II OSK 358/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz (spr.) Sędziowie NSA Małgorzata Dałkowska-Szary del. WSA Beata Jezielska Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 9 maja 2012r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 listopada 2011 r. sygn. akt IV SA/Gl 37/11 w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej oddala skargę kasacyjną. II OSK 358 /12 UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A. J. na decyzję Śląskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Katowicach z dnia [...] grudnia 2010 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] listopada 2009 r. w przedmiocie choroby zawodowej. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż decyzją z dnia [...] maja 2008 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Wodzisławiu Śląskim odmówił stwierdzenia u A. J. choroby zawodowej w postaci alergicznego nieżytu nosa pochodzenia zawodowego, wymienionej pod poz. 12 wykazu chorób zawodowych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132, poz. 1115). Powiatowy Inspektor Sanitarny wskazał na treść i konkluzje orzeczeń lekarskich: Poradni Chorób Zawodowych w Sosnowcu Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Katowicach z dnia 23 października 2007 r. i Przychodni Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu z dnia 18 kwietnia 2008 r., w których nie rozpoznano choroby w postaci alergicznego nieżytu nosa pochodzenia zawodowego, mimo że strona była narażona na działanie czynników drażniących górne drogi oddechowe. Po rozpoznaniu wniesionego przez A. J. odwołania, decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Katowicach utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając ustalenia i wnioski w niej zawarte. Na skutek skargi A. J., wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (sygn. akt IV SA/Gl 614/08) uchylił decyzję organu odwoławczego. W ocenie Sądu sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, gdyż nie ustalono wpływu na wyniki badań (testów uczuleniowych) zażywania przez skarżącego leków w związku z uczuleniem na kurz i pyłki kwiatów. Zdaniem Sądu należało odebrać od skarżącego, co najmniej oświadczenie, jakie leki i kiedy zażywał oraz ustalić ich wpływ na wynik testów. Sąd wskazał, iż koniecznym było także zażądanie od skarżącego dokumentacji medycznej celem przedłożenia jej zespołom badającym. Rozpoznając ponownie odwołanie, Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. uchylił zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Wodzisławiu Śląskim powtórnie orzekł o odmowie stwierdzenia u A. J. choroby zawodowej w postaci alergicznego nieżytu nosa, wymienionej w poz. 12 wykazu chorób zawodowych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869- zwanego dalej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.). Organ powołał się na wyniki uzupełniającego postępowania dowodowego w postaci orzeczenia Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu z dnia 26 sierpnia 2009 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej, wydane po powtórnym przeprowadzeniu testów alergologicznych i po odstawieniu leków, które mogłyby wpłynąć na ich wyniki, wskazujące na dodatnie odczyny w testach skórnych jedynie w kontakcie z pospolitymi alergenami wziewnymi pozazawodowymi typu roztocza kurzu domowego oraz antygeny bakteryjne i ujemny wynik testów płatkowych (naskórnych) z potencjalnymi alergenami środowiska pracy, w tym z rozpuszczalnikami, smarami, olejami i podchlorynem sodu. Zdaniem organu, A. J. pracował w latach 1975- 1993 i 1999- 2004 wprawdzie w narażeniu na działanie czynników alergizujących górne drogi oddechowe, jednak brak rozpoznania istnienia jednostki chorobowej określonej w wykazie chorób zawodowych uniemożliwia stwierdzenie choroby zawodowej. Śląski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po rozpoznaniu odwołania A. J. decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu swej decyzji organ II instancji powołał się na kolejne orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z dnia 3 listopada 2010 r. o braku rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej, wydane po przeprowadzeniu obserwacji w Klinice Chorób Zawodowych i Toksykologii tego Instytutu w dniach od 17 do 22 października 2010 r. W orzeczeniu tym stwierdzono, że analiza narażenia zawodowego, dokumentacji lekarskiej i wyniki wykonanych w Klinice badań, sugerują atopową etiologię dolegliwości. Nie dopatrując się podstaw do kwestionowania wydanych w sprawie orzeczeń lekarskich, organ odwoławczy stwierdził, że musiały one skutkować odmową stwierdzenia u A. J. choroby zawodowej z poz. 12 wykazu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. W skardze na powyższą decyzję A. J. uznał, że orzeczenie Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi nie wniosło niczego istotnego do sprawy. Wskazał też, iż przed badaniami przerwał pobieranie leków alergicznych, co wpłynęło na pogorszenie jego stanu zdrowia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżącego, popierając skargę, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji celem wyjaśnienia rozbieżności w orzeczeniach lekarskich obydwu Instytutów, co do charakteru działania podchlorynu sodu, który ma działanie drażniące, ale również alergizujące, a co podważa stanowisko Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając powyższą skargę, wskazał na treść § 11 ust. 1 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., z mocy którego niniejsze postępowanie po wyroku Sądu z dnia 7 kwietnia 2009 r. sygn. akt IV SA/Gl 614/08, podlegało kontynuacji zgodnie z przepisami tego rozporządzenia. Jak stwierdził Sąd, skarżący w latach 1975- 1993 pracował jako kierowca samochodowy, majster i mechanik w warsztacie samochodowym w kontakcie ze spalinami samochodowymi, smarami, olejami silnikowymi i przekładniowymi, farbami, lakierami i rozcieńczalnikami oraz parami kwasu siarkowego, które według orzeczeń Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu z dnia 18 kwietnia 2008 r. i 25 sierpnia 2009 r., stanowią czynnik o potencjalnym działaniu drażniącym i alergizującym. Skarżący uzyskał rentę z przyczyn ogólnych, przy czym w okresie 1999- 2004 pracował na ¾ etatu jako konserwator maszyn i urządzeń w kontakcie z podchlorynem sodu (używanym do dezynfekcji wody w basenie szkolnym) oraz smarami, farbami i rozpuszczalnikami. Powołując się na wyniki testów skórnych, przeprowadzonych dwukrotnie, nie rozpoznano u skarżącego choroby zawodowej z uwagi na ujemny wynik testów z potencjalnymi alergenami środowiska pracy, w tym rozpuszczalnikami, smarami, olejami i podchlorynem sodu. Dodatnie odczyny uzyskano jedynie na pospolite alergeny wziewne, pozazawodowe. W orzeczeniu lekarskim z dnia 25 sierpnia 2009 r. podano, że w porównaniu z badaniem przeprowadzonym w 2007 r. zaobserwowano bardzo wyraźny wzrost stężenia całkowitego IgE w surowicy, pomimo zaprzestania pracy zawodowej w 2004 r., co dodatkowo (poza wynikami testów naskórkowych) przemawia za pozazawodowym tłem objawów chorobowych ze strony błon śluzowych, mających dominującą etiologię infekcyjną (zapalną) oraz współistniejącą komponentę alergiczną, związaną z uczuleniem na kurz domowy. Wyjaśniono też, że badanie przeprowadzono po odstawieniu przez pacjenta leków, które mogłyby wpłynąć na wynik testów. W kolejnym orzeczeniu jednostki orzeczniczej II stopnia z dnia 3 listopada 2010 r. Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, analizując narażenie zawodowe, dokumentację lekarską i wyniki wykonanych w tej Klinice badań, nie rozpoznał choroby zawodowej pod postacią alergicznego nieżytu nosa, sugerując atopową etiologię dolegliwości pacjenta. Wyjaśniono, że wykonane testy skórne metodą punktową z zestawem podstawowych aeroalergenów i zestawem środków odkażających, dały wyniki ujemne. Wykonano też swoistą próbę prowokacyjną wziewną z materiałami dostępnymi komercyjnie, zawierającymi domniemane alergeny środowiska pracy badanego, która również dała wynik ujemny. Badanie składu komórkowego popłuczyn nosowych nie wykazało alergicznego charakteru reakcji błony śluzowej dróg oddechowych. W Klinice tej nie wykonano natomiast badań z materiałami dostarczonymi przez badanego (podchloryn sodu, kwas siarkowy), gdyż w ocenie lekarza orzecznika są to substancje o charakterze drażniącym, a nie alergizującym. Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, faktem jest, że obydwa Instytuty różnią się w ocenie charakteru działania podchlorynu sodu, jednak rozbieżności te nie dają podstaw do postawienia zarzutu nienależytego wyjaśnienia okoliczności sprawy. Sąd stwierdził, że zarówno z twierdzeń skarżącego, jak i orzeczeń lekarskich wynika, że skarżący cierpi na dolegliwości górnych dróg oddechowych od lat osiemdziesiątych ubiegłego wieku i od tego czasu jest leczony. Na kontakt z podchlorynem sodu skarżący narażony był dopiero w latach 1999- 2004, natomiast po ustaniu zatrudnienia w 2004 r. dolegliwości stwierdzone u skarżącego nie tylko nie ustąpiły, lecz wręcz nasiliły się. Z tych powodów Sąd uznał wyjaśnienia Instytutu w Sosnowcu za logiczne i niebudzące wątpliwości. Wobec uzupełnienia materiału dowodowego przez organy obydwu instancji zgodnie ze wskazaniami zawartymi w wyroku w sprawie sygn. akt IV SA/Gl 614/08, celem wykluczenia możliwości wypaczenia wyników badań w związku z zażywanymi przez skarżącego lekami, a w konsekwencji przeprowadzenia kolejnych badań w Instytutach Medycyny Pracy w Sosnowcu i Łodzi (po odstawieniu leków) w wyniku, których obydwie jednostki orzecznicze II stopnia nie rozpoznały choroby zawodowej w postaci alergicznego nieżytu nosa, wskazując na pozazawodową etiologię schorzenia, zdaniem Sądu, brak jest podstaw do ferowania zarzutu naruszenia trybu postępowania, uregulowanego przepisami ww. rozporządzenia. Nadto, Sąd wskazał na to, iż w przypadku choroby z pozycji 12 wykazu okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej, wynosi 1 rok od ustania zatrudnienia w narażeniu zawodowym. Z przedstawionych wyżej przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. J., zaskarżając go w całości i zarzucając mu na zasadzie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie mimo, że zebrany przez organ administracji materiał dowodowy uznać należy za niewystarczający i budzący wątpliwości - w szczególności z uwagi na brak przeprowadzenia u skarżącego przez Instytut Medycyny Pracy w Sosnowcu testów alergicznych na działanie kwasu siarkowego oraz brak uzasadnienia w treści orzeczenia ww. placówki, dlaczego takich testów nie przeprowadzono, a okoliczności te, w świetle podnoszonych przez skarżącego już w odwołaniu zarzutów prawdopodobnego uczulenia na kwas siarkowy, bezspornie mogą mieć wpływ na wynik sprawy i wymagały sprawdzenia, co czyni orzeczenie Sądu Administracyjnego wadliwym i przedwczesnym. Wskazując na powyższe podstawy kasacji, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów zastępstwa adwokackiego z tytułu sporządzenia skargi kasacyjnej. W piśmie procesowym z dnia 17 stycznia 2012 r. skarżący, popierając powyższą skargę kasacyjną, opisał przeprowadzone z jego udziałem badania lekarskie, podkreślając wpływ na swoją chorobę kwasu siarkowego i podchlorynu sodu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna pozbawiona jest uzasadnionych podstaw. Oceniając wniesioną skargę kasacyjną w granicach określonych treścią art. 183 § 1 p.p.s.a., za chybione należało uznać przedstawione w niej zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego. Nie można, bowiem podzielić stanowiska strony skarżącej, aby brak przeprowadzenia przez Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w Sosnowcu testów alergicznych w zakresie działania kwasu siarkowego, powodował naruszenie wymienionych w kasacji przepisów postępowania administracyjnego w zakresie zebrania materiału dowodowego, które to uchybienie czyniłoby wadliwą ocenę kontrolowanej przez Sąd pierwszej instancji decyzji w sprawie. Zauważyć trzeba, iż o ile w zawartej w aktach sprawy karcie wypisowej z Kliniki Instytutu w Sosnowcu z dnia 25 sierpnia 2009 r. wskazano na kontakt w trakcie pracy skarżącego w latach w 1975- 1993 r. z "parami kwasu siarkowego (czynnik o potencjalnie działaniu drażniącym i alergizującym)" i nie przeprowadzono w tym zakresie żadnych badań przez ten Instytut, o tyle nie można uznać, ażeby kwestia ta nie została w ogóle wyjaśniona. W uzyskanym, bowiem na etapie postępowania odwoławczego orzeczeniu Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z dnia 3 listopada 2010 r. wprost odniesiono się do tej kwestii. Miała ona również o tyle istotne znaczenie, że wyrażona w tym zakresie opinia Instytutu w Łodzi stanowiła reakcję na dostarczenie przez badanego (skarżącego) próbki m.in. kwasu siarkowego. Jak wskazał Instytutu: "Nie wykonano badań alergologicznych z materiałem dostarczonym przez badanego (podchloryn sodu, kwas siarkowy) ponieważ są to substancje o działaniu drażniącym, a nie alergizującym". Rozbieżność w ocenie obu Instytutów została także dostrzeżona przez Sąd pierwszej instancji, który również do tej kwestii się odniósł. Stwierdzić trzeba, iż skarżący był narażony na działanie oparów kwasu siarkowego w trakcie pracy w latach 1975- 1993 r., zaś dolegliwości, na które cierpi nie tylko nie ustąpiły po zakończeniu narażenia na ten czynnik, ale wręcz się nasiliły po ustaniu zatrudnienia w 2004 r. (orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego z dnia 26 sierpnia 2009 r., które Sąd pierwszej instancji błędnie powoływał jako orzeczenie z dnia 25 sierpnia 2009 r.), a na co wskazuje porównanie wyników badań z 2007 i 2009 r. Uwzględniając wyniki wszystkich przeprowadzonych badania z udziałem skarżącego oraz konkluzje, jakie wysnuwali z nich uprawnieni do orzekania o chorobach zawodowych lekarze, za zasadne uznać trzeba stanowisko Sądu pierwszej instancji co do braku podstaw do stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej. Biorąc powyższe okoliczności pod uwagę nie można Sądowi pierwszej instancji postawić zarzutu naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Niewątpliwie prawidłowo w warunkach niniejszej sprawy zastosowano przepisy prawa procesowego, poprzez brak zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a to z uwagi na brak uchybień w postępowaniu administracyjnym dyspozycji zawartej w przepisach art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tym samym Sąd pierwszej instancji mógł tylko rozstrzygnąć sprawę w jeden sposób, a więc oddalić skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stwierdzić trzeba, że kontrola Sądu pierwszej instancji przeprowadzona w zakreślonych niniejszą kasacją granicach była prawidłowa, co czyni nietrafnym zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. i norm prawnych wyżej wymienionych. Z przedstawionych wyżej względów oraz wobec nie stwierdzenia wystąpienia przesłanek, o których mowa w § 2 art. 183 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 tej ustawy oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach prawa pomocy, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 -261 p.p.s.a., po złożeniu stosownego wniosku do tegoż Sądu.