II OZ 846/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 27 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1343/11 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydalenia z terytorium RP wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności dla udzielenia zgody na pobyt tolerowany postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydalenia z terytorium RP wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności dla udzielenia zgody na pobyt tolerowany, doręczonej w dniu 27 sierpnia 2010 r. Skarżący został prawidłowo pouczony o trybie i terminie zaskarżenia decyzji zarówno w języku polskim, jak i rosyjskim (ojczystym języku skarżącego). Jednakże nie uprawdopodobnił, by w ustawowym terminie do złożenia skargi do sądu występował u niego stan uniemożliwiający jej złożenie. Wprawdzie załączone do wniosku o przywrócenie terminu kopie zaświadczenia o terapii z dnia 10 lutego 2009 r. oraz opinii psychologicznej z dnia 30 czerwca 2009 r. wskazują na występujące u skarżącego problemy psychopatologiczne związane z następstwami stresu pourazowego, jednakże jak stwierdził Sąd w zaskarżonym postanowieniu, z powyższymi problemami cudzoziemiec boryka się co najmniej od 2008 r. kiedy to rozpoczął terapię w punkcie wsparcia psychologicznego dla cudzoziemców. W ocenie Sądu I instancji długotrwałe problemy psychopatologiczne, czy długotrwała choroba (depresja) usprawiedliwiają niedotrzymanie terminu tylko wtedy, gdy nastąpiło nagłe i niespodziewane pogorszenie stanu zdrowia skarżącego w okresie, w którym czynność procesowa miała być dokonana. Powołane przez skarżącego dolegliwości miały charakter długotrwały, a występujące symptomy cierpienia psychicznego, nie stanowią samodzielnej przesłanki przemawiającej za przywróceniem terminu, gdyż nie można ich uznać za nagłą przeszkodę uniemożliwiającą skarżącemu złożenie skargi w terminie. Ponadto odnosząc się do powołanej przez skarżącego ucieczki do Austrii – spowodowanej reakcją psychiczną na odmowną decyzję Rady do Spraw Uchodźców – Sąd uznał, że skoro stan psychiczny cudzoziemca umożliwił mu zorganizowanie ucieczki, to tym bardziej nie stanowił przeszkody w złożeniu skargi do sądu. Również powoływane przez skarżącego postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 12 listopada 2010 r. dotyczące zwolnienia cudzoziemca z aresztu w celu wydalenia z uwagi na jego stan zdrowia nie potwierdza, że cudzoziemiec nie był w stanie wnieść skargi w terminie otwartym do jej wniesienia. Sąd stwierdził bowiem, że zaskarżona decyzja została doręczona w dniu 27 sierpnia 2010 r., a zatem termin do wniesienia skargi upłynął z dniem 27 września 2010 r., w areszcie skarżący przebywał dopiero od dnia 28 października 2010 r., zaś postanowienie dotyczące zwolnienia z aresztu nosi datę 12 listopada 2010 r. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący I. S., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu. Skarżący zarzucił naruszenie art. 86 § 1 i 87 § 2 p.p.s.a., ponieważ w jego ocenie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Skarżący podniósł, że nie mógł w terminie złożyć skargi ze względu na stan zdrowia i ucieczkę do Austrii spowodowaną reakcją psychiczną na odmowną decyzję Rady do Spraw Uchodźców i obawą przed deportacją. Po doręczeniu skarżącemu decyzji Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] sierpnia 2010 r. wyjechał on do Austrii, ale został deportowany do Polski i w dniu 28 października 2010 r. aresztowany. Pomiędzy dniem doręczenia decyzji skarżącemu a dniem umieszczenia go w areszcie (a więc przez 2 miesiące) nie mógł on złożyć skargi, ponieważ ukrywał się jako cudzoziemiec nie mający prawa pobytu w Polsce. Skarżący wskazał, że w okresie tych dwóch miesięcy nie miał możliwości przygotowania skargi, gdyż uciekał do innego kraju, a następnie został schwytany. Załączone do wniosku o przywrócenie terminu badania psychologiczne wskazują na długotrwałe problemy psychopatologiczne, co, w jego ocenie, usprawiedliwia brak logicznego i szybkiego zareagowania na decyzję odmowną z dnia [...] sierpnia 2010 r., a także spowodowały reakcję ucieczki. Ponadto skarżący podniósł, że załączone przez niego opinie lekarskie, sporządzone we wcześniejszym okresie, nie miały na celu udowodnienia pogorszenia jego stanu psychicznego w terminie do złożenia skargi, ale wykazanie, iż zaburzenia psychiczne zostały zdiagnozowane u niego wcześniej i nie miały charakteru jednorazowego. Także zwolnienie skarżącego z aresztu po 14 dniach postanowieniem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy z dnia 12 listopada 2010 r. ze względu na zły stan zdrowia świadczy, jego zdaniem, że został umieszczony w areszcie w stanie zdrowia zagrażającym jego życiu i zdrowiu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie radcy prawnemu kosztów z tytułu udzielenia pomocy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona uchybiła terminowi, jego przywrócenie możliwe jest jedynie wówczas, gdy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony. W orzecznictwie i w literaturze prawniczej przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie uprawdopodobnił w przekonujący sposób, że uchybienie terminu do wniesienia skargi było przez niego niezawinione tak jak tego wymaga art. 87 § 2 p.p.s.a. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. nr [...] Rada do Spraw Uchodźców utrzymała w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy nadania statusu uchodźcy i odmowy udzielenia ochrony uzupełniającej oraz wydalenia z terytorium RP wobec stwierdzenia, że nie zachodzą okoliczności dla udzielenia zgody na pobyt tolerowany. Powyższa decyzja, doręczona w dniu 27 sierpnia 2010 r., zawierała pouczenie o sposobie i terminie jej zaskarżenia do WSA w Warszawie, sporządzone w języku zrozumiałym dla skarżącego. Skarżący upatruje okoliczności usprawiedliwiających wniesienie skargi z uchybieniem terminu w tym, że cierpi na długotrwałe problemy psychopatologiczne, które po otrzymaniu decyzji odmownej przyczyniły się do jego ucieczki do Austrii. Należy jednak podzielić pogląd Sądu I instancji, że okoliczności tego rodzaju nie uzasadniają przyjęcia tezy o braku winy skarżącego w uchybieniu terminu, albowiem możliwość taka może być powiązana jedynie z nagłą poważną chorobą uniemożliwiająca podejmowanie jakichkolwiek czynności przez stronę. W sprawie niniejszej sytuacja taka nie miała miejsca. Skarżący nie wykazał bowiem, że w okresie przewidzianym na wniesienie skargi znajdował się w takim stanie psychicznym, który uniemożliwił mu rozeznanie co do poprawności podejmowanych przez niego czynności procesowych. Skarżący właśnie w tym okresie w dniu 8 września 2010 r. z pełną świadomością odebrał z Urzędu do Spraw Cudzoziemców paszport zagraniczny, a następnie wyjechał do Austrii. Takie zachowania świadczą, że skarżący po odebraniu decyzji odmownej, nie zdecydował się na jej zaskarżenie lecz zrobił to dopiero po nieudanym wyjeździe i deportowaniu go z Austrii, by uniknąć szybkiej deportacji do kraju pochodzenia. Zresztą jak wynika z akt administracyjnych, w których znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego dla Wrocławia Fabrycznej z dnia 11 marca 2009 r. o umieszczeniu cudzoziemca w strzeżonym ośrodku dla cudzoziemców po przekazaniu go przez władze Belgii do Polski, skarżący już wcześniej po przyjeździe do Polski, opuszczał terytorium RP nie oczekując na rozstrzygnięcie we własnej sprawie. Ponadto należy zauważyć, że zaburzenia psychologiczne i neurologiczne powinny być stwierdzone stosownym zaświadczeniem lekarskim. Przedstawione przez skarżącego kopia zaświadczenia o terapii z dnia 10 lutego 2009 r. i kopia opinii psychologicznej z dnia 30 czerwca 2009 r., jak sam skarżący w zażaleniu przyznał, zostały sporządzone w okresie wcześniejszym i miały jedynie wykazać, że cierpi on już od dłuższego czasu na zaburzenia psychologiczne i neurologiczne. Za okoliczność usprawiedliwiającą uchybienie terminu do wniesienia skargi nie mogą być uznane zaburzenia psychiczne, które trwają od dłuższego czasu lecz jedynie nagłe wyłączenie zdolności pokierowania przez stronę swoim postępowaniem, które ponadto winno mieć miejsce w okresie, kiedy strona miała dokonać czynności procesowej. Postanowienie Sądu Rejonowego dla m. st. Warszawy z dnia 12 listopada 2010 r. o zwolnieniu skarżącego z aresztu w celu wydalenia, wbrew twierdzeniu skarżącego nie świadczy o tym, że został on umieszczony w areszcie w stanie zdrowia zagrażającym jego życiu lub zdrowiu, lecz jedynie o tym, iż stan psychofizyczny skarżącego w trakcie pobytu w areszcie zagrażał jego życiu i zdrowiu, co zresztą w skardze przyznał sam skarżący pisząc, iż przebywanie w zamknięciu wśród umundurowanych funkcjonariuszy tak pogorszyło jego stan psychofizyczny, że stanowiło zagrożenie dla jego zdrowia i życia. Natomiast we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi skarżący przyznał, że po wyjściu z aresztu jego stan polepszył się na tyle, iż mógł normalnie funkcjonować. Z przytoczonych wyżej względów orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy (art. 250 p.p.s.a.), bowiem jest ono przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.