II FZ 219/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Jacek Brolik, , , po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. D. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 4 kwietnia 2011 r. sygn. akt I SA/Bd 969/10 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi G. D. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 12 października 2010 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w sprawie o sygnaturze akt I SA/Bd 969/10, przyznał G. D. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego, a w pozostałym zakresie wniosek oddalił. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Sąd argumentował, że z nadesłanego przez stronę wniosku o przyznanie prawa pomocy, wynika, że otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie 620 zł, które przeznacza m.in. na leki; pozostaje z żoną w separacji. Sąd wziął pod uwagę fakt, że przed tym samym Sądem zawisła także druga sprawa skarżącego w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania (sygn. akt I SA/Bd 929/10). Z wniosku o przyznanie prawa pomocy ww. sprawie wynikało, że stały dochód, jaki uzyskują wnioskodawca i jego małżonka to łącznie 1.290 zł z tytułu odpowiednio świadczenia rentowego i emerytalnego. Ponadto strona nie posiada żadnego majątku. Miesięcznie na zakup żywności, odzieży i lekarstw przeznacza 270 zł. Reguluje zobowiązania kredytowe w łącznej wysokości 381 zł oraz w miarę możliwości pomaga bezrobotnemu synowi. Sąd stwierdził, że sytuacja skarżącego jest na tyle trudna, iż uzasadnia umożliwienie stronie obrony swoich praw przed sądem bez uiszczania przez nią wpisu od skargi. Zauważył jednocześnie, że brak reprezentacji wnioskodawcy przez profesjonalnego pełnomocnika (adwokata), nie wpływa na dostęp do sądu pierwszoinstancyjnego, który stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co gwarantuje stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego wszechstronne rozpatrzenie jej sprawy w postępowaniu sądowym. Obowiązek określony w cytowanym przepisie, ciąży na sądzie niezależnie od stopnia skomplikowania sprawy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący nie zgodził się z rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji oraz domagał się przyznania mu prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zarówno zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu. Ponownie argumentował, że odmowa przyznania profesjonalnego pełnomocnika narusza prawo skarżącego do obrony jego praw przed sądem administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, a zatem należało je oddalić. W pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że w pełni popiera rozstrzygnięcie i argumentację zawartą w postanowieniu z dnia 1 marca 2011 r. o sygnaturze II FZ 27/11. Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, dalej p.p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Oddalając zażalenie oraz zawarte tam zarzuty pod adresem Sądu pierwszej instancji należy powiedzieć, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu jest zobowiązania wskazać czy domaga się przyznania jej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznanie profesjonalnego pełnomocnika (art. 245 § 2 p.p.s.a.), czy też chce by przyznano jej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 246 § 4 p.p.s.a.). Sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest związany przedstawionym w nim żądaniem ani zakresem tego żądania. Przepisy bowiem art. 183 § 1 p.p.s.a. stosownie do których Sąd kasacyjny jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi kasacyjnej nie mają zastosowania do postępowania przed sądem pierwszej instancji z wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z tej przyczyny, Sąd pierwszej instancji w objętym zażaleniem postanowieniu nie naruszył art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 3 tej ustawy gdy przyznał stronie prawo pomocy w zakresie częściowym podczas gdy we wniosku domagała się ona przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia treści art. 246 § 1 p.p.s.a. należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. Strona ma zatem obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast rozpoznając wniosek zobowiązany jest wskazać z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie oraz w jakiej części. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznał wniosek podatnika w prawidłowy sposób, gdyż wydając objęte zażaleniem rozstrzygnięcie uzasadnił z jakich względów wskazał, że skarżący spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. Sąd na podstawie oświadczenia skarżącej zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy ocenił tym samym, w sposób prawidłowy, że nadmiernym ciężarem, z punktu widzenia jej możliwości finansowych, byłoby uiszczenie kwoty wpisu od skargi tym bardziej, że przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Bydgoszczy toczy się jeszcze inne postępowanie, w którym strona również występuje w charakterze skarżącego. Sąd prawidłowo też i w sposób wyczerpujący, z zachowaniem wymogów o których mowa w art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 166 tej ustawy wyjaśnił w uzasadnieniu postanowienia z jaki względów oddalił wniosek podatnika w części przyznania profesjonalnego pełnomocnika. Uzasadnienie Sądu w tym zakresie świadczy o rozpoznaniu przez Sąd wniosku o przyznanie prawa pomocy w sposób rzetelny i nie naruszający zasad postępowania. Nie można też uznać za uzasadnione twierdzenia zawarte w zażaleniu, że odmowa przyznania stronie profesjonalnego pełnomocnika narusza jej prawo do sądu oraz prawo obrony jej praw w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie bowiem do art. 6 p.p.s.a., sąd ma obowiązek stronom działającym bez profesjonalnego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Wskazując na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.