II SA/Gl 909/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Bogucka,, Sędzia WSA Andrzej Matan, Protokolant st. sekretarz sądowy Ewa Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2011 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności oddala skargę. Wnioskiem z daty wpływu [...] r. E. K. zwrócił się do Starosty Powiatu B. o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego działki nr [a] (obecnie nr [a], [b], [c]) w prawo własności. Wnioskodawca wskazał, że grunt ten został przejęty przez Skarb Państwa w wyniku wywłaszczenia – także z jego nieruchomości – przed dniem 5 grudnia 1990 r. Następnie wskutek jego wniosku grunt ten po rozbiórce jako zbędnego już toru kolejowego, został mu zwrócony w dniu [...]r. bez zapłaty, w zamian za zobowiązanie do wykonania rekultywacji (akt notarialny Rep. [...] Nr [...]). W tej sytuacji wnioskodawca wskazał, że jego roszczenie jest uzasadnione w świetle art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. (Dz. U. Nr 175, poz. 1459 ze zm.). W kolejnym piśmie z dnia [...] r. wnioskodawca wyjaśnił dodatkowo, że nieruchomość zwrócono mu co prawda w formie umowy darowizny, a nie w trybie art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, lecz nie budzi wątpliwości, że po zlikwidowaniu odcinka kolei, ustał cel, dla którego nieruchomość została wywłaszczona, co potwierdza decyzja Wojewody [...] (bliższych danych nie podano). Po rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] r. nr [...], podjętą z up. Starosty B. o na podstawie art. 1 ust. 1a, ust. 5, art. 3 ust. 1 pkt 1 i art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 175, poz. 1459 ze zm.), orzeczono o odmowie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntu, stanowiącego działki nr [a], [b] i [c], obręb W. – w prawo własności. W uzasadnieniu organ administracji wyjaśnił, że E. K. nabył użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości na mocy aktu notarialnego Rep. [...] nr [...] z dnia [...] r. na podstawie umowy darowizny od [A] SA jako grunt niezabudowany, oznaczony wówczas jako działka nr [a] z poleceniem dokonania rekultywacji nasypu po zlikwidowanym torze kolejowym na koszt obdarowanego. Zatem zdaniem organu I instancji, nabycie prawa nie nastąpiło w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa przed dniem 5 grudnia 1990 r., co w świetle powołanej regulacji nie daje uprawnienia do nieodpłatnego przekształcenia w prawo własności. W odwołaniu od decyzji, błędnie zatytułowanym zażaleniem, E. K. podniósł, że przedmiotowa nieruchomość została wywłaszczona z jego gruntów pod budowę kolei piaskowej. W [...]r. właściciel kolei [A] powiadomiła Gminę W. o likwidacji zbędnej już kolei piaskowej, wyznaczając 3-miesięczny okres na zgłoszenie roszczeń. W wyznaczonym terminie wystąpił o zwrot wywłaszczonego pod kolej gruntu zgodnie z art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Następnie Wojewoda [...] decyzją nr [...] zatwierdził rozbiórkę kolei. W tej sytuacji [A] umową notarialną z dnia [...] r. przekazała mu wywłaszczone grunty w użytkowanie wieczyste. Nastąpiło to umową darowizny, w zamian za zobowiązanie do rekultywacji, ciążącej na [A] jako forma rozliczeń, co nie zmienia jednak faktu, że zwrot nastąpił w trybie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stąd też odwołujący się zarzucił, że organ I instancji dokonał dowolnej wykładni art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. Postanowieniem z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. przekazało odwołanie Wojewodzie [...]. Zaskarżoną decyzją, podjętą z up. Wojewody [...], orzeczono o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, podzielając pogląd, że odwołującemu się nie przysługuje uprawnienie do przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r., bowiem nabył użytkowanie na podstawie umowy darowizny, a nie w zamian za przejęcie lub wywłaszczenie nieruchomości. Stąd też zdaniem organu odwoławczego, bez znaczenia są podniesione w odwołaniu kwestie, że przedmiotowe działki zostały wywłaszczone z jego nieruchomości, a przy tym zgodnie z danymi w ewidencji gruntów stanowi ona tereny komunikacyjne jako rodzaj użytku. W skardze do sądu administracyjnego E. K. wniósł o zmianę decyzji organu administracji i zasądzenie kosztów postępowania. Ponawiając dotychczasową argumentację skarżący dodatkowo podał, że jako pierwotnemu właścicielowi nieruchomości wywłaszczonej pod budowę kolei piaskowej w latach 1945-50, zgodnie z art. 34 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przysługiwało mu prawo pierwszeństwa przejęcia tej nieruchomości bez przetargu w sytuacji zamiaru jej zbycia. W konsekwencji, oddanie gruntu, stanowiącego działkę nr [a] w użytkowanie wieczyste nastąpiło w zamian za wywłaszczenie przed dniem 5 grudnia 1990 r., a przy tym przekazano mu także grunt zajęty przez wody płynące rzeki [...]. Skarżący zarzucił też błędne ustalenie, że nieruchomość stanowi tereny komunikacyjne w sytuacji, gdy prace rozbiórkowe kolei zakończono w [...] r. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację. W toku rozprawy sądowej skarżący dodatkowo wyjaśnił, że zajęcie przedmiotowej nieruchomości pod budowę kolei nastąpiło w 1938 r. Właścicielami części gruntu, oznaczonego później jako działka nr [a], byli wówczas jego rodzice (w 60 %), ale nie dysponowali żadnymi dokumentami, wykazującymi tytuł prawny. Budowa kolei była kontynuowana w latach 1945-50. Jego rodzice w trybie ustawy z 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, nabyli prawo własności innej nieruchomości. Stąd też nie dysponując żadnymi dokumentami skarżący zawarł umowę darowizny całej działki nr [a] w zamian za jej rekultywację, bowiem Starosta B. z braku środków nie był zainteresowany przeprowadzeniem postępowania o zwrot nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też w toku postępowania organy administracji nie uchybiły regułom procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Z mocy art. 1 ust. 1 powołanej przez organy obydwu instancji ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, która weszła w życie z dniem 13 października 2005 r., osoby fizyczne będące w tym dniu użytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub zabudowanych garażami albo przeznaczonych pod tego rodzaju zabudowę oraz nieruchomości rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, mogą wystąpić z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego tych nieruchomości w prawo własności. W tych wypadkach przekształcenie prawa następuje odpłatnie. Zdaniem sądu administracyjnego, w niniejszej sprawie sporna nieruchomość, jako niezabudowana w okresie, kiedy na tym terenie brak było obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego, co wynika z treści umowy notarialnej z dnia [...] r., nie podpada pod przesłanki z art. 1 ust. 1 ustawy. Aczkolwiek skarżący kwestionuje oznaczenie działki w ewidencji gruntów jako terenów komunikacyjnych, to jednak nie ma to znaczenia dla oceny przeznaczenia nieruchomości na cele wymienione w tym przepisie. Brak też podstaw do przyjęcia, aby przedmiotowa działka stanowiła nieruchomość rolną. Roszczenie skarżącego oparte zostało na przepisie art. 1 ust. 1a pkt 1 ustawy. W tym trybie żądanie przekształcenia prawa przysługuje osobom fizycznym, jeżeli prawo użytkowania wieczystego uzyskały w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów przed dniem 5 grudnia 1990 r. Przekształcenie prawa następuje w tym wypadku nieodpłatnie (art. 5 ustawy). Aczkolwiek w niniejszej sprawie organy administracji nie poczyniły ustaleń co do trybu, w jakim nastąpiło nabycie własności przedmiotowej nieruchomości przez Skarb Państwa, to jednak kwestia ta nie miała istotnego znaczenia dla wyniku niniejszej sprawy. Już z twierdzeń skarżącego wynika, że chodzi o grunt, który częściowo stanowił własność jego rodziców, lecz jego zajęcie nastąpiło w 1938 r. Z braku jakichkolwiek dokumentów, skarżący nie jest w stanie wykazać, że przejście własności nieruchomości nastąpiło na rzecz Skarbu Państwa w trybach, wymienionych w art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Co więcej, mając na uwadze datę zajęcia nieruchomości pod budowę kolei (1938 r.), można wykluczyć, aby doszło do przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie wywłaszczenia lub przejęcia na podstawie innych tytułów, czyli odjęcia prawa własności w trybie przymusowym. Skarżący nie uzyskał zatem użytkowania wieczystego w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa, czyli w ramach odszkodowania, bądź rekompensaty za utraconą własność nieruchomości przez jego poprzedników prawnych. Zwrócić należy uwagę na podobną konstrukcję prawną gdy idzie o uprawnienia byłych właścicieli, zawartą w art. 217 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W obu przypadkach chodzi o uprawnienia osób, które w wyniku utraty własności nieruchomości otrzymały tytułem odszkodowania lub rekompensaty, czyli w zamian, inne nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Oznacza to, że w takich sytuacjach nie chodzi o przypadek zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, lecz o formę zadośćuczynienia. Wywłaszczona, bądź przejęta w innym trybie nieruchomość, nadal stanowi własność Skarbu Państwa, a przyznane w ramach rekompensaty prawo użytkowania wieczystego innej nieruchomości przekształca się w prawo własności. Oczywiste jest, że chodzi o prawo użytkowania wieczystego, przyznane przez Skarb Państwa, bo tylko ten podmiot zobligowany był przed dniem 5 grudnia 1990 r. do wypłaty odszkodowania. Abstrahując więc od trybu nabycia przez Skarb Państwa przedmiotowej nieruchomości, to prawo jej użytkowania wieczystego skarżący uzyskał nie od Skarbu Państwa, lecz od [A] Spółki Akcyjnej na mocy umowy darowizny, zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] r. Stąd też nie sposób przyjąć, że skarżący uzyskał użytkowanie wieczyste w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów przed dniem 5 grudnia 1990 r. Zatem skarżącemu nie przysługuje roszczenie o nieodpłatne przekształcenie tego prawa w trybie art. 1 ust. 1a pkt 1 ustawy. Niezależnie od tego wskazać przyjdzie, że o ile doszło do pozbawiania praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, to następcy prawnemu poprzedniego właściciela przysługuje odszkodowanie, o przyznaniu którego orzeka starosta, wydając odrębną decyzję na podstawie art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).