I FSK 1261/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Zając po rozpoznaniu w dniu 14 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej I. spółki cywilnej w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 14 lutego 2011 r., o sygn. akt I SA/Op 655/10 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi I. spółki cywilnej w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 19 października 2010 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za styczeń 2000 r. postanawia oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z 14 lutego 2011 r., I SA/Op 655/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odrzucił skargę I. spółki cywilnej w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z 19 października 2010 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nadpłaty z tytułu nieterminowego zwrotu różnicy podatku od towarów i usług za styczeń 2000 r. W uzasadnieniu Sąd podał, że skargę na wskazaną wyżej decyzję wniósł w imieniu spółki doradca podatkowy, A.J., pismem z 19 listopada 2010 r. W wykonaniu zarządzeń Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 23 grudnia 2010 r. pełnomocnik wezwany został do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie dokumentów upoważniających do reprezentowania spółki oraz złożenie do akt sądowych pełnomocnictwa procesowego do działania w imieniu strony skarżącej lub jego uwierzytelnionego odpisu, jak również do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 17.575 zł w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwania doręczone zostały na adres wskazany w skardze przez pełnomocnika jako adres do doręczeń w dniu 29 grudnia 2010 r. co potwierdza zwrotne pocztowe poświadczenia odbioru przesyłki. W dniu 4 stycznia 2011 r. na rachunek Sądu uiszczony został wpis od skargi w wymaganej wysokości. Natomiast w wyznaczonym terminie tj. do 5 stycznia 2011 r. pełnomocnik nie uzupełnił jednak braków formalnych skargi, co potwierdza zapisek w aktach sądowych sprawy z 18 stycznia 2011 r. (karta akt 62). Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd pierwszej instancji, wskazując na treść art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." odrzucił skargę. W skardze kasacyjnej na powyższe postanowienie zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 134 § 1, art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy skutkujące błędnym przyjęciem przez Sąd, wbrew art. 83 § 3 p.p.s.a., że pełnomocnik skarżącego nie złożył w terminie i we właściwej formie odpisu pełnomocnictwa wraz z dokumentami potwierdzającymi prawo do jego podpisania przez przedstawicieli ustawowych skarżącego podatnika w dacie jego udzielenia (np. odpis z KRS), przez co odrzucenie skargi na mocy art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. było bezpodstawne, 2. wadliwe zastosowanie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 w zw. z art. 29, art. 46 § 3, art. 49 § 1, art. 83 § 3 p.p.s.a. polegające na przyjęciu, że pełnomocnik skarżącego nie przedstawił w terminie i we właściwej formie odpisu pełnomocnictwa wraz z dokumentami potwierdzającymi prawo do jego podpisania przez przedstawicieli ustawowych skarżącego podatnika w dacie jego udzielenia, przez co odrzucenie skargi było bezpodstawne, 3. wadliwe zastosowanie art. 58 § 2 i art. 49 § 1 p.p.s.a. polegające na nie wezwaniu skarżącego podatnika, tj. jego przedstawicieli ustawowych, do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez jej podpisanie pod rygorem odrzucenia, bądź do potwierdzenia przez nich udzielonego pełnomocnictwa w sytuacji przyjęcia przez WSA wadliwości umocowania pełnomocnika, wskutek czego bezpodstawnie odrzucono skargę podatnika naruszając przy tym art. 58 § 1 pkt 3 i § 3, art. 271 pkt 2 p.p.s.a. oraz odbierając stronie skarżącej gwarantowane jej prawo do sądu, wbrew treści art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, 4. wadliwe zastosowanie art. 6 p.p.s.a. poprzez nieudzielanie stronie występującej bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek i pouczeń co do prawidłowości udzielonego pełnomocnictwa i złożonej skargi, wskutek czego w efekcie końcowym bezpodstawnie WSA odrzucił skargę podatnika naruszając przy tym art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. oraz odbierając stronie skarżącej gwarantowane jej prawo do sądu, wbrew treści art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2 Konstytucji RP. W związku z powyższymi zarzutami strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania praz orzeczenie o zwrocie niezbędnym kosztów postępowania, w tym wpisu sądowego od strony przeciwnej, według norm przewidzianych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest oczywiście bezzasadna. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut wskazany w pkt 1 skargi kasacyjnej. Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzygnął bowiem sprawę w jej granicach w oparciu o ustalenia faktyczne, które niezbicie wynikają z akt sprawy. Ustalenia Sądu dotyczące wniesienia skargi, wezwania do uzupełnienia jej braków oraz uchybienia zakreślonym przez Sąd terminom zostały w sposób zwięzły przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, a w obszernych rozważaniach Sądu wyjaśniona została podstawa prawna rozstrzygnięcia. Sąd uczynił zatem zadość wymaganiom przewidzianym dla uzasadnienia orzeczenia, wskazanym w art. 141 § 4 p.p.s.a. Całkowicie niezrozumiałe jest powoływanie się przez autora skargi kasacyjnej na naruszenie przez Sąd art. 83 § 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu oddanie pisma w polskim urzędzie pocztowym lub w polskim urzędzie konsularnym jest równoznaczne z wniesieniem go do sądu. Wskazując na ten przepis strona wywodzi więc, że skoro przesyłka zawierająca wymagane dokumenty została nadana w urzędzie pocztowym, to Sąd pierwszej instancji – mimo że żadnych dokumentów wskazanych w wezwaniu nie otrzymał - winien nadać sprawie bieg. Argumentacja strony jest nietrafna, a ponadto nie poparta żadnymi konkretnymi dowodami. Cytowany przepis normuje jedynie kwestię techniczną wskazując, w którym momencie pismo należy uznać za "wniesione do sądu". Dotyczy on jednak tylko i wyłącznie sytuacji, w której pismo zostało w ogóle "wniesione", czyli nadane w urzędzie pocztowym lub konsularnym, a fakt ten pozostaje bezsporny. W realiach omawianej sprawy tymczasem brak jest dowodu na to, że przesyłka została wysłana w zakreślonym w wezwaniu terminie. Do skargi kasacyjnej strona skarżąca załączyła co prawda kserokopię dowodu nadania w dniu 5 stycznia 2011 r. na poczcie przesyłki adresowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu (k. 83 akt sądowych), jednakże z tego dokumentu nie wynika nic ponad to, że we wskazanej dacie z kancelarii, w której działa doradca podatkowy wskazany przez stronę, nadano korespondencję do Sądu. Nie sposób natomiast w żaden sposób stwierdzić, jakiej dotyczyła ona sprawy, a tym bardziej jakie konkretnie zawierała pisma. Na druku potwierdzenia nadania nie widnieje bowiem ani sygnatura sprawy sądowoadministracyjnej, do której miałyby wpłynąć wysyłane dokumenty, ani tym bardziej nazwa strony skarżącej. Zatem twierdzenia, jakoby korespondencja nadana w dniu 5 stycznia 2011 r. zawierała dokumenty niezbędne do uzupełnienia braków skargi jest nieskuteczna. Chybione są również argumenty podniesione w uzasadnieniu pkt 1 i 2 skargi kasacyjnej, jakoby przesyłka nadana w urzędzie pocztowym mogła "zaginąć w drodze pocztowej lub kancelarii sądu". Tego rodzaju okoliczności nie zostały w nawet najmniejszym stopniu uprawdopodobnione przez stronę i tworzenie hipotetycznych założeń tej natury nie może odnieść żadnego skutku, tym bardziej, że jak wyżej wskazano, z akt sprawy nie wynika, żeby przesyłka zawierająca pisma stanowiące uzupełnienie braków formalnych skargi została w ogóle wysłana. Nie zmienia tego również fakt, że wpis sądowy od skargi został uiszczony w terminie, a w czym strona skarżąca upatruje okoliczności uprawdopodabniających uzupełnienie pozostałych braków skargi. Skoro strona skarżąca utrzymuje, że przesyłka została nadana w urzędzie pocztowym, ale z przyczyn jej nie wiadomych do Sądu nigdy nie dotarła, możliwość wyjaśnienia tego rodzaju sytuacji daje przeprowadzenie postępowania reklamacyjnego, jednakże inicjatywa w tym zakresie spoczywa na nadawcy przesyłki. Z takiej możliwości skarżąca jednak nie skorzystała. Sąd pierwszej instancji uzasadniając swe rozstrzygnięcie w przedmiocie odrzucenia skargi, której braków strona nie uzupełniła, prawidłowo powołał przepisy ustawy – p.p.s.a. dotyczące obowiązków pełnomocnika procesowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 37 § 1, art. 46 § 3 ustawy) i w sposób właściwy uznał, że na gruncie omawianej sprawy pełnomocnik strony z obowiązków tych się nie wywiązał. Art. 37 § 1 p.p.s.a. (zd. pierwsze) stanowi, że pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. Stosownie zaś do art. 46 § 3 p.p.s.a. do pisma należy dołączyć pełnomocnictwo, jeżeli pismo wnosi pełnomocnik, który przedtem nie złożył pełnomocnictwa. Wymagane prawem dokumenty, niezbędne do wykazania umocowania pełnomocnika do działania za mocodawcę, nie zostały nadesłane do akt sprawy, pomimo wezwania, jakie Sąd wystosował w myśl art. 49 § 1 p.p.s.a. Zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na naruszenie powyższych przepisów są zatem bezzasadne. Końcowo należy się odnieść do twierdzeń autora skargi kasacyjnej, zaprezentowanych w uzasadnieniu zarzutów z pkt 3 i 4. W tej części wywodów skargi kasacyjnej strona skarżąca podnosi "z daleko posuniętej ostrożności procesowej", że jeśli nawet skarżący, wobec braku nadesłania pełnomocnictwa procesowego, nie był należycie reprezentowany, to Sąd winien był zwrócić się wprost do skarżącej spółki (jej przedstawicieli ustawowych) do usunięcia braków formalnych skargi, a o skutkach prawnych zaniechania w tym zakresie strona powinna zostać pouczona stosownie do art. 6 p.p.s.a. Na poparcie powyższego autor skargi kasacyjnej przywołał pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2009 r., III CZP 118/08, zgodnie z którym "brak formalny pisma procesowego w postaci nienależytego umocowania pełnomocnika może być usunięty potwierdzeniem strony dokonanych przez niego czynności. W tym celu sąd powinien wyznaczyć stronie odpowiedni termin." Stanowisko autora skargi kasacyjnej w powyższym przedmiocie jest błędne. Przede wszystkim zauważyć należy, że uchwała Sądu Najwyższego podjęta została na gruncie przepisów kodeksu postępowania cywilnego, a u podstaw sformułowanych tez legły całkowicie odmienne okoliczności faktyczne. W tym miejscu wystarczy wskazać, że w sprawie, którą zajmował się Sąd Najwyższy chodziło o wniesienie środka odwoławczego (sprzeciwu od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym), a Sąd mówił w swych wywodach o zatwierdzaniu "czynności procesowych". Tymczasem odmienna sytuacja ma miejsce w sprawie niniejszej, gdyż problematyczna kwestia dotyczy braków formalnych skargi, a zatem pisma procesowego o charakterze szczególnym, inicjującego postępowanie sądowoadministracyjne, nie zaś czynności procesowych dokonywanych w toczącym się już postępowaniu. Zauważyć zresztą należy, że ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 44) zawiera samodzielną regulację dotyczącą zatwierdzania czynności dokonanych przez osobę dopuszczoną przez sąd do postępowania tymczasowo, jednakże instytucja ta nie może być stosowana zamiast lub obok wezwania pełnomocnika do uzupełnienia braku formalnego skargi. Reasumując, skoro skarga została wniesiona (sporządzona i podpisana) przez profesjonalnego pełnomocnika strony – doradcę podatkowego, który mógłby reprezentować spółkę w postępowaniu sądowoadministracyjnym, jednakże na wezwanie sądu w zakreślonym terminie nie przedłożył dokumentu pełnomocnictwa i tym samym nie wywiązał się z obowiązków nałożonych nań ustawowo (art. 37 § 1 p.p.s.a.), sąd prawidłowo, zgodnie ze wskazanym w wezwaniu rygorem, odrzucił skargę stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i nie był zobligowany do wystosowania kolejnego wezwania do uzupełnienia braków skargi osobiście przez stronę. W sprawie nie mógł również znaleźć zastosowania art. 6 p.p.s.a., nakazujący sądowi udzielanie stronie stosownych wskazówek co do czynności procesowych oraz skutkach prawnych tych czynności, jak również zaniedbań, albowiem dotyczy on wyłącznie sytuacji, w której strona występuje w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika. Skoro pod skargą podpis złożył doradca podatkowy, to wyłącznie od niego sąd pierwszej instancji mógł egzekwować wywiązanie się z obowiązku określonego w art. 37 § 1 p.p.s.a. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." oddalił skargę kasacyjną.