I SA/Gd 1117/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Joanna Mierzejewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia 23 sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008 oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] o odmowie przyznania W.W. pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008 z sankcjami w okresie kolejnych trzech lat kalendarzowych. Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny: W.W., działając jako rolnik, wystąpił w dniu 15 maja 2008 r. do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na rok 2008 do działek rolnych o powierzchni 3,10 ha, położonych w województwie [...]. Do wniosku strona załączyła dokumenty w postaci: postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 10 marca 2006 r. o stwierdzeniu nabycia spadku, zawiadomień Sądu Rejonowego w K. z dnia 4 października 2007 r., oświadczeń W.W., B.W. oraz M.W. o wyrażeniu zgody na ubieganie się przez W.W. o przyznanie płatności obszarowych oraz oświadczenie wnioskodawcy z dnia 5 maja 2008 r. W wyniku kontroli krzyżowej ustalono, że zadeklarowane przez stronę działki objęte zostały wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na rok 2008 także przez innego rolnika, tj. E.W. Organ ustalił, że zgodnie z treścią postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 10 marca 2006 r. (sygn. akt [...]), W.W., M.N., R.J., W.W., B.W., E.W. i M.W. nabyli spadek po J.W. po 2/28 części, natomiast A. i W.W. nabyli spadek po J.W. po 7/28 części. W 2008 r. faktycznym posiadaczem gospodarstwa rolnego był E.W., który po śmierci brata w 2005 r. przejął prowadzenie gospodarstwa i zaopiekował się rodzicami. Powyższe znalazło potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym w postaci m.in. zeznań E.W., G.W., J.S. i Cz.M. (sąsiadów), oświadczenia E.W. w sprawie zatrudnienia w gospodarstwie rolnym, a także zawartej w formie aktu notarialnego umowy dożywocia z dnia 26 stycznia 2009 r., na podstawie której Państwo A. i W.W. (rodzice) przenieśli prawo własności swoich udziałów na rzecz syna i synowej – Pana E. i G.W. Ponadto organ wskazał, iż wyrokiem z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w K. nakazał pozwanemu W.W, aby zaniechał naruszania posiadania działek stanowiących nieruchomości, dla których Sąd prowadzi księgi wieczyste Kw Nr [...], a w szczególności, aby zaniechał dokonywania na nich jakichkolwiek prac rolnych. Dyrektor Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazał, że zadaniem Agencji nie jest rozstrzyganie sporu między rolnikami, a jedynie ustalenie, komu przysługuje płatność. Stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427 ze zm.) jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu. Jeżeli grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu. Ponieważ z materiału dowodowego sprawy wynika, iż faktycznym użytkownikiem działek ewidencyjnych zadeklarowanych przez stronę we wniosku był E.W., odmowa przyznania stronie płatności objętych wnioskiem była uzasadniona. Rozstrzygnięcie w przedmiocie nałożenia sankcji znajdowało oparcie w art. 16 ust. 3 akapit 2 oraz ust. 6 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w zakresie wprowadzania procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarem wiejskich (Dz. Urz. UE L 368, z 23.12.2006 r, str. 74 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem nr 1975/2006. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku W.W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, której zarzucił naruszenie przepisów "rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW objętej Programem Obszarów Wiejskich." Skarżący wskazał ponadto, że jako podstawę decyzji przyjęto wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt [...], który to wyrok nie dotyczył roku 2008. Organy bezzasadnie przyjęły jako wiarygodne oświadczenia E.W., pomijając dowody i oświadczenia składane przez stronę. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja wbrew wywodom skargi odpowiada prawu. Rozpatrywana sprawa dotyczy płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (zwanych dalej: płatnościami ONW) na rok 2008. Zgodnie z § 15 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. 2009 r., Nr 40, poz.329) do postępowań w sprawach dotyczących płatności ONW wszczętych i niezakończonych ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe. Wobec powyższego w rozpatrywanej sprawie podstawę przyznawania płatności ONW stanowi - wydane na podstawie delegacji wynikającej z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427) - rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2007 r., Nr 68, poz. 448), zwane dalej rozporządzeniem z dnia 11 kwietnia 2007 r. W myśl § 2 tego rozporządzenia płatność ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. Urz. UE L 270 z 21.10.2003, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 40, str. 269, z późn. zm.), zwanemu dalej "rolnikiem": 1) który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391); 2) jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia wymienionego we wprowadzeniu do wyliczenia, zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami), określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, wynosi co najmniej 1 ha; 3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, wynoszącej nie więcej niż 300 ha; 4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym". Rolnikiem w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a cytowanego wyżej rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 jest osoba fizyczna lub prawna, bądź grupa osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz które prowadzą działalność rolniczą. Z kolei zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. Nr 64, poz. 427), zwanej dalej Ustawą, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu. Z powyższych regulacji prawnych wynika, iż pomoc jest udzielana na wniosek podmiotu będącego posiadaczem gospodarstwa rolnego i do gruntów znajdujących się w jego posiadaniu. Celem płatności ONW jest bowiem wspieranie działalności rolniczej posiadaczy gospodarstw rolnych, którzy spełniają określone warunki, wynikające z art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160 z 26.06.1999, str. 80, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 25, str. 391), tj. : prowadzą działalność rolniczą na minimalnym areale, który zostanie określony, podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego, oraz stosują zwykłą dobrą praktykę rolniczą, zgodną z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich, w szczególności poprzez zrównoważoną gospodarkę rolną. Takie wsparcie powinno odnosić się więc do osób faktycznie użytkujących grunty na działalność rolniczą. Sam tytuł prawny do gruntu nie został przewidziany jako przesłanka konieczna do ubiegania się o wspomniane świadczenia, albowiem do realizacji działalności rolniczej wystarczające jest posiadanie. Wnioskowana pomoc finansowa w formie płatności ONW udzielona może być tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych tzn. rolnikom, którzy rolniczo użytkują posiadane działki rolne (niezależnie od ustalenia tytułu prawnego wnioskodawcy) a nadto stosują zwykłą dobrą praktykę rolniczą. Faktyczne władztwo nad rzeczą w przypadku gruntu rolnego oznacza, że istnieje swoboda co do podejmowania istotnych decyzji np. co, gdzie, i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe czy też w miarę możliwości wykonać je samodzielnie, kiedy zbierać plony oraz komu, gdzie je sprzedawać lub wykorzystać w inny sposób, jak również swobodę decyzji co do występowania o konkretne dotacje ze środków unijnych. Sama możność władania gruntami rolnymi na podstawie prawa własności nie jest wystarczająca, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Innymi słowy płatność przysługuje za rolnicze użytkowanie działek rolnych, nie zaś za prawo własności tych działek. Konsekwencją tak wyraźnie przyjętej filozofii przyznawania płatności jest fakt, że właściciel nie może otrzymać takich dopłat za działki, których - w danym roku objętym przyznawaną płatnością - nie posiadał i nie prowadził na nich upraw. Wynika to wprost z art. 18 ust. 1 Ustawy. Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że z ustalonego przez organy stanu faktycznego wynika, iż W.W. nie był w 2008 r. faktycznym użytkownikiem działek, które objęte zostały wnioskiem o przyznanie płatności ONW. Działki te bowiem znajdowały się w posiadaniu i były użytkowane przez E.W. W ocenie Sądu powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, a skarżący nie przedłożył żadnych dowodów, które mogłyby te ustalenia podważyć. Wbrew przy tym zarzutom skargi ustalenia w powyższym zakresie nie zostały oparte jedynie na wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt [...], w którym Sąd ten nakazał pozwanemu W.W., aby zaniechał naruszania posiadania przedmiotowych działek, a w szczególności, aby zaniechał dokonywania na nich jakichkolwiek prac rolnych. Organ odwoławczy wyraźnie wskazał, że wyrok ten nie stanowił dowodu w sprawie o przyznanie stronie płatności ONW na rok 2008, dotyczył on bowiem lat wcześniejszych. We wskazanym wyżej wyroku Sąd Rejonowy ustalił, że w latach 2005-2007 posiadaczem spornych działek był E.W. i zakazał skarżącemu naruszania tego posiadania na przyszłość. Jak przy tym wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, skarżący do tego zakazu się zastosował. Potwierdzają to m.in. zeznania świadków J.S., Cz.M., G.W., zeznania E.W. oraz jego oświadczenia w sprawie zatrudnienia w gospodarstwie rolnym, a także akt notarialny umowy dożywocia. Brak jest natomiast dowodu na to, aby W.W. użytkował rolniczo sporne działki w 2008 r. W ocenie Sądu materiał dowodowy został w niniejszej sprawie zgromadzony prawidłowo, a jego ocena dokonana przez organ odwoławczy nie jest dowolna. Tym samym Sąd przyjął stan faktyczny ustalony przez organy. Nie są zasadne zarzuty skarżącego, który wywodzi prawo do otrzymania płatności ONW z faktu nabycia praw spadkowych po zmarłym bracie J.W. Przysługujący skarżącemu udział w prawie własności spornych działek nie uprawniał go do uzyskania płatności ONW, albowiem nie wykonywał na nich faktycznego władztwa połączonego z użytkowaniem gruntu. Możliwość przyznania płatności jest uzależniona od posiadania działek rolnych i prowadzenia na nich działalności rolniczej. Konieczną przesłanką przyznania płatności jest "posiadanie" gruntów rolnych, a więc faktyczne władanie nimi. Nie chodzi tu o legitymowanie się prawem własności do tych działek, lecz o ich rzeczywiste użytkowanie. Uprawnionym do otrzymania płatności jest zatem ten, kto faktycznie użytkuje objęte wnioskiem działki. Nie ma też racji skarżący podnosząc, że przyznanie E.W. płatności ONW nie było dopuszczalne bez wyrażenia na to zgody przez pozostałych współwłaścicieli gospodarstwa rolnego. Art. 18 ust. 2 Ustawy stanowi: "Jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania, pomoc przysługuje temu współposiadaczowi gruntu, co do którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę." W rozpatrywanej sprawie gospodarstwo rolne było niewątpliwie przedmiotem współwłasności, jednakże nie było ono przedmiotem współposiadania. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynikało bowiem, że jedynym posiadaczem tego gospodarstwa w 2008 r. był E.W. Tymczasem jak już wyżej wskazano, przesłanką uzyskania płatności ONW nie jest tytuł prawny do gruntu (własność), a fakt jego rzeczywistego użytkowania (posiadanie). Z tego też względu art. 18 ust. 2 Ustawy nie miał zastosowania. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.