II OZ 583/11

Dnia 12 lipca 2011 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2011 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia stowarzyszenia A. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 kwietnia 2011 roku, sygn. akt II SA/Kr 1179/10 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E.S. oraz stowarzyszenia A. w K. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...] sierpnia 2010 roku nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił stowarzyszeniu zwykłemu A. w K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi tego stowarzyszenia oraz E.S. na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia [...]sierpnia 2010 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy Stowarzyszenie wskazało, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, jest organizacją "non profit" działającą w obronie praw i wszelkiego rodzaju interesów właścicieli mieszkań. Ostatni rok obrotowy strona zamknęła stratą w wysokości 1.943,52 zł. Do wniosku zostały załączone kopie zeznań o wysokości osiągniętego dochodu przez podatnika podatku dochodowego od osób prawnych CIT-8 za lata 2008 i 2009 wraz z potwierdzeniami ich nadania, historii rachunku bankowego za okres od 1 stycznia 2009 roku do 22 listopada 2010 roku oraz bilansu za lata 2008 i 2009. Ponadto wskazano, że Stowarzyszenie dysponuje rachunkiem bankowym w BRE Banku, na którym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy odnotowano kwotę 39,30 zł. Stowarzyszenie podniosło także, że nie można wymagać, aby podmiot, który nie posiada praktycznie żadnych środków, z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem podjął próby uzyskania środków, nie mając pewności, czy zaistnieje konieczność wniesienia skargi. Strona skarżąca uzyskuje środki na swoją działalność wyłącznie ze składek członkowskich, z których pokryto straty z poprzedniego roku i obecnie nie ma żadnych możliwości pozyskania środków na koszty sądowe. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji podkreślił, że skarżące Stowarzyszenie jest organizacją "non profit" oraz, że stosownie do treści art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.) nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Organizacje takie środki na swoją działalność uzyskują ze składek członkowskich. Pomimo tego stowarzyszenie zwykłe chcąc realizować cele, dla których zostało powołane powinno liczyć się z koniecznością pokrywania kosztów ewentualnych sporów czy postępowań sądowych. Zdaniem Sądu I instancji, Stowarzyszenie prowadząc "liberalną" politykę w zakresie uiszczania składek członkowskich, pozbawia się możliwości zgromadzenia środków finansowych niezbędnych do prowadzenia postępowania przed sądem. Przyznanie w takiej sytuacji stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie oznaczałoby przerzucenie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na Skarb Państwa i spowodowałoby, że faktycznie jego działalność byłaby finansowana ze środków publicznych, a to przeczy zasadzie, że stowarzyszenia prowadzą działalność na bazie własnego majątku. Stowarzyszenie złożyło zażalenie na powyższe postanowienie zarzucając naruszenia art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. – poprzez oddalenie wniosku pomimo wykazania, że strona skarżąca nie ma żadnych środków na poniesienie kosztów postępowania. W uzasadnieniu Stowarzyszenie wywiodło, że jego celem statutowym nie jest prowadzenie postępowań sądowych, stąd też nie było zobowiązane do zabezpieczenia środków na ten cel. Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawidłowo przy tym Sąd I instancji podkreślił, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Stowarzyszenie błędnie zakłada, że stanowisko Sądu I instancji zostało oparte na niewłaściwej interpretacji zapisów regulaminu Stowarzyszenia. Cele Stowarzyszenie zostały określone stosunkowo ogólnie. Niewątpliwie odnosząc się do wpływu na poprawę istniejącego porządku prawnego w zakresie prawa własności oraz ochrony praw i interesów właścicieli mieszkań (§ 4 regulaminu), Stowarzyszenie nie wyłączyło ze swoich celów ochrony prowadzonej na drodze postępowania sądowego. Ochrona praw i interesów właścicieli mieszkań z natury rzeczy wiązać się może z udziałem w postępowaniu czy to przed sądem powszechnych czy też w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ponieważ m. in. w tych właśnie postępowaniach prawa te są realizowane i chronione. Ponadto argumentacja zażalenia prowadzi do niedopuszczalnego wniosku, że w każdym przypadku, kiedy stowarzyszenie wyłączałoby w regulaminie działanie na drodze postępowania sądowego, jednocześnie postępowanie wszczynając, koszty związanie z tym postępowaniem przerzucane byłyby na Skarb Państwa. Oznacza to, że chociaż stowarzyszenie jest organizacją non profit, to nie zwalnia to automatycznie danego stowarzyszenia od obowiązku zapewnienia środków na swoją działalność - chociażby w drodze obowiązkowych składek. Należy także podzielić stanowisko Sądu I instancji, że strona w jakikolwiek sposób odstępując od pobierania składek członkowskich, nie może przerzucać kosztów swojej działalności na Skarb Państwa. Z tych względów i na podstawie art. 184 z związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.