymogom określonym w treści art. 107 § 3 k.p.a. Dlatego też, mając na względzie powyższe okoliczności, Sąd uchylił decyzje organów obydwu instancji i orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c oraz art. 135 p.p.s.a.