I SA/Gd 1116/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Joanna Mierzejewska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 26 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi W.W. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia 23 sierpnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] o odmowie przyznania W.W. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 z sankcjami w okresie kolejnych trzech lat kalendarzowych. Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny: W.W., działając jako rolnik, wystąpił w dniu 15 maja 2008 r. do Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z wnioskiem o przyznanie płatności na rok 2008, wnosząc o przyznanie jednolitej płatności obszarowej do działek rolnych o łącznej powierzchni 3,10 ha oraz uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych do działek rolnych o powierzchni 3,10 ha, położonych w województwie [...]. Do wniosku strona załączyła dokumenty w postaci: postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 10 marca 2006 r. o stwierdzeniu nabycia spadku, zawiadomień Sądu Rejonowego w K. z dnia 4 października 2007 r., oświadczeń W.W., B.W. oraz M.W. o wyrażeniu zgody na ubieganie się przez W.W. o przyznanie płatności obszarowych oraz oświadczenie wnioskodawcy z dnia 5 maja 2008 r. W wyniku kontroli krzyżowej ustalono, że zadeklarowane przez stronę działki objęte zostały wnioskiem o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008 także przez innego rolnika, tj. E.W. Organ ustalił, że zgodnie z treścią postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 10 marca 2006 r. (sygn. akt [...]), W.W., M.N., R.J., W.W., B.W., E.W. i M.W. nabyli spadek po J.W. po 2/28 części, natomiast A. i W.W. nabyli spadek po J.W. po 7/28 części. W 2008 r. faktycznym posiadaczem gospodarstwa rolnego był E.W., który po śmierci brata w 2005 r. przejął prowadzenie gospodarstwa i zaopiekował się rodzicami. Powyższe znalazło potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym w postaci m.in. zeznań E.W., G.W., J.S. i Cz.M. (sąsiadów), oświadczenia E.W. w sprawie zatrudnienia w gospodarstwie rolnym, a także zawartej w formie aktu notarialnego umowy dożywocia z dnia 26 stycznia 2009 r., na podstawie której Państwo A. i W.W. (rodzice) przenieśli prawo własności swoich udziałów na rzecz syna i synowej – Pana E. i G.W. Ponadto organ wskazał, iż wyrokiem z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy w K. nakazał pozwanemu W.W., aby zaniechał naruszania posiadania działek stanowiących nieruchomości, dla których Sąd prowadzi księgi wieczyste Kw Nr [...], a w szczególności, aby zaniechał dokonywania na nich jakichkolwiek prac rolnych. Dyrektor Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wskazał, że zadaniem Agencji nie jest rozstrzyganie sporu między rolnikami, a jedynie ustalenie, komu przysługuje płatność. Stosownie do art. 7 ust. 6 z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.) w przypadku, gdy działka rolna stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności obszarowe przysługują posiadaczowi zależnemu. Ponieważ z materiału dowodowego sprawy wynika, iż faktycznym użytkownikiem działek ewidencyjnych zadeklarowanych przez stronę we wniosku był E.W. odmowa przyznania stronie płatności obszarowych była uzasadniona. Rozstrzygnięcie w przedmiocie nałożenia sankcji znajdowało oparcie w art. 138 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1973/2004 z dnia 29 października 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 178212003 w sprawie systemów wsparcia przewidzianych w tytułach IV i IVa tego rozporządzenia oraz wykorzystania odłogowanych gruntów do produkcji surowców (Dz. Urz. WE Nr L 345 z 20.11.2004 r. ze zm.) oraz art. 51 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 roku ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażanie zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. L 141 z 30.4.2004 ze zm.). W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku W.W. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, której zarzucił naruszenie przepisów "rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2010 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW objętej Programem Obszarów Wiejskich." Skarżący wskazał ponadto, że jako podstawę decyzji przyjęto wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt [...], który to wyrok nie dotyczył roku 2008. Organy bezzasadnie przyjęły jako wiarygodne oświadczenia E.W., pomijając dowody i oświadczenia składane przez stronę. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja wbrew wywodom skargi odpowiada prawu. W pierwszej kolejności należy wskazać, że powoływane w skardze rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2007 r., Nr 68, poz. 448), nie miało w tej sprawie zastosowania, dotyczy ono bowiem płatności z tytułu wspierania działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, a nie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Podstawę przyznawania płatności obszarowych (jednolitej i uzupełniającej) do gruntów rolnych stanowi ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.), zwana dalej Ustawą. W myśl art. 7 ust. 1 i 2 Ustawy rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa na będące w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, grunty rolne wchodzące w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujące się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 143b ust. 5 akapit pierwszy rozporządzenia nr 1782/2003, jeżeli na ten dzień posiada działki rolne o łącznej powierzchni nie mniejszej niż określona dla Rzeczypospolitej Polskiej w załączniku nr XX do rozporządzenia nr 1973/2004; wszystkie grunty rolne są utrzymywane zgodnie z normami przez cały rok kalendarzowy, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności; został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej, przysługują płatności uzupełniające do powierzchni upraw chmielu, roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych, innych roślin - położonych na działkach rolnych objętych wnioskiem o przyznanie jednolitej płatności obszarowej. Ponadto w myśl art. 7 ust. 6 Ustawy w przypadku gdy działka rolna stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności obszarowe przysługują posiadaczowi zależnemu. Z powyższych regulacji prawnych wprost i jednoznacznie wynika, iż pomoc jest udzielana na wniosek podmiotu będącego posiadaczem gospodarstwa rolnego i do gruntów znajdujących się w jego posiadaniu. Celem płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego jest bowiem wspieranie działalności rolniczej posiadaczy gospodarstw rolnych, którzy utrzymują grunty w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony, to takie wsparcie powinno odnosić się do osób faktycznie użytkujących grunty na działalność rolniczą. Sam tytuł prawny do gruntu nie został przewidziany jako przesłanka konieczna do ubiegania się o wspomniane świadczenia, albowiem do realizacji działalności rolniczej wystarczające jest posiadanie. Wnioskowana pomoc finansowa w formie płatności bezpośrednich udzielona może być tylko tym podmiotom, które są faktycznymi użytkownikami gruntów rolnych tzn. producentom rolnym, którzy rolniczo użytkują posiadane działki rolne (niezależnie od ustalenia tytułu prawnego wnioskodawcy) a nadto utrzymują je w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Faktyczne władztwo nad rzeczą w przypadku gruntu rolnego oznacza, że istnieje swoboda co do podejmowania istotnych decyzji np. co, gdzie, i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe czy też w miarę możliwości wykonać je samodzielnie, kiedy zbierać plony oraz komu, gdzie je sprzedawać lub wykorzystać w inny sposób, jak również swobodę decyzji co do występowania o konkretne dotacje ze środków unijnych. Sama możność władania gruntami rolnymi na podstawie prawa własności nie jest wystarczająca, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Innymi słowy płatność przysługuje za rolnicze użytkowanie działek rolnych. Konsekwencją tak wyraźnie przyjętej filozofii przyznawania płatności jest fakt, że właściciel nie może otrzymać takich dopłat za działki, których - w danym roku objętym przyznawaną płatnością - nie posiadał, nie prowadził na nich upraw, a więc nie utrzymywał ich zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej. Wynika to wprost z art. 7 ust. 6 Ustawy. Odnosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy wskazać, że z ustalonego przez organy stanu faktycznego wynika, iż W.W. nie był w 2008 r. faktycznym użytkownikiem działek, które objęte zostały wnioskiem o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Działki te bowiem znajdowały się w posiadaniu i były użytkowane przez E.W. W ocenie Sądu powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, a skarżący nie przedłożył żadnych dowodów, które mogłyby te ustalenia podważyć. Wbrew przy tym zarzutom skargi ustalenia w powyższym zakresie nie zostały oparte jedynie na wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt [...], w którym Sąd ten nakazał pozwanemu W.W., aby zaniechał naruszania posiadania przedmiotowych działek, a w szczególności, aby zaniechał dokonywania na nich jakichkolwiek prac rolnych. Organ odwoławczy wyraźnie wskazał, że wyrok ten nie stanowił dowodu w sprawie o przyznanie stronie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2008, dotyczył on bowiem lat wcześniejszych. We wskazanym wyżej wyroku Sąd Rejonowy ustalił, że w latach 2005-2007 posiadaczem spornych działek był E.W. i zakazał skarżącemu naruszania tego posiadania na przyszłość. Jak przy tym wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, skarżący do tego zakazu się zastosował. Potwierdzają to m.in. zeznania świadków J.S., Cz.M., G.W., zeznania E.W. oraz jego oświadczenia w sprawie zatrudnienia w gospodarstwie rolnym, a także akt notarialny umowy dożywocia. Brak jest natomiast dowodu na to, aby W.W. użytkował rolniczo sporne działki w 2008 r. W ocenie Sądu materiał dowodowy został w niniejszej sprawie zgromadzony prawidłowo, a jego ocena dokonana przez organ odwoławczy nie jest dowolna. Tym samym Sąd przyjął stan faktyczny ustalony przez organy. Nie są zasadne zarzuty skarżącego, który wywodzi prawo do otrzymania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego z faktu nabycia praw spadkowych po zmarłym bracie J.W. Przysługujący skarżącemu udział w prawie własności spornych działek nie uprawniał go do uzyskania płatności bezpośrednich, albowiem nie wykonywał na nich faktycznego władztwa połączonego z użytkowaniem gruntu. Możliwość przyznania płatności jest uzależniona od posiadania działek rolnych i prowadzenia na nich działalności rolniczej. Konieczną przesłanką przyznania płatności jest "posiadanie" gruntów rolnych, a więc faktyczne władanie nimi. Nie chodzi tu o legitymowanie się prawem własności do tych działek, lecz o ich rzeczywiste użytkowanie. Uprawnionym do otrzymania płatności jest zatem ten, kto faktycznie użytkuje rolniczo działki. Nie ma też racji skarżący podnosząc, że przyznanie E.W. płatności obszarowych nie było dopuszczalne bez wyrażenia na to zgody przez pozostałych współwłaścicieli gospodarstwa rolnego. Art. 7 ust. 7 Ustawy stanowi: "W przypadku gdy działka rolna lub zwierzę, o którym mowa w ust. 2b pkt 2, w dniu 31 maja danego roku jest przedmiotem współposiadania, płatności obszarowe lub płatność do krów i owiec przysługują temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę." W rozpatrywanej sprawie gospodarstwo rolne było niewątpliwie przedmiotem współwłasności, jednakże nie było ono przedmiotem współposiadania. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynikało bowiem, że jedynym posiadaczem tego gospodarstwa w 2008 r. był E.W. Tymczasem jak już wyżej wskazano, przesłanką uzyskania płatności obszarowych nie jest tytuł prawny do gruntu (własność), a fakt jego rzeczywistego użytkowania (posiadanie). Z tego też względu art. 7 ust. 7 Ustawy nie miał zastosowania. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.