II GZ 310/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jan Bała po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 7 kwietnia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1971/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1971/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Sąd I instancji podał, że W. K. wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 100 zł wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego. Wnioskodawca wskazał, iż nie posiada nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych, nie prowadzi gospodarstwa domowego, nie osiąga żadnego dochodu. W uzasadnieniu podniósł, iż komornik odebrał mu całe stado bydła oraz gospodarstwo rolne, w związku z czym nie ma jak egzystować i "obrabiać dzierżawionych gruntów". Dodatkowo wskazał, iż jest zadłużony w banku i "na rzecz instytucji". W związku z tym, iż wnioskodawca nie uzupełnił wszystkich rubryk urzędowego formularza PPF, zarządzeniem z 4 listopada 2010 r. wezwano go do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Jednocześnie, z uwagi na to, że złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe, skarżący złożył pismo procesowe z 3 grudnia 2010 r., w którym wyjaśnił, iż zamieszkuje u rodziny, która pomaga mu w utrzymaniu. Wskazał, iż nie posiada żadnego majątku ani oszczędności na rachunkach bankowych. Zarządzeniem z 22 grudnia 2010 r. ponownie wezwano wnioskodawcę do złożenia dodatkowego oświadczenia oraz do nadesłania określonych dokumentów. Pismem z 25 stycznia 2011 r. skarżący oświadczył, iż pomoc rodziny nie jest zorganizowana lecz sporadyczna i stara się sam utrzymywać, z pomocy społecznej nie korzysta, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną ani z rodziną, czy też z osobami trzecimi. Odmawiając przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie Sąd I instancji stwierdził, że złożonych przez stronę oświadczeń nie można uznać za wiarygodne i rzetelne, co powoduje, że nie jest możliwe ustalenie rzeczywistych możliwości majątkowych wnioskodawcy. To z kolei uniemożliwia dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, biorąc pod uwagę koszty niezbędnego utrzymania. Sąd wskazał następnie na rozbieżności w oświadczeniach wnioskodawcy. Zauważył, iż skarżący oświadczył, że nie osiąga żadnego dochodu, a w utrzymaniu pomaga mu rodzina. Natomiast w odpowiedzi na wezwanie z dnia 22 grudnia 2010 r. wskazał, że stara się utrzymywać sam, zaś pomoc rodziny jest sporadyczna. We wniosku złożonym na formularzu PPF skarżący stwierdził, iż zamieszkuje u rodziny, jednakże z nikim nie prowadzi gospodarstwa domowego. Wskazał ponadto, iż nie ma z czego "obrabiać dzierżawionych gruntów" przy jednoczesnym twierdzeniu, że komornik odebrał mu bydło i gospodarstwo rolne. Wnioskodawca podał również, iż ma zadłużenie w banku, ale jednocześnie nie złożył oświadczenia co do posiadania rachunku bankowego oraz nie przedstawił żądanych wyciągów z ewentualnie posiadanego rachunku. Wnioskodawca nie złożył również dokumentów potwierdzających odebranie mu gospodarstwa rolnego oraz nieruchomości rolnych o powierzchni (jak wynika z akt administracyjnych – 751,88 ha). Nie złożył również też zaświadczenia z odpowiedniego urzędu gminy, potwierdzającego, że nie posiada gospodarstwa rolnego (nieruchomości rolnych), bądź wskazującego powierzchnię posiadanego gospodarstwa oraz wysokość dochodów uzyskiwanych z nieruchomości rolnych. Wnioskodawca podniósł, iż nie posiada dochodów lecz długi, ale nie przedstawił na to żadnych dokumentów potwierdzających jego trudną sytuację finansową. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł W. K., żądając jego uchylenia i uznania za uzasadniony wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że nie ma źródła utrzymania, brak środków na opłatę czegokolwiek, komornik odebrał mu sprzęt rolniczy i nie ma czym uprawiać gruntów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu Państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że należy podzielić pogląd Sądu I instancji, iż skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wbrew twierdzeniom żalącego, oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wystarczały do oceny jego sytuacji materialnej. Mimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca nie przedstawił natomiast dodatkowych dokumentów, które w sposób wystarczający potwierdzałyby trudną sytuację materialną i wyjaśniałyby uzasadnione wątpliwości co do wysokości osiąganych przez żalącego dochodów. Wątpliwości te dotyczą oświadczeń złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wynika z nich, że wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiadając żadnych dochodów ani żadnego majątku. Powyższa wątpliwość oraz brak udziału żalącego w jej wyjaśnieniu sprawiła, że niemożliwa była ocena jego sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyjęcie, iż spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Podkreślić bowiem należy, że ciężar udowodnienia trudnej sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów sądowych. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w postanowieniu