III SA/Gd 615/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Gorski Sędziowie: Sędzia NSA Anna Orłowska Sędzia WSA Elżbieta Kowalik-Grzanka (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Anna Zegan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi Z. Ch- G. na decyzję Komendanta Straży Granicznej z dnia 22 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych oddala skargę. Decyzją z dnia 4 czerwca 2010 r. nr [...] Komendant Placówki Straży Granicznej, działając na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r., Nr 125, poz. 874 ze zm.) zgodnie z ustaleniami zawartymi w protokole kontroli nr [...] z dnia 22 kwietnia 2010 r. nałożył na Z. C. – G. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...] karę pieniężną w kwocie 3.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych, t.j. za czyn określony w punkcie 4.1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym (ze wskazaniem w decyzji naruszenia przepisów art. 92 ust. 1 pkt 2 oraz art. 92 ust. 4 ustawy). W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji wskazano, że w dniu 22 kwietnia 2010 r. zatrzymano do kontroli pojazd marki [...] nr rej. [...] wraz z naczepą kierowany przez Z.L., kierowcę zatrudnionego w w/w przedsiębiorstwie. W toku kontroli okazało się, że miesięczna karta opłaty drogowej wraz z częścią samoprzylepną nie została umieszczona w pojeździe w sposób trwały. Ponadto karta ta nie zawiera wpisanego numeru rejestracyjnego w/w pojazdu. Powyższe naruszenia skutkowały zaś nałożeniem kary pieniężnej na przedsiębiorcę odpowiedzialnego za skutki działań kierowcy. W następstwie odwołania wniesionego przez Z. C.– G. Komendant Morski Oddziału Straży Granicznej decyzją z dnia 12 lipca 2010 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej w skrócie k.p.a.) uchylił w/w decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Komendant Placówki Straży Granicznej działając na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, zgodnie z ustaleniami zawartymi w protokole kontroli nr [...] z dnia 22 kwietnia 2010 r., decyzją z dnia 1 września 2010 r. ponownie orzekł o nałożeniu na Z. C. – G. kary pieniężnej w kwocie 3.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych, t.j. za czyn określony w punkcie 4.1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym (tym razem ze wskazaniem naruszenia przepisów art. 92 ust. 1 oraz art. 92 ust. 4 ustawy). Uzasadniając przedmiotowe rozstrzygnięcie organ I instancji ponownie przedstawił stan faktyczny związany z zatrzymaniem do kontroli w dniu 22 kwietnia 2010 r. w/w pojazdu marki [...] nr rej. [...] wraz z naczepą. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że kierowca pojazdu w toku kontroli oznajmił, że otrzymał polecenie wypisania i umiejscowienia karty opłaty na szybie pojazdu jednakże z uwagi na pośpiech tego nie zrobił. W tej sytuacji organ uznał, że doszło do naruszenia przepisów art. 87 pkt 1 ustawy o transporcie drogowym, w świetle którego podczas przejazdu wykonywanego w ramach transportu drogowego kierowca pojazdu samochodowego [...] jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, kartę opłaty drogowej, zapisy urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas wypoczynku [...]. Co istotne, przedsiębiorca odpowiedzialny jest za taki dobór osób, który umożliwi mu zabezpieczenie swoich interesów i należyte wykonywanie ciążących na przedsiębiorcy obowiązków. Tym samym nie można uznać, że brak możliwości bieżącej kontroli kierowcy zwalnia przedsiębiorcę z odpowiedzialności na podstawie art. 92a ust. 4 lub art. 93 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym. Z uwagi na ujawnione okoliczności faktyczne oraz brzmienie art. 92 ust. 1 i ust. 4 w/w ustawy przewidującego karę pieniężną do wysokości 15.000 zł za naruszenie obowiązków lub warunków wynikających z przepisów ustawy należało orzec o wymierzeniu kary w wysokości 3.000 zł. W odwołaniu od w/w decyzji Z. C. – G. podniósł zarzuty naruszenia art. 93 ust. 1 i art. 93 ust. 10 ustawy o transporcie drogowym, § 3 ust. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 5 czerwca 2009 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. Nr 86, poz. 721 ze zm.) poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz art. 8 i 9 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie. W uzasadnieniu odwołania wskazano m.in., że zakres odpowiedzialności administracyjnej przedsiębiorcy różni się od odpowiedzialności kierowcy z tytułu popełnienia wykroczenia. Kierowca odpowiada bowiem za naruszenie wynikającego z art. 87 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym obowiązku posiadania w pojeździe karty opłaty drogowej i to niezależnie od tego czy przedsiębiorca taką opłatę uiścił czy nie. Odpowiedzialność przedsiębiorcy związana jest natomiast z faktem wykonywania przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty. W sprawie mamy do czynienia z sytuacją uiszczenia opłaty drogowej. Nadto w sprawie winien mieć zastosowanie art. 93 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym z uwagi na dopełnienie wszelkich działań związanych z uiszczeniem opłaty drogowej. Z kolei z uwagi na uiszczenie stosownej opłaty pkt 4. 1 załącznika do ustawy nie mógł znaleźć zastosowania. Co najwyżej można uznać, że okazana w trakcie kontroli karta opłaty za przejazd po drogach krajowych nie została prawidłowo wypełniona (brak wpisania numeru rejestracyjnego). W tej sytuacji zgodnie z pkt 4.3 załącznika do ustawy nałożona powinna zostać kara w wysokości 1.000 zł. Po rozpoznaniu odwołania Komendant Morski Oddziału Straży Granicznej decyzją z dnia 22 października 2010 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy w/w decyzję Komendanta Placówki Straży Granicznej nie znajdując podstaw do jej uchylenia. Uzasadniając obszernie wydane rozstrzygnięcie organ II instancji przywołał m.in. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 2010 r. (sygn. P 9/08), w którym stwierdzono, że brak prawidłowo wypełnionej karty opłaty w pojeździe w czasie przeprowadzenia kontroli nie oznacza braku dowodu potwierdzającego uiszczenie opłaty, ile w istocie uchylenie się od wykonania ustawowego obowiązku uiszczenia opłaty należnej za przejazd określonym pojazdem w określonym czasie. Organ odwoławczy wskazał nadto, że brak wpisu w polu dotyczącym numeru rejestracyjnego pojazdu uniemożliwia kontrolę uiszczenia opłaty za przejazd objęty kontrolą, gdyż nie identyfikuje danego pojazdu. Tym samym żądanie zmiany wysokości kary pieniężnej jest nieuzasadnione. Z kolei odpowiedzialność administracyjna przedsiębiorcy jest niezależna od odpowiedzialności kierowcy z tytułu naruszeń, o których stanowi art. 92a ust. 1 ustawy o transporcie drogowym. Podstawą zastosowania kar pieniężnych w postępowaniu administracyjnym jest samo obiektywne naruszenie prawa, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku Z.C. – G. wniósł o uchylenie w/w decyzji Komendanta Morskiego Oddziału Straży Granicznej. Przedmiotowemu rozstrzygnięciu ponownie zarzucono: - naruszenie art. 93 ust. 1, art. 93 ust. 10 ustawy o transporcie drogowym oraz § 3 ust. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 5 czerwca 2009 r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie; - naruszenie art. 93 ust. 7 ustawy o transporcie drogowym poprzez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu skargi powtórzona została w istocie argumentacja zawarta w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę Komendant Morskiego Oddziału Straży Granicznej wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Postępowanie przed sądami administracyjnymi prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Zgodnie z art. 134 § 1 tej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przepis art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (zwanej dalej "ustawą") stanowi, że podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane są do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych. Art. 92 ust. 1 w/w ustawy stanowi natomiast, że ten, kto wykonuje przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy lub przepisów [...], podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 15.000 złotych. W myśl art. 93. 1 ustawy uprawnieni do kontroli, o których mowa w art. 89 ust. 1, mają prawo nałożyć na wykonującego przewozy drogowe lub inne czynności związane z tym przewozem karę pieniężną, w drodze decyzji administracyjnej. Na podstawie ust.10 karę nakłada się w wysokości określonej w załączniku do ustawy dla przedsiębiorcy lub podmiotu realizującego przewóz. Stwierdzić należy, że kara została nałożona przez organ do tego uprawniony i w wysokości określonej w załączniku do ustawy o transporcie drogowym. Z art. 87 ust. 1 ustawy wynika, że podczas wykonywania przewozu drogowego kierowca pojazdu samochodowego, z zastrzeżeniem ust. 4, jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli, kartę opłaty drogowej, kartę kierowcy, zapisy urządzenia rejestrującego samoczynnie prędkość jazdy, czas jazdy i czas postoju, obowiązkowe przerwy i czas odpoczynku oraz zaświadczenie albo oświadczenie, o których mowa w art. 31 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 92, poz. 879, z 2005 r. Nr 180, poz. 1497 oraz z 2007 r. Nr 99, poz. 661). Z kolei ust. 3 tego przepisu wskazuje, iż przedsiębiorca lub podmiot, o którym mowa w art. 3 ust. 2, wykonujący przewozy na potrzeby własne, odpowiedzialni są za wyposażenie kierowcy wykonującego transport drogowy lub przewóz na potrzeby własne w wymagane dokumenty. Ustalony przez organy stan faktyczny nie był sporny. Za całkowicie chybiony w okolicznościach omawianej sprawy, uznać należy zarzut skargi wskazujący jako wadliwe nierozróżnienie pojęcia dowodu uiszczenia opłaty oraz faktu uiszczenia opłaty. Otóż jak słusznie wskazał organ odwoławczy, przywołując obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa - dowód uiszczenia opłaty stanowi łącznie przedziurkowany odcinek kontrolny i przedziurkowana winieta o tym samym numerze i serii umieszczona w sposób, o którym mowa w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 5 czerwca 2009 roku w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz.U nr 86 poz. 721 z późn.zm.). Uiszczenie opłaty następuje poprzez nabycie karty opłaty w jednostce upoważnionej do poboru opłat. Karta opłaty składa się z dwóch części: winiety samoprzylepnej, umieszczonej w sposób trwały wewnątrz pojazdu samochodowego w prawym dolnym rogu przedniej szyby pojazdu oraz odcinka kontrolnego przechowywanego w pojeździe samochodowym i okazywanego na żądanie osób uprawnionych do kontroli karty opłaty natomiast dowód uiszczenia opłaty stanowią obie przedziurkowane części karty opłaty łącznie. W myśl § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia kartę opłaty wypełnia podmiot wykonujący przewóz drogowy przed rozpoczęciem pierwszego przejazdu. Wypełnienie karty opłaty polega na wpisaniu numeru rejestracyjnego pojazdu samochodowego na jej odcinku kontrolnym a zatem danych identyfikujących pojazd, którym wykonywany jest przejazd. Sąd w tym składzie podziela ocenę prawną dokonaną przez organy, iż posługiwanie się niewypełnioną kartą opłaty drogowej - a za taką należy uznać kartę bez wpisanego numeru identyfikacyjnego pojazdu – stanowi o braku uiszczenia opłaty. Konieczność zastosowania takiej wykładni omawianych przepisów wynika z powołanego przez organy wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 marca 2010 roku w sprawie o sygn. P 9/08, wyroku który zapadł w odpowiedzi na pytanie prawne tut. Sądu postawione właśnie z powodu wątpliwości co do zgodności z Konstytucją RP uregulowania ustawy o transporcie drogowym obejmującego omawiany zakres. Trybunał zajął jednoznaczne stanowisko, w jakiej sytuacji możemy uznać, iż opłata za przejazd krajowy została uiszczona. Podkreślając sformalizowany jej charakter zaznaczył, że uiszczenie opłaty następuje przez nabycie karty opłaty oraz jej prawidłowe wypełnienie, czyli wpisanie numeru rejestracyjnego pojazdu na jej odcinku kontrolnym przed rozpoczęciem pierwszego przejazdu oraz zaznaczenie czasu przejazdu w sposób przewidziany w przepisach wykonawczych. Spełnienie łącznie tych warunków pozwala na stwierdzenie, że transport wykonywany jest właściwym pojazdem, a tym samym wysokość pobranej opłaty jest prawidłowa i odpowiada przesłankom z art. 42 ust.2 ustawy o transporcie drogowym. Dalej Trybunał stwierdza, że wypełnienie karty opłaty przed rozpoczęciem przewozu oraz posiadanie jej w pojeździe w trakcie kontroli, gwarantuje przypisanie karty opłaty do wskazanego pojazdu, przy użyciu którego w ustalonym terminie będzie wykonywany transport. Zapobiega to wielokrotnemu wykorzystaniu karty opłaty przez więcej niż jeden pojazd. Trybunał jednoznacznie stwierdził, powołując się również na orzecznictwo sądów administracyjnych, że zarówno brak karty w pojeździe w czasie kontroli, jak też wypełnienie karty opłaty w sposób uniemożliwiający zidentyfikowanie pojazdu, którym wykonywany jest transport, np. niewpisanie numeru rejestracyjnego pojazdu, uznać należy za wykonywanie transportu bez uiszczenia opłaty. W ocenie Sądu na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 93 ust.7 ustawy o transporcie drogowym w myśl, którego przepisów ust. 1-3 nie stosuje się, jeżeli stwierdzone zostanie, że naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. W takiej sytuacji, właściwy ze względu na miejsce przeprowadzanej kontroli organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej [...]. Brak zgodnego z prawem wypełnienia karty opłaty nie należy do "zdarzeń lub okoliczności, których podmiot zobowiązany nie mógł przewidzieć". Od profesjonalisty w zakresie usług transportowych można wymagać znajomości przepisów regulujących tę sferę usług a stworzenie sytuacji umożliwiających potencjalnie "ominięcie przepisów" – a pozostawienie obowiązku wypełnienia karty opłaty kierowcy z możliwością obciążenia wyłącznie kierowcy winą za jej niewypełnienie, prowadziłoby, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny do wypaczenia roli sankcji administracyjnej, która winna motywować adresatów do wykonywania ustawowych obowiązków. Nadto odpowiedzialność administracyjna przedsiębiorcy jest niezależna od odpowiedzialności kierowcy z tytułu naruszeń, o których stanowi art. 92a ust. 1 ustawy o transporcie drogowym. Mając na uwadze powyższe, uznając zarzuty skarżącego za nietrafne na gruncie prowadzonego przez organy administracyjne postępowania, Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami), oddalił skargę.