II GZ 264/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia G. S. Z. w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 84/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi G. S. Z. w K. na rozstrzygnięcie Urzędu Marszałkowskiego Województwa M. z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia odwołania od negatywnego rozpatrzenia protestu dotyczącego oceny wniosku o dofinansowanie projektu z budżetu Unii Europejskiej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 84/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. odmówił G.S. Z. w K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi G. S. Z. w K. na rozstrzygnięcie Urzędu Marszałkowskiego Województwa M. z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia odwołania od negatywnego rozpatrzenia protestu dotyczącego oceny wniosku o dofinansowanie projektu z budżetu Unii Europejskiej. Sąd pierwszej instancji relacjonując stan sprawy podał, że G.S.Z. w K. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Strona skarżąca oświadczyła, że jest stowarzyszeniem. Wysokość jej kapitału zakładowego wynosi 0 zł, wartość środków trwałych wynosi również 0 zł, a wysokość zysku za ostatni rok obrotowy to 6056,67 zł. Skarżąca wskazała, że na rachunku bankowym w Banku BPH S.A. posiada 97,55 zł. Nadto podniosła, że jest organizacją społeczną prowadzącą statutowo działalność oświatową i posiada status organizacji pożytku publicznego. Jej członkami są osoby prowadzące działalność dydaktyczną, ale żadna z nich nie posiada kwalifikacji prawniczych. Skarżąca oświadczyła, że nie jest w stanie ponieść żadnej opłaty, gdyż cele organizacji non-profit nie przewidują tego typu wydatków, a majątek stowarzyszenia jest zerowy. Z dalszych wyjaśnień skarżącej wynika, że wykazany zysk pochodzi z niezapłaconych faktur, a działalność administracyjną finansuje się ze składek członkowskich. W piśmie z dnia 5 lutego 2011 r., będącym odpowiedzią na wezwanie Sądu do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca wyjaśniła, że aktualnie liczy 15 członków zwyczajnych, 6 honorowych oraz 6 partnerów (osoby prawne) przy czym stosownie do podjętej w tym względzie przez Zarząd uchwały z dnia [...] listopada 2008 r. w stowarzyszeniu praktykuje się "liberalne" podejście do kwestii opłacania składek. Nikt z Zarządu nie pobiera wynagrodzeń ani diet, a wszyscy członkowie świadczą pracę na rzecz działań statutowych bez wynagrodzenia. Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku co wynika z zestawienia analityki ksiąg rachunkowych za cały 2010 r. Aktualnie w kasie i na rachunku bankowym stowarzyszenia znajduje się łącznie 149,79 zł. Przychody stanowią wyłącznie składki członkowskie, które pokrywają tylko niezbędne wydatki na materiały piśmiennicze i media. Sąd pierwszej instancji odmawiając skarżącemu stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy wskazał, że realizując swoje cele statutowe powinno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów, w tym także kosztów sądowych. W tym celu winno korzystać z przewidzianych w statucie możliwości gromadzenia środków finansowych m.in. ze składek członkowskich, czy dochodów z własnej działalności statutowej. Niewykorzystanie przewidzianych w statucie stowarzyszenia możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych niezbędnych do prowadzenia działalności statutowej jest przesłanką odmowy przyznania prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, domagając się jego uchylenia w całości. Według skarżącej zaskarżone orzeczenie jest niezgodne z zasadami wyrażonymi w Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z postanowieniami art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Sąd może przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w częściowym, jeżeli podmiot ten wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji analizując, czy skarżąca spełniła przesłanki przyznania prawa pomocy ograniczył się w istocie do stwierdzenia, że skarżąca realizując swoje cele statutowe powinna liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów, w tym także kosztów sądowych. W tym celu winna korzystać z przewidzianych w statucie możliwości gromadzenia środków finansowych m.in. ze składek członkowskich, czy dochodów z własnej działalności statutowej. Zdaniem Sądu pierwszej instancji prowadząc "liberalną" politykę odnośnie uiszczania składek członkowskich strona skarżąca sama pozbawia się możliwości zgromadzenia środków finansowych niezbędnych do prowadzenia postępowania przed sądem. Zajmując takie stanowisko Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do przedłożonych przez skarżącą, a nadesłanych przecież na wezwanie WSA dokumentów obrazujących stan majątkowy skarżącej. Przede wszystkim Sąd nie odniósł się do bilansu, rachunku zysków i strat, informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego, raportu kasowego oraz wyciągów z operacji na rachunku bankowym. Zatem Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek skarżącej nie dokonał wszechstronnej i dokładnej analizy jej stanu majątkowego. Ocena sytuacji majątkowej strony w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy powinna opierać się wyłącznie na analizie kosztów postępowania sądowego i aktualnej kondycji finansowej strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. ponownie rozpoznając sprawę odniesie się do przedłożonych przez skarżącą dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową, a następnie odniesie ustaloną podstawę faktyczną rozstrzygnięcia do wymienionych w przepisie art. 246 § 2 p.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.