II SA/Ol 1/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2011r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie skreślenia z listy studentów kierunku makrokierunku akwakultura i bezpieczeństwo żywności – stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; III. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącego P. B. kwotę 440 zł ( czterysta czterdzieści ) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia "[...]’ 2009r. działający z upoważnienia Rektora Prorektor Uniwersytetu wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana Wydziału Ochrony Środowiska i Rybactwa z dnia "[...]" 2009r. jako wydanego z naruszeniem przepisów o właściwości. Postanowieniem z dnia "[...]’. Rektor stwierdził nieważność tego postanowienia. W dniu 18 maja 2009r. P. B. zwrócił się do Rektora z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, żądając uchylenia postanowienia z dnia "[...]" 2009r. i umorzenia postępowania w sprawie. Postanowieniem z dnia "[...]" 2009r., Rektor utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia "[...]’ 2009r. Wyrokiem z dnia 6 października 2009r., wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 659/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, stwierdził nieważność postanowienia Rektora UWM z dnia "[...]" 2009r. oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia z dnia "[...]" 2009r. Decyzją z dnia "[...]" 2009r., Rektor umorzył wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana Wydziału Ochrony Środowiska i Rybactwa z dnia "[...]" 2009r. Decyzję z upoważnienia Rektora podpisała Prorektor prof. dr hab. J. W. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym. W uzasadnieniu podniesiono, że po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na powyższe postanowienie organu pierwszej instancji, wszczęte zostało z urzędu postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności tego postanowienia. Natomiast po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego niedopuszczalne jest wszczynanie postępowań w celu weryfikacji zaskarżonego aktu w trybie nadzwyczajnym. Podniesiono ponadto, że weryfikacja postanowień w trybie nadzwyczajnym może dotyczyć tylko postanowień, na które służy zażalenie. Postanowienie będące przedmiotem postępowania wydane zostało w trybie art. 134 k.p.a., a zatem nie było zaskarżalne. Nie można było wobec tego stosować trybów przewidzianych w art. 145 i art. 156 k.p.a. do weryfikacji tego postanowienia. Organ wskazał także, że wyrokiem z dnia 6 października 2009r., Sąd stwierdził nieważność postanowienia Dziekana z dnia "[...]" 2009r., zatem dalsze prowadzenie postępowania stało się bezprzedmiotowe. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy P. B. zarzucił, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej. Podniósł, że nie było potrzeby umarzania postępowania, skoro Sąd stwierdził nieważność postanowień stwierdzających nieważność wydanych wcześniej postanowień. Zaznaczył też, iż Sąd nie zawarł w wyroku wskazań co do dalszego postępowania. Ponadto, brak jest podstawy prawnej do umorzenia postępowania w formie decyzji, gdyż art. 126 k.p.a. nie odsyła do odpowiedniego stosowania art. 105 k.p.a. Decyzją z dnia "[...]" 2010r., Rektor, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 1 i 3 k.p.a. oraz art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]" 2009r. Decyzję tę z upoważnienia Rektora podpisała Prorektor prof. dr hab. J. W. W uzasadnieniu organ podniósł, że na dzień wydania kwestionowanej decyzji z dnia "[...]" 2009r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie stwierdził nieważność wydanych przez Rektora postanowień, ale nie zostało uchylone postanowienie o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana z dnia "[...]" 2009r. Wobec powyższego należało zakończyć postępowanie w tej sprawie. Z uwagi jednak na brak możliwości prawnej merytorycznego załatwienia sprawy, postępowanie należało umorzyć. Nadto wywiódł, że postępowanie w zakresie stwierdzenia nieważności postanowienia Dziekana było postępowaniem wpadkowym. Zgodnie zaś z poglądem wyrażonym w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 września 2008r. (Nr SKO-73-445/08), stosownie do treści art. 105 k.p.a., umorzenie postępowania wpadkowego następuje nie w drodze postanowienia, lecz w formie decyzji administracyjnej. Z treści art. 126 k.p.a. wynika bowiem, że nie odnosi się on do sytuacji przewidzianej w art. 105 § 1 k.p.a. W skardze na powyższą decyzję P. B. domagał się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia "[...]" 2009r. Wyrokiem z dnia 6 maja 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w wyniku wyroku z dnia 6 października 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 659/09, w obrocie prawnym pozostało wyłącznie postanowienie z dnia 16 kwietnia 2009r., którym wszczęto postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wskazanego wyżej postanowienia Dziekana Wydziału Ochrony Środowiska i Rybactwa. Sąd nie podzielił poglądu skarżącego, że zbędne było wydawanie zaskarżonej decyzji z uwagi na treść powołanego wyżej wyroku. Wyrok Sądu z dnia 6 października 2009r. nie wywołał skutku prawnego "zakończenia postępowania" wszczętego w sprawie stwierdzenia nieważności. Sąd wyeliminował bowiem z obrotu prawnego wyłącznie rozstrzygnięcia załatwiające sprawę w postępowaniu instancyjnym, lecz nie uchylił postanowienia o wszczęciu postępowania. Skoro w rozpoznawanej sprawie, wskutek wyroku z dnia 6 października 2009r., wyeliminowany został przedmiot postępowania nieważnościowego, zatem trafnie Rektor uznał, że prowadzenie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności postanowienia stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Sąd nie podzielił również poglądu skarżącego, że kontrolowane rozstrzygnięcie zapadło w nieprawidłowej formie procesowej. Ponadto stwierdził, że kwestia formy rozstrzygnięcia nie miała istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu w całości lub w części jedynie w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanej sprawy nie zaistniała żadna z wymienionych w hipotezie cytowanego przepisu okoliczności, która uzasadniałaby uchylenie zaskarżonej decyzji, a tym bardziej kwalifikowane naruszenie prawa uzasadniające stwierdzenie jej nieważnościi. Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniósł P. B., domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 3 i art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wynikające z tego, że Sąd, nie będąc związany zarzutami skargi, nie dostrzegł kwalifikowanego naruszenia przez organ art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., polegającego na rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu sprawy przez tego samego pracownika organu (działającego jedynie z upoważnienia piastuna funkcji organu), który pierwotnie rozstrzygał tę samą sprawę. Sąd nie dostrzegł, że pracownik ten nie mógł otrzymać po raz kolejny upoważnienia do załatwienia tej samej sprawy na skutek wniosku o ponowne jej rozpatrzenie; tym bardziej, że skarżący wnosił o "bezstronne" rozpatrzenie sprawy i nie było żadnych przeszkód, aby w celu jej załatwienia upoważnienie otrzymał inny pracownik organu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rektor wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu organ wskazał, iż uprawnionym do ponownego rozpatrzenia sprawy w przedmiocie umorzenia postępowania jest organ, który wydał decyzję w I instancji, tj. Prorektor do spraw Studenckich. Kompetencje w tym zakresie zostały przekazane Prorektorowi do spraw Studenckich przez Rektora na mocy decyzji nr 17 z dnia 1 września 2008 r. w sprawie określenia zakresu obowiązków Rektora, Prorektorów oraz Kanclerza wydanej na podstawie art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym. W ocenie organu podnoszona w skardze kasacyjnej kwestia nie miała żadnego wpływu na załatwienie sprawy w określony sposób. Wyrokiem z dnia 24 listopada 2010r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że zakreślona granicami skargi kasacyjnej istota problemu w rozpoznawanej sprawie sprowadzała się do odpowiedzi na pytanie, czy wydanie decyzji na skutek wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, przez osobę upoważnioną do działania w imieniu Rektora Uniwersytetu, w sytuacji gdy brała ona udział w wydaniu decyzji pierwszoinstanyjnej, narusza zasady wynikające z przepisu art. 24 §1 pkt.5 k.p.a. Sąd wskazał, że powyższe zagadnienie prawne było przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w uchwale z dnia 20 maja 2010r., sygn. akt I OPS 13/09. Zgodnie z poglądem zawartym w tej uchwale jedynie piastun funkcji ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt.4 k.p.a, nie podlega wyłączeniu, gdy wydaje decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. ( art. 127 § 3 k.p.a) W uzasadnieniu do tej uchwały podniesiono, że przyznana organom możliwość samokontroli własnych decyzji oznacza, że nie można, opierając się na zbyt formalnym pojmowaniu bezstronności, pozbawić piastuna funkcji kompetencji do rozpoznania wniosku w trybie art.127 §3 k.p.a. przez zastosowanie rozszerzającej wykładni art.24 kt.5 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że powyższe rozważania dotyczą rektora państwowej wyższej uczelni. W myśl art. 60 ust. 6 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.), dziekan jest jednoosobowym organem uczelni. Wydaje on ...decyzje w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów... W tych sprawach organem odwoławczym jest rektor. Oznacza to, że w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji organem właściwym do rozpoznania sprawy jest rektor. Zgodnie z art. 207 pkt.2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. NSA stwierdził, że tylko rektor państwowej wyższej uczelni jako piastun funkcji organu nie podlega wyłączeniu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Nie dotyczy to jednak prorektora upoważnionego do działania w imieniu rektora, gdyż nie może być on uznany za osobę piastującą funkcję, która nie podlegałaby wyłączeniu na zasadzie określonej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. przy ponownym rozpatrzeniu sprawy w trybie art. 127§ 3 k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Jak wskazano wyżej, w niniejszej sprawie zapadł wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, którym uchylony został wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, a sprawa została przekazana temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Zatem mamy do czynienia z sytuacją opisaną w art. 185 § 1 p.p.s.a., a w takich przypadkach ma zastosowanie art. 190 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jak wynika z uzasadnienia wyroku NSA podstawą uchylenia wyroku WSA w Olsztynie z dnia 6 maja 2010r. było niedostrzeżenie przez ten Sąd okoliczności, iż do wydania zaskarżonej decyzji doszło z naruszeniem przez organy przepisów postępowania tj art. 24 § 1 ust. 5 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą takiej konstatacji NSA były wnioski wynikające z rozważenia zagadnienia, czy wydanie decyzji na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez osobę upoważnioną do działania w imieniu Rektora , w sytuacji gdy brała ona udział w wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej narusza zasady wynikające z przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Uzasadniając stanowisko, że do takiego naruszenia doszło, NSA wskazał na uchwałę z dnia 20 maja 2010r. sygn. akt I OPS 13/09, w myśl której jedynie piastun funkcji ministra w rozumieniu art. 5 § 4 k.p.a. nie podlega wyłączeniu, gdy wydaje decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, bowiem przyznana organom możliwość samokontroli własnych decyzji oznacza, że nie można pozbawić piastuna funkcji kompetencji do rozpoznania wniosku w trybie art.127 § 3 k.p.a. przez zastosowanie rozszerzającej wykładni art. 24 §1 pkt 5 k.p.a. Odnosząc treść tej uchwały do ustawy z dnia 27 lipca 2005r Prawo o szkolnictwie wyższym ( Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż skoro rektor uczelni jest organem odwoławczym od decyzji dziekana w sprawach decyzji wydawanych w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, to jest on także organem właściwym do rozpoznania sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji organu pierwszoinstancyjnego. Natomiast w myśl art. 207 pkt 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne i stosuje się do nich odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. Zatem tylko rektor państwowej wyższej uczelni jako piastun funkcji organu nie podlega wyłączeniu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, ale regulacja ta nie dotyczy prorektora upoważnionego do działania w imieniu rektora, gdyż nie może być on uznany za osobę piastująca funkcję i niepodlegającą wyłączeniu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, na zasadzie przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Taka wykładania przepisów wynika jednoznacznie z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego i wiąże Sąd obecnie rozpoznający sprawę. Z akt administracyjnych wynika, że zarówno decyzję pierwszoinstancyjną z dnia "[...]" 2009r., jak i decyzję z dnia "[...]" 2010r. wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wydała działająca z upoważnienia Rektora Prorektor tej uczelni - prof. dr hab. J. W. Zatem doszło do istotnego naruszenia przepisów postępowania (art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.), bowiem wydanie aktu po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez upoważnioną przez rektora osobę, która rozstrzygała sprawę w pierwszej instancji, w świetle powołanego wyżej stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowi takie naruszenie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Rektor uwzględni powyższe rozważania w przedmiocie podstaw wyłączenia określonych w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Ponieważ do wydania zaskarżonej decyzji doszło z naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej ustawy Rozstrzygnięcie zawarte w pkt II wyroku znajduje oparcie w przepisie art.152 p.p.s.a. Natomiast merytoryczna ocena legalności rozstrzygnięcia wydanego w sprawie możliwa będzie dopiero po rozpoznaniu przez właściwie umocowany podmiot wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.