I SA/Po 719/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Małecki (spr.) Sędziowie NSA Maria Skwierzyńska WSA Katarzyna Wolna-Kubicka Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Szydłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na postawie tytułów wykonawczych oddala skargę /-/ K. Wolna-Kubicka /-/ J. Małecki /-/ M. Skwierzyńska Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. na podstawie tytułów wykonawczych nr [...]-[...] z dnia [...] kwietnia 2007r. ([...] do [...] z dnia [...] września 2007r.) wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. przeciwko zobowiązanemu R. K. zam. w K., ul. [...], wszczął postępowanie egzekucyjne. W trakcie prowadzonego postępowania wielokrotnie spisano ze zobowiązanym protokoły o stanie majątkowym stwierdzając brak ruchomych składników majątkowych podlegających zajęciu (protokoły z dnia [...] lutego 2009r., [...] listopada 2009r., [...] marca 2010r.). W trakcie dalszych czynności ustalono, że zobowiązany jest współwłaścicielem nieruchomości. Powyższe ustalenia zweryfikowano również na podstawie bazy komputerowej (dane o stanie majątkowym na podstawie deklaracji i zeznań podatkowych) urzędu, informacji przekazanych przez Centralną Ewidencję Pojazdów i Kierowców (CEPIK), Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, GEOPOZ, a także policję w S. W dniu [...] października 2009r. organ egzekucyjny dokonał również próby zajęcia rachunków bankowych zobowiązanego w B.[...] S.A. (zajęcie nieskuteczne - brak rachunku) oraz w P.[...]. S.A (zajęcie skuteczne, ale nie zrealizowane z uwagi na brak środków). W dniu [...] lipca 2009r. dokonano ponadto zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanego (zajęcie skuteczne, ale nierealizowane z uwagi na uzyskiwanie wynagrodzenia w wysokości niepodlegającej egzekucji). Niezależnie od powyższego organ egzekucyjny wystąpił do Sądu Rejonowego w Poznaniu z wnioskiem o nakazanie wyjawienia majątku przez R. K. Zgodnie ze złożonym wykazem majątku zobowiązany poza współwłasnością w nieruchomości nie wykazał żadnych składników majątkowych, do których można by było skierować skuteczną egzekucję. Z uwagi na powyższe ustalenia pismem z dnia [...] marca 2010r. organ egzekucyjny powiadomił wierzyciela, że egzekucja prowadzona na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych przy zastosowaniu środków egzekucyjnych, o których mowa w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji okazała się bezskuteczna i kontynuowanie jej jest możliwe jedynie w przypadku skierowania egzekucji do nieruchomości dłużnika. Organ egzekucyjny zwrócił się jednocześnie do wierzyciela - ZUS w P. z zapytaniem, czy wnosi on o wszczęcie egzekucji z majątku nieruchomego dłużnika i wyznaczył kwotę zaliczki, która powinna być wpłacona w przypadku skierowania wniosku o wszczęcie egzekucji z nieruchomości na pokrycie przewidywanych wydatków egzekucyjnych. Kolejnym pismem z dnia [...] kwietnia 2010r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. wyznaczył 7- dniowy termin do złożenia przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji z nieruchomości oraz wpłacenie zaliczki na pokrycie przewidywanych wydatków egzekucyjnych - pod rygorem, że w przypadku nie uiszczenia zaliczki we wskazanym terminie nastąpi umorzenie postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na upływ terminu wyznaczonego do dokonania powyższej czynności przez wierzyciela - Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z dnia [...] maja 2010r., nr [...] umorzył przedmiotowe postępowanie egzekucyjne w trybie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na powyższe rozstrzygnięcie wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. złożył w dniu [...] czerwca 2010r. zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu. Kwestionował w nim przepisy prawa, na podstawie których organ I instancji wydał orzeczenie. Zdaniem skarżącego brak było podstaw faktycznych i prawnych do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2. Biorąc pod uwagę, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zawiera szczegółowe uregulowania dotyczące prowadzenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. winien w przedmiotowej sprawie wydać postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego podając jako podstawę prawną art. 110 § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu rozpatrując w trybie odwoławczym przedłożone w zażaleniu argumentu postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje stanowisko Dyrektor Izby Skarbowej zważył wskazał, iż zgodnie z art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Odnosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy organ nadzoru stwierdził, iż Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego miał prawo umorzyć postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego. Organ egzekucyjny podejmował bowiem działania i czynności zmierzające do wyegzekwowania zaległości objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi. Z uwagi jednak na trudności w dostępie do majątku dłużnika, a właściwie brakiem tego majątku prowadzone wobec zobowiązanego postępowanie egzekucyjne było nieskuteczne. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. po wszczęciu w dniu [...] kwietnia 2007r. postępowania egzekucyjnego oraz po otrzymaniu informacji, iż dokonane zajęcia rachunków bankowych oraz wynagrodzenia za pracę nie mogą być zrealizowane przystąpił do następnych czynności w poszukiwaniu majątku dłużnika. W trakcie podjętych czynności (spisanie protokołów o stanie majątkowym zobowiązanego, wystąpienie z zapytaniem do Centralnej Ewidencje Pojazdów i Kierowców (CEPIK), Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, GEOPOZ, a także policji w S. o udostępnienie informacji czy zobowiązany posiada jakiekolwiek nieruchomości) ustalono, iż zobowiązany oprócz współwłasności w nieruchomości nie posiada majątku, z którego możliwa byłaby egzekucja przy zastosowaniu środków egzekucyjnych dotyczących należności pieniężnych wymienionych w ustawie. Biorąc pod uwagę fakt, iż jedynym środkiem, z którego można było prowadzić egzekucję była posiadana przez R. K. współwłasność w nieruchomości organ egzekucyjny zobligowany art. 110 § 1a i § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, prawidłowo pismem z dnia [...] marca 2010r. powiadomił o tym fakcie wierzyciela i jednocześnie zwrócił się do niego z zapytaniem czy wnosi on o wszczęcie egzekucji z majątku nieruchomego dłużnika i wyznaczył kwotę zaliczki, która powinna być wpłacona w przypadku skierowania wniosku o wszczęcie egzekucji z nieruchomości na pokrycie przewidywanych wydatków egzekucyjnych. Ponadto oddzielnym pismem z dnia 13 kwietnia 2010 r., zgodnie z art. 110 § 7 w/w ustawy wezwał ponownie wierzyciela do złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji z nieruchomości oraz wpłacenie zaliczki na pokrycie przewidywanych wydatków egzekucyjnych - pod rygorem, że w przypadku nie uiszczenia zaliczki we wskazanym terminie nastąpi umorzenie prowadzonego wobec zobowiązanej postępowania egzekucyjnego. Mając na uwadze powyższe oraz z uwagi na upływ terminu określonego w art. 110 § 7 w/w ustawy do dokonania przez wierzyciela powyższych czynności Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. miał prawo umorzyć postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej na podstawie art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W kwestii podniesionego w zażaleniu zarzut, iż organ I instancji wydał orzeczenie powołując złą podstawę prawną Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu stwierdził, iż jest bezzasadny. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. nie miał prawa umarzać przedmiotowego postępowania egzekucyjnego w trybie wskazanym przez wierzyciela w zażaleniu t. j. na podstawie art. 110 § 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnej w administracji, gdyż umorzenie postępowania egzekucyjnego w w/w trybie może nastąpić tylko wówczas, gdy wierzyciel złoży wniosek o kontynuację postępowania egzekucyjnego z majątku nieruchomego zobowiązanego, ale nie dopełni formalności związanych z wpłatą zaliczki. Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika jednak, aby wierzyciel złożył wniosek o kontynuację prowadzenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Tym samym organ egzekucyjny umarzając przedmiotowe postępowanie egzekucyjne nie miał prawa dokonać tego na podstawie uregulowań dotyczących prowadzenia postępowania egzekucyjnego z nieruchomości. Biorąc pod uwagę powyższe oraz fakt, iż zobowiązany oprócz współwłasności w nieruchomości nie posiada majątku, z którego możliwa byłaby egzekucja przy zastosowaniu środków egzekucyjnych dotyczących należności pieniężnych wymienionych w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. słusznie umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec R. K. w trybie art. 59 § 2 w/w ustawy. Na wydane przez Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu postanowienie z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...], pełnomocnik wierzyciela M. C. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. W uzasadnieniu pełnomocnik nie podniósł żadnych nowych okoliczności w sprawie, powtórzył jedynie argumenty wniesione w złożonym wcześniej zażaleniu na postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec R. K.. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu po zapoznaniu się z zarzutami zawartymi w skardze w pełni podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w postanowieniu z dnia [...] lipca 2010r. i nie znalazł podstaw, aby przychylić się do skargi i uwzględnić ją na podstawie art. 54 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Organ odwoławczy wyjaśnił, że odnośnie wniesionych zarzutów szczegółowo przedstawił swoje stanowisko w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po zapoznaniu się ze stanem faktycznym i prawnym sprawy, zważył co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) - sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności jej działania z prawem powszechnie obowiązującym. Ocenie Sądu podlegają w szczególności wydawane przez organy administracji publicznej akty administracyjne, jednakże dopiero po wyczerpaniu administracyjnego toku instancji. Sąd administracyjny nie jest też kolejną instancją merytoryczną rozstrzygającą o takiej lub innej sprawie administracyjnej, ale ma on w procesie sądowej kontroli jedynie uprawnienia kasacyjne. Kontrola sądów administracyjnych ograniczona jest zatem tylko i wyłącznie do zbadania, czy w niniejszej rozpatrywanej sprawie skarbowej organy egzekucyjne nie naruszyły materialnego lub procesowego prawa powszechnie obowiązującego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena przy tym legalności postanowień wydanych przez organy egzekucyjne dokonywana jest według stanu prawnego obowiązującego w dniu ich wydania i na podstawie przesłanych Sądowi akt administracyjnych dotyczących postępowania egzekucyjnego przeciwko zobowiązanemu R. K. na wniosek wierzyciela - tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, I Oddział w P.. W postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji obowiązuje ponadto zasada oficjalności, mająca tetyczne umocowanie i określone granice w postanowieniach przepisu art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z powyższą zasadą oficjalności, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej argumentacją prawną. Zobowiązany jest jednak do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich istotnych naruszeń przede wszystkim przepisów ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. z 2005 r. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) przez postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] lipca 2010 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] maja 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec R. K. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] kwietnia 2007 r. obejmujących zaległości zobowiązanego w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne [...] zł. Sąd rozstrzygając spór pomiędzy wierzycielem a skarbowymi organami egzekucyjnymi wskazuje przede wszystkim na to, że administracyjne postępowanie egzekucyjne winno - co do zasady - zakończyć się poprzez realizację tytułu wykonawczego. Tylko wyjątkowo zatem może zakończyć się ono z innego powodu, a mianowicie poprzez jego umorzenie. Przesłanki umorzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego są wyczerpująco i taksatywnie wyliczone w art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Są to przesłanki merytoryczne dotyczące bezpodstawności istnienia egzekwowanego w drodze przymusowej obowiązku (np. umorzenie zaległości pieniężnej, nieistnienie obowiązku pieniężnego, wykonanie zobowiązania pieniężnego), albo przesłanki proceduralne (formalnoprawne), które niekiedy mogą być naprawione przy ponownym wszczęciu egzekucji. W świetle natomiast brzmienia art. 59 § 2 i 3 w związku z art. 110 § 1 powyższej ustawy egzekucyjnej - postępowanie egzekucyjne może być ponadto umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W tym przypadku postanowienie o umorzeniu wszczętego na wniosek ZUS postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego zostało oparte - co do zasady - na uznaniu administracyjnym organu egzekucyjnego w przypadku bezskuteczności egzekucji lub braku możliwości prowadzenia egzekucji z nieruchomości. Organ egzekucyjny musi zatem wykazać w swym postanowieniu o umorzeniu , iż wykonując czynności egzekucyjne stwierdzono brak możliwości zrealizowania zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zobowiązanej przy zastosowaniu środków egzekucyjnych o których mowa w rozdziałach 2-6 ustawy i jednoczenie nie został złożony wniosek wierzyciela o prowadzenie egzekucji z nieruchomości. W badanej sprawie Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego biorąc pod uwagę fakt, iż jedynym środkiem, z którego można było prowadzić egzekucję była posiadana przez zobowiązanego nieruchomość prawidłowo zgodnie żart. 110 § 1a i § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pismem z dnia [...] marca 2010 r. powiadomił o tym fakcie wierzyciela i jednocześnie zwrócił się do niego z zapytaniem czy wnosi on o wszczęcie egzekucji z majątku nieruchomego dłużnika wyznaczając kwotę zaliczki, która powinna być wpłacona w przypadku skierowania wniosku o wszczęcie egzekucji z nieruchomości na pokrycie przewidywanych wydatków egzekucyjnych. Ponadto oddzielnym pismem z dnia [...] kwietnia 2010 r. na podstawie z art. 110 § 7 w/w ustawy wezwał wierzyciela do złożenia wniosku o wszczęcie egzekucji z nieruchomości oraz wpłacenie zaliczki na pokrycie przewidywanych wydatków egzekucyjnych - pod rygorem, że w przypadku nie uiszczenia zaliczki we wskazanym terminie nastąpi umorzenie prowadzonego wobec zobowiązanego postępowania egzekucyjnego. Wierzyciel, w niniejszej sprawie, mimo istniejącego obowiązku prawnego nie złożył wniosku przewidzianego w art. 110 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. W tej sytuacji organ egzekucyjny prawidłowo zastosował art. 59 § 2 i 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji o bezskuteczności egzekucji administracyjnej. Zgodnie bowiem z wykładnią językową przepisu art. 110 § 7 powyższej ustawy – umorzenie - postępowania egzekucyjnego w oparciu o tenże przepis ma zastosowanie jedynie w tych przypadkach, gdy wierzyciel złoży wniosek o prowadzenie egzekucji z nieruchomości i jednocześnie w terminie 7 dni nie uiści wyznaczonej mu przez organ egzekucyjny zaliczki na poczet prowadzonych kosztów egzekucyjnych z nieruchomości. Sąd zwraca także uwagę na to, iż nawet ostateczne postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego nie oznacza zwolnienia dłużnika od ciążącego na nim obowiązku, ani też nie można mu nadać waloru powagi rzeczy osądzonej, gdyż organ egzekucyjny nie jest do tego uprawniony. Oznacza to zatem, że postępowanie egzekucyjne, które umorzono z przyczyn określonych w art. 59 § 2 ustawy egzekucyjnej można ponownie wszcząć, gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Oddział I w P. złoży m.in. stosowny wniosek o przeprowadzenie egzekucji administracyjnej z nieruchomości i uiści wyznaczoną mu zaliczkę na poczet przewidywanych wydatków egzekucyjnych. Z tych zatem powodów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji wyroku. K. Wolna-Kubicka J. Małecki M. Skwierzyńska