I FZ 163/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Maria Dożynkiewicz (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 1285/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 14 października 2010 r. nr ... w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 14 marca 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 1285/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił T. W. przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z 14 października 2010 r. ... w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych skarżący podał, iż nie posiada jakiegokolwiek majątku. Odpłatnie pełnił funkcję członka zarządu w spółkach, które utraciły płynność finansową. Ponadto jest obciążony alimentami w kwocie 2.400 zł na rzecz małoletnich córek. Wobec wnioskodawcy toczy się szereg postępowań egzekucyjnych. Aktualnie utrzymuje się dzięki pomocy członków rodziny. Wnioskodawca mieszka w domu rodziców, jednakże nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący oświadczył, że jest wpisany do rejestru dłużników niewypłacalnych oraz dwukrotnie toczyło się wobec niego postępowanie w sprawie wyjawienia majątku. Posiada on udziały w spółkach z o.o., jednak żadna z nich nie prowadzi działalności, nie posiada majątku, bądź ma ujemny kapitał. Skarżący został wezwany o udokumentowanie przedstawionych okoliczności poprzez przedstawienie m.in. wyciągów z rachunków bankowych, dokumentów potwierdzających stan zadłużenia i przekazywanie na rzecz małoletnich córek alimentów oraz o złożenie stosownych oświadczeń o stanie rodzinnym, majątkowym i finansowym. Wnioskodawca nie przedstawił żądanych dokumentów, a jedynie złożył w tym zakresie oświadczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania prawa pomocy z uwagi na brak wypełnienia ustawowych przesłanek. Zdaniem tego Sądu oświadczenie wnioskodawcy nie jest wystarczające do dokonania pełnej oceny jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Dopiero dysponowanie wymaganymi dokumentami umożliwiłoby prawidłową ocenę jego sytuacji i stwierdzenie, czy w istocie uzasadnia ona przyznanie prawa pomocy. Oświadczenia dotyczące konkretnych okoliczności nie rozwiały bowiem powstałych wątpliwości, tym bardziej, że dane w nich zawarte były niekiedy niewiarygodne. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy. W jego ocenie wystarczające było złożone przez niego oświadczenie, a zdobycie dokumentów, o których dostarczenie został wezwany, wiązałoby się z kosztami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji - po obszernym przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy i przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, iż skarżący nie spełnił warunków przyznania tego prawa określonych w art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy (w tym jak wynika z zażalenia dwie kluczowe w jego ocenie – wpis do rejestru dłużników niewypłacalnych i zaległości alimentacyjne), zostały jedynie opisane przez skarżącego, ale nie zostały w żaden sposób wykazane. Wykazać oznacza zaś bardziej dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować. Skarżący zdecydowanie unika przedstawienia dokumentów potwierdzających jego oświadczenia. Nie uczynił tego ani po wezwaniu, ani na etapie sprzeciwu, ani na etapie zażalenia. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty jedynie w oparciu o oświadczenia strony. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji i Sąd drugiej instancji mają do dyspozycji jedynie oświadczenie skarżącego, gdy tymczasem już referendarz sądowy WSA wskazywał na konieczność przedstawienia dokumentów potwierdzających argumentację zawartą w formularzu PPF. Niewątpliwie uzyskanie niektórych dokumentów może wiązać się z dodatkowymi kosztami, jednak skarżący nie przedstawił nawet tych dokumentów, których koszty są zminimalizowane, np. elektronicznych wydruków z konta czy ich kserokopii. Trudno zresztą uznać argumentację strony w tym zakresie za przekonywującą w obliczu tego, że skarżący korzysta, w tym do sporządzania pism procesowych nieobarczonych przymusem adwokacko-radcowskim, z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, co przecież także wiąże się z kosztami. Należy zatem przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że bierność skarżącego w zakresie wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej zdecydowanie uniemożliwiła ocenę tej sytuacji. W tym stanie rzeczy nie można zatem ponad wszelką wątpliwość uznać, że skarżący wykazał, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a zatem że obiektywnie brak jest możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.