I OZ 541/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S.H. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 czerwca 2011 r. sygn. akt II SA/Op 686/10 o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S.H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na zakup żywności postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił wniosek S.H. o przyznanie prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż w jego ocenie wniosek złożony przez skarżącą w dniu 8 maja 2011 r. należało potraktować jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 lutego 2011 r., którym odmówiono stronie przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu podnoszona przez skarżącą wysokość dodatku mieszkaniowego, czy zasiłku rodzinnego należnego dzieciom oraz wysokość otrzymywanych na nie alimentów, nie jest zmianą okoliczności, która uzasadniałaby zmianę postanowienia w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy. Sąd I instancji wskazał, że przyczyną odmowy przyznania wnioskodawczyni prawa pomocy było uchylanie się przez nią od wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji materialno – bytowej. Podkreślił, że wnioskodawczyni jest od wielu lat bezrobotna, lecz dotychczas nie wykazała z jakich przyczyn nie może podjąć zatrudnienia w miejscu zamieszkania. Nie podejmuje ona pracy najemnej, a poza tym nie prowadzi własnego gospodarstwa rolnego, twierdząc, że poza przydomową działką o pow. 0,25 ha resztę gruntów wydzierżawia bez dochodu. Dodatkowo dwukrotnie odmówiła zawarcia kontraktu socjalnego, co było podstawą odmowy przyznania jej świadczeń z pomocy społecznej. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła S.H., nie podnosząc jednak zarzutu naruszenia żadnego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, iż postanowienia w przedmiocie prawa pomocy należą do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które, zgodnie z art. 165 P.p.s.a., mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Bez zmiany okoliczności sprawy Sąd nie może jednak uchylić i zmienić takiego postanowienia. Przez zmianę okoliczności sprawy należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia wydanego w zakresie prawa pomocy zmiana okoliczności sprawy musi być oceniana w kontekście przesłanek, które legły u podstaw postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, a którego zmiany domaga się strona. W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu prawidłowo zastosował art. 165 P.p.s.a. i wniosek S.H. z dnia 8 maja 2011 r. o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek o zmianę postanowienia referendarza sądowego z dnia 9 lutego 2011 r. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowił w istocie powtórzenie argumentacji jaką zawierał jej wcześniejszy wniosek. Wnioskodawczyni nie tylko nie wskazała istotnych nowych okoliczności, dotyczących jej sytuacji majątkowej, które przemawiałyby za przyznaniem jej prawa pomocy, lecz ponowienie uchyliła się od wykonania wezwania Sądu zmierzającego do wyjaśniania jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, a niewyjaśnienie tych okoliczności legło u podstaw rozstrzygnięcia, którego zmiany dotyczy jej wniosek. Ponadto podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy P.p.s.a. przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Z kolei art. 255 ustawy P.p.s.a. stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe i uznając zaskarżone postanowienie oddalające wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy za odpowiadające prawu, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.