III SA/Wr 747/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk Sędziowie: Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca) Sędzia WSA Maciej Guziński Protokolant: Renata Pawlak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 19 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej we W., po rozpoznaniu odwołania J. P., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia [...] r. odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy [...], dotyczący zobowiązań w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1994 rok. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że pismem z dnia [...] r., powołując się na treść wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. sygn. akt [...] z dnia [...] r., J. P. (zwana w dalszej części uzasadnienia w skrócie: "skarżącą"), wystąpiła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...], podnosząc, że nie doręczono jej odrębnego tytułu wykonawczego, stosownie do postanowień zawartych w art. 27c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skutkiem czego postępowanie egzekucyjne wobec jej osoby nie zostało wszczęte. Skarżąca wywodziła, że treść art. 27 c ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zezwalająca na niewystawianie odrębnych tytułów wykonawczych wobec zobowiązanych małżonków, obowiązuje od dnia [...], podczas gdy tytuł wykonawczy w oparciu o który prowadzona jest egzekucja w rozpatrywanej sprawie, wystawiony został w roku 2000, a zatem nie było dopuszczalne w tym czasie objęcie małżonków jednym tytułem. Dyrektor Izby Skarbowej we W. wyjaśniał dalej, że materialno-prawną podstawę orzekania w sprawach umorzenia postępowania egzekucyjnego stanowią przepisy art. 59 § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j. t: Dz. U. z 2005 r., nr 229, poz. 1954 ze zm. ) – dalej w skrócie: "u.p.e.a.". Powołane przepisy zawierają katalog przesłanek, w oparciu o które, organ egzekucyjny zobligowany jest, w warunkach ich wystąpienia, do umorzenia prowadzonej egzekucji. Katalog tych przesłanek jest katalogiem zamkniętym, co oznacza, iż tylko w warunkach wystąpienia którejkolwiek z nich organ egzekucyjny zobligowany jest do podjęcia rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy wskazał, że skarżąca we wniosku o umorzenie postępowania powołała się na wystąpienie przesłanki określonej treścią art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a., zgodnie z którym, postępowanie egzekucyjne umarza się gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego. W ocenie organu drugiej instancji, o błędzie co do osoby zobowiązanego można mówić w przypadkach, gdy na wskazanym w tytule wykonawczym podmiocie nie ciążą faktycznie należności objęte tym tytułem, a stanowią one w rzeczywistości istniejące zobowiązania innego podmiotu. Organ egzekucyjny podniósł, że w rozpoznawanej sprawie, dochodzone w oparciu o sporny tytuł wykonawczy należności, bez wątpienia stanowią zobowiązanie skarżącej z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 1994, co potwierdza wskazanie osoby skarżącej w ostatecznej decyzji podatkowej określającej wymiar należnego zobowiązania za wskazany okres, ciążącego solidarnie również na jej małżonku, a zatem nie można mówić o spełnieniu tej przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego. Natomiast sytuacje, w których zdaniem organu skarbowego, egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego, obejmują przypadki, w których zobowiązany wyłączony jest z kręgu podmiotów, wobec których egzekucja może być prowadzona (np. korzysta on z przywilejów i immunitetów dyplomatycznych). W toku prowadzonego od 10 lat postępowania skarżąca ani nie podnosiła, ani tym bardziej nie wykazała, że zalicza się do tej grupy osób. Powyższe doprowadziło organ do uznania, że w sprawie nie wystąpiła powołana przez stronę przesłanka z art. 59 § 1 pkt 4 u.p.e.a. do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się kolejno do podniesionych w zażaleniu argumentów, mając na uwadze przebieg postępowania w sprawie, organ stwierdził, że tytuł wykonawczy nr [...] stanowiący podstawę prowadzonej egzekucji został wystawiony na oboje małżonków. Zauważył jednakże, że nie kwestionując prawidłowości jego wystawienia, Sąd Rejonowy w L.Ś. dokonał, na podstawie tego tytułu, wpisu hipoteki w księdze wieczystej, podobnie jak Sąd Rejonowy w G., który następnie wyznaczył do prowadzenia egzekucji łącznej Komornika Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w G. W tych warunkach, zdaniem organu odwoławczego, umorzenie postępowania egzekucyjnego niweczyłoby możliwość prowadzenia przez organ egzekucyjny egzekucji z przedmiotu hipoteki, której wpis - wg stanu na dzień orzekania - jest nadal ważny. Postępowanie egzekucyjne, z uwagi na upływ z dniem [...] r. terminu przedawnienia zobowiązania, nie jest już w oparciu o przedmiotowy tytuł prowadzone. Może ono być dochodzone jedynie z przedmiotu hipoteki. Odnosząc się do zarzutu fałszerstwa tytułu wykonawczego nr [...] poprzez ręczne dopisanie imienia skarżącej, Dyrektor Izby Skarbowej we W. stwierdził, iż nie posiada on oparcia w dokumentacji sprawy i nie został w żaden sposób udowodniony. Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że nie tylko imię strony, ale cały tytuł wykonawczy został wypełniony pismem ręcznym, co zdaniem organu, wyraźnie przeczy twierdzeniu skarżącej. Natomiast za faktem, że w dacie doręczenia tytułu zobowiązanemu małżonkowi skarżącej, tj. w dniu [...] r., imię skarżącej widniało już na tym tytule, przemawia fakt, iż pismem z dnia [...] r. Urząd Skarbowy w G. dokonał w dniu [...] r. zajęcia rachunku skarżącej w Banku Spółdzielczym w G., a mocą dokumentu z dnia [...] r.- zajęcia wynagrodzenia za pracę w A Sp. z o.o. w G., wymieniając w nich nr tego tytułu i objętą nim należność. Zajęcie wynagrodzenia, o którym mowa wyżej, zostało dokonane w dniu [...] r., a w dniu [...], pracodawca skarżącej udzielił organowi egzekucyjnemu odpowiedzi na to zajęcie. Podnoszone przez stronę zastrzeżenia co do prawidłowości sporządzenia tytułu wykonawczego nr [...] nie stanowią, w ocenie organu, ustawowej przesłanki, z którą przepis art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. łączy możliwość umorzenia postępowania egzekucyjnego. Organ odwoławczy podniósł również, że w ocenianym stanowisku Naczelnika Urzędu Skarbowego, organ ten nie powołał faktu jego zgodności z normą wyrażoną w treści art. 27c u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił również, nie dał wiary zarzutom strony, iż nie mogła ona złożyć w sprawie stosownych zastrzeżeń, bowiem z akt sprawy wynika, że złożyła takie choćby w dniu [...]r. W odniesieniu do zarzucanej nieprawidłowości polegającej na wystawieniu jednego tytułu wykonawczego na imię obojga zobowiązanych do poniesienia ciężaru świadczeń małżonków, w świetle treści powołanego przez stronę orzeczenia Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego we W. z dnia [...] r., Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, iż prawidłowość wystawienia tytułu wykonawczego nie podlega badaniu w postępowaniu, którego przedmiot stanowi umorzenie postępowania egzekucyjnego. Okoliczność taka, nie stanowiąca przesłanki wymienionej w katalogu zawartym w art. 59 § 1 u.p.e.a., stanowi natomiast podstawę zarzutu z art. 33, podlegającego rozpoznaniu w trybie przepisu art. 34 u.p.e.a. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, J. P. wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. skargę, wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi zarzuciła, że obowiązująca w dacie wystawienia tytułu wykonawczego regulacja prawna, zobowiązywała organ egzekucyjny do wystawienia dwóch odrębnych tytułów wobec każdego małżonków. Wskazała również, że na tytule wykonawczym, w oparciu o który prowadzono egzekucję w rozpoznawanej sprawie, początkowo wpisane było jedynie nazwisko jej męża, natomiast imię skarżącej zostało dopisane ręcznie, nie wiadomo kiedy, w jakich okolicznościach i przez kogo. Wskazując na powyższe naruszenia, skarżąca podniosło, że prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone, z uwagi na fakt, że nigdy nie zostało wobec niej prawidłowo wszczęte. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej we W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl treści przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sprawowana przez sądy administracyjne kontrola przeprowadzana jest pod względem zgodności zaskarżonych orzeczeń z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej i tylko w sytuacji naruszenia tego prawa mającego lub mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaskarżone decyzje czy postanowienia podlegają uchyleniu (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U Nr 153 poz. 1270 ze zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.). Przeprowadzając we wskazanym zakresie ocenę legalności zaskarżonego postanowienia Sąd stwierdził, że nie narusza ono prawa. Zgodnie z art. 59 § 1 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Postępowanie egzekucyjne może zostać umorzone na żądanie zobowiązanego lub wierzyciela albo z urzędu. W rozpoznawanej sprawie skarżąca żądała umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 pkt 4 u.p.e.a., wywodząc, że skoro odpis tytułu wykonawczego nie został doręczony osobno każdemu ze zobowiązanych małżonków, to nie doszło w sprawie do prawidłowego wszczęcia postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej i nie mogło ono być w konsekwencji wobec niej prowadzone. W istocie zatem, spór w sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia, czy prawidłowo organ egzekucyjny doręczył jeden odpis tytułu wykonawczego obojgu małżonkom. W tym miejscu podnieść należy, że wbrew zarzutom skargi, wprowadzony do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przepis art. 27 c, zezwalający na wystawienie jednego tytułu wykonawczego na oboje małżonków, dotyczy sytuacji, kiedy zobowiązanym z decyzji podatkowej jest jeden z małżonków, natomiast samo egzekwowanie należności ma się odbyć z majątku wspólnego, a więc obejmującego mienie również drugiego małżonka. Tymczasem, w rozpoznawanej sprawie, decyzja określająca zaległość w podatku dochodowym zapadła zarówno wobec skarżącej jak i jej męża. Od początku zatem oboje małżonkowie byli stronami zobowiązanymi. Dodatkowo, pomimo faktu, że przepis dopuszczający możliwość wystawienia jednego tytułu wykonawczego na oboje małżonków wszedł w życie dopiero w 2001 r., to należy wyraźnie podkreślić, że przed tą datą, w żadnym przepisach regulujących postępowanie podatkowe i administracyjne, nie było normy zakazującej takiej praktyki. Słusznie podniósł Dyrektor Izby Skarbowej, wprowadzenie tej możliwości przepisem art. 27 c u.p.e.a. było jedynie usankcjonowaniem ówczesnej praktyki, niekwestionowanej zresztą ani w piśmiennictwie ani judykaturze. Odnośnie zarzutu sfałszowania tytułu wykonawczego poprzez dopisanie ręcznie imienia skarżącej, Sąd również podzielił w całości stanowisko organów egzekucyjnych, że w sprawie brak jest jakichkolwiek dowodów potwierdzających prawdziwość tego zarzutu. Przede wszystkim, cały tytuł wypisany jest pismem ręcznym, jednym charakterem pisma i nie nosi żadnych śladów jakichkolwiek zmian, dokonanych po terminie jego wystawienia. Dodatkowo, jak słusznie podniósł Dyrektor Izby Skarbowej we W., w dniu doręczenia tytułu wykonawczego, czyli [...] r., imię skarżącej z pewnością znajdowało się na tytule wykonawczym, skoro już w dniu [...] r., organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego skarżącej. Wszystkie przedstawione powyżej wywody, wskazują na trafność stanowiska organów egzekucyjnych, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego w rozpatrywanej sprawie nastąpiło prawidłowo, podobnie jak na brak potwierdzenia prawdziwości zarzutu o sfałszowaniu tytułu wykonawczego. Konsekwencją takiego stanowiska zaś, jest uznanie za pozbawione racji twierdzeń skarżącej, i oddalenie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargi jako nieuzasadnionej.