IV SA/Wa 2142/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska - Litwiniec, Protokolant ref. staż. Marek Bereziński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie przejścia własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżącego J. N. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2010 r. Minister Finansów, na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a., utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego, 2010 r., którą stwierdzono przejście na rzecz Skarbu Państwa udziałów w wysokości 1/3 części nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], i 1/12 przy ul. [...] (dawniej [...]), stanowiących dawniej własność I. N. (przed naturalizacją I. N.). W podstawie orzekania przywołano art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz.U. Nr 12, poz. 65), zwanej dalej ustawą o dokonywaniu wpisów. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Finansów wskazał, iż Komisja Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych decyzją nr [...], na podstawie wniosku zarejestrowanego przez tą Komisję, przyznała I. N. odszkodowanie za prawo własności wskazanych części nieruchomości. Okoliczność ta jest wystarczającą przesłanką dla wydania decyzji o przejściu na rzecz Skarbu Państwa prawa własności tej nieruchomości, na zasadzie art. 2 ustawy o dokonywaniu wpisów. Wskazano, iż w ocenie organu w sprawie nie był konieczny dokument potwierdzający fakt zrzeczenia się własności nieruchomości. W myśl postanowień układu między rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki z dnia 16 lipca 1960 r. dotyczącego roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych, zwanego dalej Układem, był on wymagany tylko w przypadkach wątpliwych w postępowaniu przed Komisją, a w rozpatrywanym przypadku uprawnienia właściciela nie były kwestionowane. Zrzeczenie się praw nie ma istotnego znaczenia. Podstawową kwestią jest otrzymanie odszkodowania. Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, następcy dawnego właściciela – J. N. – wskazano, iż wydanie decyzji w trybie art. 2 ustawy o dokonywaniu wpisów jest obligatoryjne a decyzja ma charakter związany. Organ musi wydąć decyzje, gdy zachodzą przesłanki wskazane w tym przepisie. Podkreślono, iż decyzja ma charakter deklaratoryjny i jest potwierdzeniem nabycia uprawnień przez Skarb Państwa w celu ujawnienia ich w księdze wieczystej. Decyzja nie tworzy nowego stanu prawnego lecz potwierdza istniejący. Organ nie podzielił poglądu, iż ustawa o dokonywaniu wpisów ma zastosowanie jedynie do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa bez stosownych podstaw prawnych. Wniosków takich nie można wywieść również z przywoływanego przez stronę orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o sygn. akt IV SA 1248/06 (ogólnodostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych prowadzonej przez NSA). Zwrócono uwagę, iż w niniejszej sprawie wnioskodawca prowadzi postępowanie mające na celu obalenie orzeczeń sądu powszechnego o przejęciu udziałów we własności nieruchomości na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. Nr 13 poz. 87 ze zm.). Uzyskanie orzeczenia o uchyleniu tych postanowień w sytuacji umorzenia niniejszego postępowania prowadziłoby do sytuacji, gdy Strona uzyska prawo do nieruchomości, za utratę której jej spadkodawca uzyskał odszkodowanie. W skardze na tę decyzję J. N., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika - adwokata, zarzucił, iż decyzja została wydana z naruszeniem prawa. tj. art. 1, 2 i 5 ust. 2 ustawy o dokonywaniu wpisów poprzez błędne ich zastosowanie w sytuacji, gdy: - co do przedmiotowych nieruchomości stwierdzono ich nabycie przez Skarb Państwa przez zasiedzenie (przedawnienie) na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich – patrz postanowienia Sądu Powiatowego dla L. z dnia [...] kwietnia 1960 r. (sygn. akt [...]) i z dnia [...] stycznia 1961 r. (sygn. akt [...]); wskazano, iż w tej sytuacji zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. - strona nigdy nie zrzekała się roszczeń do przejętego mienia (stosownych dokumentów nie zawiera zgromadzony materiał dowodowy). Wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie bezsporny jest fakt wydania przez sąd powszechny prawomocnych postanowień o sygn. akt sygn. akt [...] i [...]. Z ich treści wynika, iż nieruchomości będące, co do ich części ułamkowych przedmiotem orzekania w niniejszej sprawie przeszły na rzecz Skarbu Państwa w myśl stosownych przepisów prawa krajowego (dekret o majątkach opuszczonych i poniemieckich). W myśl art. 365 § 1 K.p.c. prawomocne orzeczenia sądów powszechnych wiążą m.in. organy administracji publicznej jak i inne sądy. Jednocześnie z treści art. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy o dokonywaniu wpisów wynika jednoznacznie, iż wskazany w niej tryb orzekania w drodze decyzji przez organ administracji dotyczy sytuacji, gdy przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa jest następstwem umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, jak również, iż celem orzekania jest potwierdzenie przejścia własności nieruchomości w celu dokonania stosownego wpisu. Przesłanki orzekania wskazane w ustawie są więc węższe niż zdaje się to oceniać organ administracji. Orzeczenia bowiem, jak wynika expressis verbis z treści ustawy, nie dotyczą wszelkiego mienia nieruchomego będącego przedmiotem umów regulacyjnych w tym Układu, lecz wydawane jest w razie, gdy jest to niezbędne dla ujawnienia praw Skarbu Państwa, gdy chodzi o konkretną nieruchomość. Trafnie wywodzi organ administracji, iż decyzja ma jedynie charakter deklaratoryjny. Jak przyjmuje się jednolicie w orzecznictwie przejście własności nieruchomości następuje w stosownych przypadkach z mocy prawa, jako następstwo zawarcia Układu w związku z taką regulacją tej kwestii ustawą o dokonywaniu wpisów. Pomimo braku zawarcia w umowach o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych stosownych postanowień, nieruchomości, które faktycznie znalazły się we władaniu Skarbu Państwa, a objęte zasadami regulacyjnymi umów, stają się w związku z tym własnością Skarbu Państwa w myśl art. 1 ustawy o dokonywaniu wpisów. Stąd jednak przesłanką wydania decyzji, na zasadzie art. 2 ust. 1 ustawy, musi być stwierdzenie, iż jest to niezbędne celem ujawnienia własności nieruchomości w księgach wieczystych, gdy przeszła ona na rzez Skarbu Państwa właśnie w następstwie objęcia jej postanowieniami umowy międzynarodowej o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Bez znaczenia jest w tej kwestii dosłowna treść tezy zawartej w orzeczeniu o sygn. akt IV SA 1248/06, gdzie Sąd zajął stanowisko wobec innych kwestii spornych (użycie sformułowania "przede wszystkim, w zasadzie"). W rozpoznawanej sprawie, wobec wiążącego charakteru ostatecznych orzeczeń sądów powszechnych z lat 1960-61, do czasu ich ewentualnego wyeliminowania z obrotu, nie jest uprawniona konkluzja, iż własność nieruchomości mogła przejść w związku z regulacjami Układu, na podstawie art. 1 ustawy o dokonywaniu wpisów. W myśl art. 34 ust. 1 lit a dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, o czym stanowią prawomocne orzeczenie sądowe, własność przedmiotowych nieruchomości przeszła na rzecz Skarbu Państwa znacznie wcześniej (lata 50-te ubiegłego wieku) niżby mogło być to skutkiem umów regulacyjnych i związanego z nimi prawodawstwa krajowego (lata 60-te). Wobec ustalenia wskazanych a bezspornych okoliczności, prowadzenie postępowania na podstawie art. 2 ustawy o dokonywaniu wpisów było bezprzedmiotowe a więc należało umorzyć postępowanie, w myśl art. 105 § 1 K.p.a. Jednocześnie wypada zauważyć, iż są trafne wyrażone w uzasadnieniu orzeczenia obiekcje organu administracji, odnośnie zasadności umorzenia postępowania wobec toczących się postępowań mających na celu wyeliminowanie orzeczeń sądów z lat 1960-61. Orzeczenie w przedmiocie umorzenia miałoby w tym przypadku, bowiem wyłącznie charakter procesowy i zapada wobec stwierdzonych uwarunkowań prawnych - istnienie w obiegu ostatecznych orzeczeń w przedmiocie przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z innego tytułu (wskazywane postanowienia sądów powszechnych). W takiej sytuacji prowadzenie postępowania administracyjnego byłoby bezprzedmiotowe. Orzeczenie o jego umorzeniu miałoby w takim przypadku powagę rzeczy osądzonej jedynie w ramach określonych uwarunkowań prawnych sprawy. W razie zmiany tych uwarunkowań, wobec zmiany stanu prawnego (np. w razie wyeliminowania z obrotu postanowień sądu powszechnego) możliwe będzie procedowanie w tym samym przedmiocie, lecz w ramach innych uwarunkowań formalnych. Wcześniejsze orzeczenie w tym przypadku miałoby wyłącznie charakter procesowy (następstwo wystąpienia negatywnej przesłanki formalnej procedowania). Jednocześnie prawodawca nie zakreślił terminu, w którym orzeczenie w myśl ustawy o dokonywaniu wpisów musi być wydane, stąd prowadzenie postępowania jest dopuszczalne w każdym czasie, o ile występują przesłanki wydania orzeczenia. Wskazana sytuacji (wydanie orzeczenia o charakterze procesowym) jest analogiczna do przypadku umorzenia postępowanie z uwagi na brak interesu prawnego wnioskodawcy. Zmiana stanu prawnego (zaistnienie podstaw do wykazania takiego interesu) stanowi przesłankę do prowadzenia kolejnego postępowania w nowej sprawie, pomimo formalnej tożsamości jego uczestników i przedmiotu (podstaw prawnych orzekania). Zmiana istotnych uwarunkowań prawnych nie pozwala uznać, iż tego rodzaju sprawy są tożsame, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. Jednocześnie wadliwa wykładnia art. 2 ustawy o dokonywaniu wpisów, prowadząca do konkluzji o istnieniu przesłanek do orzekania na podstawie wskazanej regulacji nie może stanowić przesłanki dla stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji (patrz żądanie skargi). W rozpoznawanej sprawie istnieje bowiem materialnoprawna podstawa wydania decyzji (właśnie przywołany art. 2 ustawy) uprawniająca organ administracji (Ministra Finansów) do orzekania w przedmiocie nieruchomości przechodzących na rzecz Skarbu Państwa, nie można więc mówić o generalnym braku podstaw prawnych do działania. Z kolei dokonanie nie prawidłowej wykładni przepisów, co do przesłanek orzekania (w tym negatywnych), nie może być kwalifikowane w danym przypadku, jako rażące naruszenie prawa. Wobec wskazanych wyżej uwarunkowań prawnych sprawy - braku przesłanek do orzekania w przedmiocie przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, jako następstwo umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych (istnienie w obrocie orzeczenia w przedmiocie przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa z innego tytułu) - bez znaczenia jest dla jej wyniku kwestia, czy warunkiem uznania wystąpienia skutków materialnoprawnych Układu, w związku z regulacjami ustawy o dokonywaniu wpisów, jest samo wydanie decyzji rzez Komisję Stanów Zjednoczonych ds. Uregulowania Roszczeń Zagranicznych będącej w istocie przyrzeczeniem uzyskania odszkodowania pod warunkiem zrzeczenie roszczeń, czy też również czynność w tym zakresie (patrz tak wyrok o sygn. akt IV SA 1248/06). Zagadnienie to nie ma żadnego znaczenia w niniejszej sprawie, wobec jej aktualnych uwarunkowań prawnych. Zajmowanie przez Sąd stanowiska byłoby w tym przedmiocie bezzasadne. Błędne zastosowanie przez organ orzekający w sprawie przepisów prawa materialnego, poprzez uznanie, iż w rozpoznawanym przypadku znajdą zastosowanie przepisy art. 1 i 2 ustawy o dokonywaniu wpisów, miało wpływ na wynik sprawy, co musiało prowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w pkt. I i II sentencji. Orzekając w pkt III wyroku Sąd miał na względzie, iż zgodnie z art. 200 ustawy w przypadku uwzględnienia skargi, skarżącemu należy się od organu administracji publicznej, który wydał zaskarżony akt, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Na podstawie tego przepisu w zw. z art. 205 § 2 ustawy zasądzono na rzecz skarżącego koszty postępowania sądowego, na które składają się: wpis sądowy od skargi - 200 zł, opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł oraz wynagrodzenie dla adwokata reprezentującego skarżącego – 240 zł. Wysokość tego wynagrodzenia ustalono zgodnie z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Rozpoznając ponownie sprawę Minister Finansów orzeknie mając na uwadze wskazówki i ocenę prawną zawartą w niniejszym orzeczeniu.