II GZ 208/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "M." Sp. z o. o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 15 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 170/11 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "M." Sp. z o. o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 15 marca 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 170/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalił wniosek "M." Sp. z o.o. w B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca spółka posiada majątek w postaci kapitału zakładowego w kwocie 1.000.000,00 zł, środków trwałych w kwocie 5.465.522,64 zł. (na dzień 31 grudnia 2009 r.), środków zgromadzonych w kasie i na rachunku bankowym w łącznej kwocie 391.834,80 zł. (na koniec 2010 r.). Saldo jej rachunku na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wyniosło 260.328,63 zł. Ponadto w 2009 r. skarżąca uzyskała przychód w wysokości 2.671.731 zł, który znacznie przewyższa wysokość kosztów postępowania w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu I instancji skarżąca spółka dysponuje niewątpliwie dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca spółka nie wykazała, że posiadane przez nią aktywa finansowe nie wystarczają na pokrycie kosztów postępowania sądowego, a po uiszczeniu określonej kwoty tytułem kosztów sądowych nie będzie w stanie utrzymać płynności finansowej. Wzięto pod uwagę także koszty związane z tym, że skarżąca spółka wniosła 14 skarg na decyzje Dyrektora Izby Celnej w P. (wpis 200 zł od skargi). Za zasadnością wniosku skarżącej nie przemawia m.in. wykazanie straty za 2009 r., ponieważ strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie oznacza, że podmiot traci płynność finansową i nie jest w stanie regulować własnych, wymagalnych zobowiązań. Strata oznacza jedynie nadwyżkę sumy kosztów uzyskania przychodów nad osiągniętymi przychodami. W zażaleniu na powyższe postanowienie "M." Sp. z o.o. w B. zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z zm., dalej: p.p.s.a.), poprzez nieprzyznanie skarżącej prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. W uzasadnieniu skarżąca spółka podniosła, że Sąd I instancji nie wziął pod uwagę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej spółki, przede wszystkim istnienia straty za ostatni rok obrotowy w wysokości niemal 200.000,00 zł. Zdaniem skarżącej spółki, Sąd dokonał wybiórczej oceny przedłożonego materiału dowodowego, biorąc pod uwagę jedynie oderwaną od innych kategorię środków trwałych oraz środków zgromadzonych w danym momencie na rachunku bankowym oraz księgową kategorię przychodów. Skarżąca spółka stwierdziła również, że nie można jej zarzucić, iż jako podmiot gospodarczy nie stworzyła specjalnej rezerwy finansowej na pokrycie kosztów sądowych, a także, że korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika, ponieważ kwestia rozliczeń z tego tytułu jest sprawą wewnętrznych uzgodnień między mocodawcą, a pełnomocnikiem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl przepisu art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Wniosek ten znajduje potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wymaga podkreślenia, że zgodnie z treścią art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Dodać należy, że osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Należy również podkreślić, iż w rzeczywistości strona złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z tym jednak skutkiem, iż Sąd I instancji potraktował wniosek w przedmiocie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazać należy, iż bez znaczenia był ten fakt, ze względu, iż odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowym wyczerpuje w swej treści również odmowę zwolnienia całkowitego. Nie sposób się nie zgodzić, iż jeżeli strona nie wykazała odpowiednio warunków do zwolnienia w części od kosztów sądowych, to tym bardziej nie wykazała, aby móc być zwolnioną od całkowitego ponoszenia kosztów sądowych. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie (zarówno częściowe jak i całkowite) z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że nie można przyjąć, iż spółka nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd zbadał sytuację materialną strony, porównał aktywa i pasywa oraz przedstawił wysokość środków pieniężnych zgromadzonych przez Spółkę w kasie oraz na rachunku bankowym. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Trafnie zatem Sąd I instancji wskazał, że powstanie straty za 2009 r. nie świadczy o złej kondycji finansowej spółki – uniemożliwiającej uiszczenia opłaty w niniejszej sprawie. Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w dokumentach źródłowych wynika, że skarżąca spółka prowadzi działalność gospodarczą i nie ma informacji, żeby utraciła płynność finansową. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego analiza aktualnej sytuacji finansowej spółki, jak trafnie przyjął Sąd I instancji, nie daje podstaw do przyjęcia, że skarżąca spółka nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, w sytuacji gdy na rachunku bankowym oraz w kasie ma zgromadzone środki pieniężne w łącznej kwocie 391.834,80 zł. Skarżąca spółka natomiast, ani w złożonym wniosku, ani też w zażaleniu nie wykazała niemożności wygospodarowania środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego ze środków finansowych, którymi aktualnie dysponuje. Na marginesie można zauważyć, że niezrozumiała jest podniesiona w zażaleniu argumentacja dotycząca niemożliwości stworzenia specjalnej rezerwy finansowej na pokrycie kosztów sądowych, gdyż Sąd I instancji nie czynił spółce zarzutu nieposiadania takiej rezerwy i jej brak nie był przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy. Również fakt korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika nie miał wpływu na ocenę sytuacji finansowej skarżącej spółki. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.