I SA/Łd 1502/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Teresa Porczyńska Sędziowie: sędzia WSA Tomasz Adamczyk sędzia WSA Cezary Koziński (spr.) Protokolant Asystent sędziego Maciej Dębski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2011 r. sprawy ze skargi H. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję. I SA/Łd 1502/10 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Odział w Ł., na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] r., którą odmówiono H. T. umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek (za lata 2003 – 2006) na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 9.313,- zł, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie 483,- zł. Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym: Skarżąca złożyła w dniu [...] r. w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Wskazała, iż dopiero po kilku latach okazało się, że nieprawidłowo odprowadzała składki do ZUS. Obecnie nie jest w stanie spłacić tak wysokich zobowiązań i będzie musiała zwolnić pracownika zatrudnionego w prowadzonej działalności gospodarczej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił umorzenia przedmiotowych należności. Odnosząc się do sytuacji majątkowej skarżącej, organ rentowy wskazał, iż prowadzi ona działalność gospodarczą, która za 2009 r. przyniosła stratę w wysokości 10.058,29 zł; posiada zobowiązania kredytowe w wysokości 8.000,- zł (z obciążeniem miesięcznym 413,- zł); jest właścicielem mieszkania o pow. 70 m2 o wartości 100.000,- zł, na którym ZUS dokonał wpisu hipotecznego celem zabezpieczenia swoich należności; jest właścicielem samochodu marki VOLVO S40, rok prod. 1997, na którym ustanowiono zastaw skarbowy; gospodarstwo domowe prowadzi wraz z dorosłą córką, która ponosi koszty utrzymania domu; nie korzysta z pomocy społecznej. Organ rentowy, po przytoczeniu treści przepisów art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), uznał, że w przypadku skarżącej nie zachodzi całkowita nieściągalność zaległych składek, będąca warunkiem umorzenia tych należności. Z kolei z przedłożonych dokumentów, dotyczących stanu majątkowego, nie wynika, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiło skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie organu rentowego, wnioskodawczyni, prowadząc działalność gospodarczą, uzyskuje możliwość osiągania dochodów. Jak podkreślono, przepisy nie wyjaśniają co należy uważać za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, jednakże należy przyjąć, że chodzi tu o niezbędne minimum, a nie o coś na przeciętnym uśrednionym poziomie. Nie miało też miejsca nadzwyczajne zdarzenie powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić wnioskodawczynię możliwości dalszego prowadzenia działalności. Z przedłożonych przez stronę dokumentów nie wynika także, aby wnioskodawczyni była przewlekle chora lub sprawowała opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co uniemożliwiałoby uzyskiwanie dochodu. Powyższą decyzję Zakład Ubezpieczeń Społecznych doręczył stronie w dniu [...]r. W dniu [...] r. do sekretariatu Prezesa ZUS wpłynęło pismo skarżącej, w którym wyjaśniła w jaki sposób dowiedziała się o zaległych składkach na ubezpieczenie społeczne i dlaczego zgodziła się na ich spłatę w systemie ratalnym, wskazując jednocześnie na swoją trudną sytuację materialną. W konkluzji zwróciła się do Prezesa ZUS o ponowne, rzetelne rozpatrzenie jej wniosku i rozsądne potraktowanie całej sprawy. Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Ł. pismem dnia [...] r. wezwał skarżącą do ustalenia zakresu żądania zawartego w powyższym piśmie - czy jest to wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie odsetek, czy też wniosek o rozłożenia zadłużenia na raty. Skarżąca pismem z dnia [...] r. zwróciła się z prośbą o ponowne rozpatrzenie wniosku dotyczącego rozłożenia na raty zadłużenia i umorzenie odsetek z tego tytułu. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Odział w Ł. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] r. o odmowie umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W uzasadnieniu tej decyzji organ przedstawił te same argumenty, co w decyzji pierwszoinstancyjnej. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. H. T. wskazała w jaki sposób dowiedziała się o zaległych składkach na ubezpieczenie społeczne i dlaczego zgodziła się na ich spłatę w systemie ratalnym; przedstawiła sytuację materialną i rodziną oraz sposób prowadzenia działalności gospodarczej. Zarzuciła organowi rentowemu brak analizy dokumentów złożonych w trakcie prowadzonego postępowania, a mianowicie zeznań podatkowych PIT-36 z trzech lat, ksiązki przychodów i rozchodów z trzech lat, zaświadcza o niezaleganiu w podatkach, umów kredytowych, umowy zakupu lokalu mieszkalnego. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe ustalenia w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz z innych przyczyn niż te, które w niej wskazano. Na wstępie należy stwierdzić, iż sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/). Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawie skarg, m.in. na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm/). Zatem Sąd sprawując kontrolę zaskarżonego aktu bada jedynie jego legalność. Dokonywana jest kontrola zaskarżonej decyzji, poprzez ustalenie, czy nie narusza ona przepisów prawa materialnego ani przepisów postępowania. Z kolei z przepisu art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Wątpliwości Sądu dotyczą dochowania przez skarżącą terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a czego organ nie wyjaśnił w zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z koeli art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Organ odwoławczy, w postępowaniu wstępnym jest zobligowany do podjęcia czynności mających na celu ustalenie, czy odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) jest dopuszczalne, czy zostało wniesione z zachowaniem terminu oraz czy odwołanie (wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) spełnia wymagania co do treści. Przewidując czternastodniowy termin do wniesienia odwołania od decyzji organu, art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego nakłada jednocześnie na organ odwoławczy obowiązek badania, czy termin ten został dochowany oraz obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu do wniesienia odwołania w sytuacji, gdy odwołanie wniesione zostało po tym terminie (art. 134 K.p.a.). Z powyższych unormowań wynika, że warunkiem koniecznym skutecznej czynności procesowej wniesienia odwołania jest zachowanie ustawowego terminu do jego dokonania. Uchybienie temu terminowi powoduje, że odwołanie jest bezskuteczne, czego następstwem jest ostateczność decyzji organu pierwszej instancji. Badanie przez organ odwoławczy warunków zachowania terminu do wniesienia odwołania wymaga przede wszystkim ustalenia dnia, z upływem którego mijał termin do dokonania tej czynności, liczony od dnia doręczenia decyzji stronie (art. 129 § 2 K.p.a.). W niniejszej sprawie decyzja pierwszoinstancyjna organu rentowego doręczona została stronie w dniu [...] r. Zatem czternastodniowy termin do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy mijał w dniu [...] r. W aktach administracyjnych sprawy znajduje się kserokopia wniosku strony z dnia [...] r., z najwcześniejszą datą wpływu do sekretariatu Prezesa ZUS – [...] r. Data ta wskazuje zatem, że wniosek ten wpłynął do organu z uchybieniem czternastodniowego terminu do jego wniesienia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjął w zaskarżonej decyzji, że wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy jest datowany na [...] r. (data pisma i data nadania w placówce pocztowej), co tym bardziej świadczyłoby o jego złożeniu z uchybieniem terminu. Należy mieć jednak na uwadze, że to pismo było odpowiedzią skarżącej na wezwanie organu rentowego z dnia [...] r. do sprecyzowania żądania zawartego w/w piśmie z dnia [...] r. Organ odwoławczy nie odniósł się w zaskarżonej decyzji do kwestii zachowania terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie wyjaśnił w jakiej formie ten wniosek został złożony (osobiście, za pośrednictwem Poczty, telegraficznie), że przyjęto jego terminowe wniesienie. Ponownie rozpoznając sprawę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych powinien wyjaśnić wyżej wskazane wątpliwości, mając na uwadze to, że rozpatrzenie odwołania (wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy) wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa – art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Nadmienić ponadto należy, iż przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak również Kodeks postępowania administracyjnego, nie sprzeciwiają się temu, aby strona ponownie złożyła wniosek o umorzenie należności z tytułu zaległych składek (odsetek); jednakże wniosek taki powinien być rozpatrzony na nowych zasadach z zachowanie wszelkich reguł proceduralnych. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało uchylić zaskarżoną decyzję.