II FZ 130/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. A. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 lutego 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 1304/10 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi S. A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 17 sierpnia 2010 r. nr ... w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 lutego 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu sygn. akt. I SA/Wr 1304/10 odmówił S. A. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 17 sierpnia 2010 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2004 r. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący uzasadniając złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy wyjaśnił, że jego sytuacja finansowa jest chwiejna ze względu na brak stałej pracy. Dodał, że posiadany majątek w istocie jest znaczny, niemniej nie ma możliwości spieniężenia go, gdyż została na nim ustanowiona hipoteka w celu zabezpieczenia zobowiązania podatkowego ustalonego zaskarżoną decyzją. Podniósł, że posiada lokal mieszkalny, na zakup którego został zaciągnięty kredyt oraz 5 ha gruntów rolnych, które w części stanowią łąki. Grunty obecnie są wydzierżawiane, z czego dochód roczny wynosi 500 zł od 1 ha. Wskazał, że wydatki na czynsz, media, żywność, kredyt bankowy i inne cele związane z życiem codziennym, pochłaniają większość uzyskanych dochodów, które nie zawsze są wystarczające i konieczne jest zaciąganie pożyczek u znajomych lub rodziny. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i córką (ur. w 2008 r.). Posiada budynek wolnostojący (240 m2) z działką (675 m2), lokal mieszkalny (65 m2) i nieruchomość rolną (5 ha). Poza tym nie dysponuje żadnym zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Jako dochody wymienił wynagrodzenie żony w kwocie 1.500 zł brutto i swoje wynagrodzenie z pracy dorywczej – 800 zł brutto. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), nadesłane zostały: zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia żony skarżącego, decyzja ustalająca podatek rolny za 2010 r., faktura za wodę za wrzesień 2010 r., dowód przelewu za energię, faktura za gaz za listopad i grudzień 2010 r., faktura za usługi telekomunikacyjne, faktura za energię za okres od stycznia do lipca 2010 r., dowody przelewów zapłaty za czynsz i raty kredytu oraz akty notarialne potwierdzające tytuł własności do lokalu mieszkalnego i do nieruchomości o powierzchni 2,93 ha i zawiadomienie o wpisie hipoteki przymusowej zabezpieczającej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych. Z dokumentów tych wynika, że wysokość wynagrodzenia netto żony skarżącego wynosi 2.031,61 zł, podatek rolny w 2010 r. wynosił 477 zł i był rozłożony na cztery raty, miesięczne wydatki, po zsumowaniu kwot z dowodów opłat w skali miesiąca, wynoszą około 1.300 zł. Hipoteką przymusową został obciążony grunt z budynkiem. Ponadto wnioskodawca oświadczył, że nie posiada rachunków za żywność i leki, ponieważ nie spodziewał się, że będą one stanowić dokument potwierdzający ciężką sytuację finansową. Sąd pierwszej instancji odmawiając przyznania prawa pomocy wyjaśnił, że wnioskodawca świadomie nie przedstawił wszystkich żądanych dokumentów, a tym samym nie udokumentował w pełni rzeczywistych zdolności płatniczych tak swoich, jak i małżonki. Wskazał, że deklarowane przez skarżącego dochody 800 zł brutto i małżonki w kwocie 1.500 zł brutto nie znajdują pełnego pokrycia w niezbędnych wydatkach utrzymania trzyosobowej rodziny. Jednocześnie, samo tylko zestawienie niezbędnych wydatków z wysokością obu wynagrodzeń nie daje, w ocenie Sądu, jednoznacznej odpowiedzi co do rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, skoro sam zainteresowany, pomimo wezwania, nie przedłożył deklaracji podatkowych swoich i małżonki za 2009 r., nie ujawnił kont rachunków bankowych, a nawet nie sporządził szczegółowego zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków (wydatki na żywność, ubrania i środki higieny Sąd szacował uwzględniając przeciętne ceny tych artykułów). Sąd za istotną okoliczność uznał zaniżenie przez stronę miesięcznego wynagrodzenia żony z 1.500 zł brutto na 2.821,59 zł brutto (2.031.61 netto). Mając na uwadze powyższe, wobec wybiórczego dokumentowania twierdzeń wniosku, Sąd pierwszej instancji uznał, iż rzeczywista weryfikacja zdolności płatniczych strony nie była możliwa, co nie pozwalało na pozytywne rozpoznanie wniosku nie tylko w zakresie całkowitego zwolnienia, ale i w zakresie zwolnienia częściowego. Na powyższe postanowienie zażalenie wniósł skarżący, w którym wniósł o jego uchylnie i przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu podkreślił, że jego sytuacja majątkowa jest zła. Wskazał, że żona przebywa na zasiłku wychowawczym, on natomiast od marca podejmie pracę w Holandii, co może spowodować polepszenie sytuacji materialnej jego rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji - po obszernym przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy i przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - uznał, iż skarżący nie spełnił warunków przyznania tego prawa określonych w art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 p.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu kasacyjnego skarżący zdecydowanie unika przedstawienia dokumentów potwierdzających jego oświadczenia tj. deklaracji podatkowych swoich i małżonki za 2009 r., nie ujawnił kont rachunków bankowych oraz nie sporządził szczegółowego zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków. Nie uczynił tego ani po wezwaniu, ani na etapie sprzeciwu, ani na etapie zażalenia. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty jedynie w oparciu o oświadczenia strony – zwłaszcza, że znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia skarżącego znacząco różnią się od siebie – dotyczy to zarobków żony – w oświadczeniu z dnia 21 grudnia 2010 r. wnioskodawca nie wykazał w ogóle zarobków żony, w piśmie zatytułowanym zażalenie wskazał, że zarabia ona 1500 zł brutto, we wniosku z dnia 21 stycznia 2011 r. było to 2031,61 zł brutto natomiast z zaświadczenia o wynagrodzeniu z dnia 4 stycznia 2011 r. wynika, że zarabiała ona 2.031,61 zł netto. Wojewódzki Sąd Administracyjny, wydając objęte zażaleniem rozstrzygnięcie, uzasadnił z jakich względów uznał, że skarżący nie spełnił wymogów przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie tutejszego Sądu Sąd pierwszej instancji słusznie wytknął stronie wybiórcze udokumentowanie sytuacji finansowej – skarżący przedstawił jedynie jednostkowe przelewy za energię, czynsz, rachunki telefoniczne, raty kredytu, gaz itp. Nie przedstawił natomiast wpłat na ten rachunek, informacji czy posiada inne rachunki, jak również brak w aktach sprawy deklaracji podatkowych za 2009 r. Uniemożliwiło to Sądowi pierwszej instancji w sposób jednoznaczny stwierdzenie czy faktycznie w stosunku do niego zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., w związku z art. 197 § 2 tej ustawy, orzekł jak w sentencji.