II SA/Lu 640/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Dudek, Sędziowie Sędzia NSA Krystyna Sidor (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek - Zalewska, Protokolant Stażysta Paulina Gąsławska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej [...] na postanowienie Wojewody z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności środka odwoławczego w sprawie dotyczącej zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości uchyla zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 26 lipca 2010 r. Wojewoda L. stwierdził niedopuszczalność odwołania wniesionego przez Spółdzielnię Mieszkaniową "[...]" w L. od decyzji Starosty L. z dnia 4 maja 2010 r. w sprawie zwrotu nieruchomości oznaczonej nr [...] o pow. [...], stanowiącej część wywłaszczonej działki o dawnym nr [...], położonej w L. przy ul. T. w obszarze aktualnej działki nr [...] (obręb [...]) stanowiącej własność Gminy L. Wojewoda L. stwierdził, że Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" nie wykazała, że posiada interes prawny w tym postępowaniu, a więc, że przysługuje jej przymiot strony. Organ wskazał na art. 136-142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.), zgodnie z którym stronami postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości są wyłącznie Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego (podmioty, na rzecz których dokonano wywłaszczenia) oraz były właściciel lub jego spadkobierca, gdyż taka decyzja kształtuje ich sytuację prawną. Zdaniem Wojewody, przede wszystkim te podmioty posiadają interes prawny w postępowaniu administracyjnym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, natomiast inne podmioty muszą wykazać swój indywidualny interes prawny. Wojewoda L. ustalił, że nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania o zwrot stanowi obecnie własność Gminy L., co wynika z odpisu z księgi wieczystej Nr [...], co bezspornie czyni Gminę stroną tego postępowania. Natomiast Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" nie wykazała żadnego tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości, a jak wynika z akt sprawy nie jest jej użytkownikiem wieczystym, ani następcą prawnym byłego właściciela - przedmiotowa nieruchomość nie została jej w żadnej formie prawnej udostępniona przez Gminę L., na co zwrócił już wcześniej uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 592/08, dotyczącym zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Wojewoda L. wskazał, że nie kwestionuje interesu faktycznego Spółdzielni, jako podmiotu, który dba o mieszkańców, korzystających z parkingu, istniejącego na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, ale nie uzasadnia to jej interesu prawnego, a zatem nie daje podstawy do uznania, że Spółdzielni przysługuje status strony w niniejszym postępowaniu. Dodatkowo wyjaśnił, że nie zastosował w niniejszej sprawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa, tj. nie umorzył postępowania decyzją administracyjną z uwagi na to, że odwołanie od decyzji organu I instancji wnieśli również pełnomocnik wnioskodawcy – J. C. oraz Prezydent Miasta L., a odwołania wniesione przez kilka osób podlegają łącznemu rozpoznaniu. Zdaniem Wojewody wydanie decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego wykluczałoby możliwość rozpoznania pozostałych odwołań. Skargę do sądu administracyjnego wniosła Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w L. domagając się uchylenia postanowienia Wojewody L. Skarżąca podniosła, że od początku postępowania w sprawie o zwrot działki nr [...] na wniosek K. G. - była uznawana za stronę postępowania i uczestniczyła aktywnie w tym postępowaniu. Sprawa była już przedmiotem badania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, który w wyroku z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 593/08 zwrócił wprawdzie uwagę, że Spółdzielnia nie jest aktualnym ani byłym właścicielem lub spadkobiercą wywłaszczonego właściciela działki, ale przymiotu strony jej nie odmówił. Spółdzielnia podkreśliła, że występuje w imieniu mieszkańców, którzy ponieśli finansowy ciężar budowy infrastruktury na przedmiotowej działce. Wskazała ponadto, że skoro dotychczas brała udział w postępowaniu jako strona, to i obecnie organ odwoławczy nie może pogarszać jej sytuacji prawnej poprzez odmowę rozpoznania odwołania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek z innych przyczyn, niż w niej podniesione, które Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązany jest uwzględniać z urzędu zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002.r – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. Stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie przez organ odwoławczy o braku przymiotu strony, w tym uprawnienia do wniesienia odwołania, powinno zapaść w formie decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa, nie zaś w formie postanowienia - wydanego na podstawie art. 134 kpa - stwierdzającego niedopuszczalność odwołania. Rozróżnienie tych form zakończenia postępowania przed organem odwoławczym z powodu braku przymioty strony nie ma bowiem wymiaru jedynie teoretycznego – stwierdzenie niedopuszczalności odwołania następuje już w fazie wstępnej postępowania odwoławczego. Organ odwoławczy w fazie wstępnej nie przeprowadza uzupełniającego postępowania dowodowego, nie umożliwia stronie składania wyjaśnień i oświadczeń czy wniosków dowodowych, nie zapoznaje strony ze zgromadzonym materiałem dowodowym - faktycznie postępowanie w tej fazie dokonuje się bez udziału strony, która o stanowisku organu dowiaduje się dopiero z doręczonego jej postanowienia. Ponadto, postanowienie takie, jako niezaskarżalne nie może być wzruszone w nadzwyczajnym administracyjnym trybie postępowania; na postanowienie takie przysługuje wyłącznie skarga do sądu administracyjnego, którego zakres kognicji jest znacznie ograniczony w porównaniu z kompetencjami organu odwoławczego, przede wszystkim gdy chodzi o postępowanie dowodowe. (por. uchwała NSA z dnia 5 lipca 1999 r., OPS 16/98) Wydanie przez Wojewodę L., w oparciu o art. 134 kpa, postanowienia stwierdzającego niedopuszczalność odwołania wskazuje zatem na to, że organ bez udziału skarżącej Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w L. i bez uwzględnienia jej argumentacji zdecydował o pozbawieniu jej przymiotu strony. Stanowi to naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ppsa. Organ zatem jeszcze raz zbada kwestię interesu prawnego skarżącej Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w L., z uwzględnieniem podniesionych przez nią okoliczności. Organ odwoławczy w ramach swoich kompetencji i obowiązków umożliwi stronie wypowiedzenie się co do zajętego stanowiska (art. 10 kpa), a następnie mając to stanowisko i powołane przez skarżącą okoliczności na względzie - wyda rozstrzygnięcie w odpowiedniej formie prawnej. Przy ocenie tej kwestii organ będzie miał na uwadze, że w świetle art. 138 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami status strony w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości ma osoba, której nieruchomość lub jej część podlegająca zwrotowi została oddana w trwały zarząd lub na rzecz której została obciążona prawem użytkowania, a także najemca, dzierżawca lub osoba, której użyczono zwracaną nieruchomość (por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 13 października 2003 r., OPS 6/03, ONSA 2004/1/10; wyroki NSA: z dnia 13 marca 2001 r., I SA 2313/99 LEX nr 78955, z dnia 13 marca 2001 r., I SA 2312/99, LEX nr 78956, z dnia 27 czerwca 2001 r., I SA 136/01, LEX 78939). Przymiot strony w tym postępowaniu jest zatem uzależniony od posiadania tytułu prawnego do nieruchomości bądź sprawowania nad nią trwałego zarządu. Podmiot, któremu do wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje wskazane wyżej prawo rzeczowe bądź uprawnienie o charakterze obligacyjnym ani też trwały zarząd nad nieruchomością, nie posiada legitymacji w tym postępowaniu. Należy ponadto stwierdzić, że wbrew poglądowi Wojewody L., wniesienie odwołań od tej samej decyzji przez kilka podmiotów, nie uniemożliwia wydania decyzji o umorzeniu postępowania odwoławczego wywołanego wniesieniem odwołania przez jeden z tych podmiotów, jeżeli wyłącznie w stosunku do tego podmiotu zachodzą przeszkody w merytorycznym rozpoznaniu jego odwołania. Decyzja o umorzeniu wiąże wyłącznie organ i ten podmiot, nie wywołuje natomiast skutków prawnych i procesowych w stosunku do pozostałych podmiotów, których odwołania podlegają rozpoznaniu na zasadach ogólnych, a to oznacza, że decyzja w przedmiocie wszystkich odwołań może być podjęta jednocześnie. Z tych względów, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.