I OSK 865/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia del. WSA Maria Werpachowska Protokolant asystent sędziego Małgorzata Penda po rozpoznaniu w dniu 11 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1820/10 w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1820/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy: Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działając z upoważnienia Burmistrza Gminy B. decyzją z dnia 17 czerwca 2010 r., na podstawie art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2, art. 41 pkt 1 oraz art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.), odmówił W. K. przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego i specjalnego bezzwrotnego zasiłku celowego na oddłużenie mieszkania. Organ wskazał, że wnioskodawca nie spełnia przesłanki wynikającej z art. 8 powołanej ustawy, to jest kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, które wynosi w tym przypadku 477 zł. W. K. uzyskuje natomiast dochód w wysokości 534,25 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., utrzymało w mocy wskazaną wyżej decyzję zgadzając się z twierdzeniem organu pierwszej instancji, że skarżący nie wykorzystuje w pełni swoich możliwości w celu poprawy sytuacji życiowo-bytowej, oczekując, że koszt oddłużenia mieszkania, to jest kwotę 34.293,96 zł wyłoży Ośrodek Pomocy Społecznej w B., z którego pomocy skarżący korzysta na bieżąco. Od tej decyzji W. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o jej uchylenie i oddłużenie mieszkania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 27 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1820/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę zgodził się z organami administracyjnymi, że przyznanie zasiłku celowego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organów administracji i nie rodzi dla strony roszczenia o przyznanie świadczenia, a dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania. Nie każdy potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 stycznia 2011 r. skargę kasacyjną złożył W. K. wnosząc o jego uchylenie w części oddalającej skargę i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe zinterpretowanie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 39 ust. 1 tej ustawy, polegające na pobieżnej i nie dość wnikliwej ocenie potrzeb życiowych skarżącego, bowiem Sąd nie ocenił dostatecznie, czy zaistniała wyjątkowa, a zarazem silna przesłanka "szczególnie uzasadnionego przypadku". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że określona w art. 8 ust. 1 pkt 1 stawka dochodu uprawniająca do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej (477 zł), nie została podniesiona od prawie 5-lat, pomimo na przykład inflacji złotego. To – zdaniem skarżącego kasacyjnie – stwarza uprawnienie do przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Wskazano, że art. 36 ust. 1 lit. c powołanej ustawy stanowiący o rodzaju pomocy i wymieniający zasiłek celowy oraz specjalny zasiłek celowy i następująca dalej konkretyzacja celów, na jakie mogą być przeznaczone takie zasiłki (art. 39 oraz art. 40), nie rodzi co prawda wyraźnego roszczenia po stronie skarżącego do przyznania zasiłków, lecz szersze obiektywne spojrzenie na jego konkretną sytuację w granicach szczególnie uzasadnionego przypadku, pozwoliłoby z pewnością na przyznanie przedmiotowych zasiłków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 wskazanej wyżej ustawy, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Na wstępie podkreślić należy, że uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, co oznacza, iż uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej. To zaś oznacza, że osoba wnioskująca o przyznanie pomocy zobligowana jest w pierwszej kolejności do przezwyciężania we własnym zakresie swych problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, pomoc społeczna w postaci zasiłku może zostać przyznana. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w sposób niebudzący wątpliwości przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Z treści tego przepisu wynika bowiem, iż decyzja wydawana w oparciu o ten przepis ma charakter decyzji uznaniowej, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się wnioskodawca, powinna być oceniana przez organ pomocy społecznej przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy. W orzecznictwie sądowym ukształtował się pogląd, że "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu powołanego przepisu to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów kwalifikacyjnych w stosunku do istniejącego stanu rzeczy pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, czy tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ale do zdarzeń nadzwyczajnych. Zasiłek celowy z art. 41 ustawy o pomocy społecznej może zatem być przyznany w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można jednak z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu, tak jak czyni to skarżący. Okolicznościami uzasadniającymi odmowę mogą być w szczególności ograniczone środki finansowe ośrodka pomocy społecznej, duża liczba osób ubiegających się o pomoc, a także dotychczas udzielona wnioskodawcy pomoc. Organy muszą więc każdorazowo ustalać to w poszczególnych sprawach uwzględniając nie tylko sytuację rodzinną, majątkową, życiową danej osoby lub rodziny, lecz także rodzaj potrzeby, na zaspokojenie której świadczenie ma być przyznane, z uwzględnieniem możliwości zaspokojenia jej w inny sposób lub przy pomocy innych środków. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie uchybił wskazanemu przepisowi ani w zakresie jego wykładni, ani w zakresie zastosowania. W rozpoznawanej sprawie, zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, specjalny zasiłek celowy nie mógłby przekroczyć w przypadku skarżącego wysokości kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, to jest 477 zł, zaś poza sporem pozostaje, że dochód skarżącego wynosi 534,25 zł, zatem przekracza kryterium dochodowe. Wobec tego uznać należy, że ta okoliczność stanowi przeszkodę faktyczną i prawną do przyznania mu zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Sytuacja natomiast, w której znalazł się skarżący kasacyjnie nie wypełnia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Tym samym odmowa przyznania mu świadczenia specjalnego wskazanego w powołanym przepisie w świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych musiała być uznana za uzasadnioną i należało w tym względzie podzielić stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny pragnie raz jeszcze podkreślić, że pomoc społeczna nie może być traktowana jako stałe źródło służące do zaspokajania choćby najbardziej uzasadnionych potrzeb. Zaś okoliczność, że skarżący jest objęty stałą pomocą opieki społecznej może a nawet powinna być brana pod uwagę z urzędu przez organy przy rozpatrywaniu tego typu wniosków. Wobec tego, wbrew stanowisku i argumentacji wnoszącego skargę kasacyjną stwierdzić należy, że wynik przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji kontroli działalności orzekających w sprawie organów administracji uprawniał do wysnucia wniosku, że w toku postępowania administracyjnego wyjaśnione zostały wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, zebrany materiał został właściwie rozpatrzony, a wydane decyzje zostały poprawnie umotywowane. Z tych względów zarzuty skargi kasacyjnej uznać należy za nieusprawiedliwione. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego radcy prawnemu, wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają zastosowanie tylko do zasądzania kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa na podstawie art. 250 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 tej ustawy. Stosownie do § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.), pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.