I SA/Sz 997/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska,, Sędzia WSA Alicja Polańska (spr.), Protokolant Gabriela Porzezińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 23 lutego 2011 r. sprawy ze skargi A.M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Celnej w S. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] o odmowie wznowienia, na wniosek A.M., postępowania celnego zakończonego decyzją ostateczną w sprawie zgłoszenia celnego [...] z dnia [...], na podstawie którego K.N. zgłosiła do procedury dopuszczenia do wolnego obrotu samochód osobowy marki [...] o numerze nadwozia [...]. Jak wynika z opisanego w uzasadnieniu tej decyzji stanu faktycznego, postępowanie w sprawie zostało zainicjowane wnioskiem złożonym przez pełnomocnika A.M., który jako przesłankę wznowienia postępowania wskazał art. 240 §1 pkt 4 i pkt 5 oraz art. 241 §1 i § 2 Ordynacji podatkowej podnosząc, iż postępowanie celne toczyło się bez udziału wnioskodawcy, który nie ponosi winy za brak w nim udziału. Według niego, ujawnione zostały nowe okoliczności faktyczne i dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane Urzędowi Celnemu. Postępowanie celne toczyło się przy udziale K.N., która nie ujawniła organom celnym, że pomiędzy nią, a stroną oraz D.K. toczy się przed sądem powszechnym spór o prawo własności ww. pojazdu. K.N. jedynie firmowała zakup i import samochodu, stąd dokumenty zakupu pojazdu, dokumenty celne, ubezpieczenie i dowód rejestracyjny zostały wystawione na jej nazwisko. W rzeczywistości zaś, jedynym użytkownikiem i osobą, która ostatecznie sfinansowała zakup pojazdu (strona rozliczyła się z D.K.) jest A.M. Okoliczności te zostały potwierdzone przez Prokuraturę Rejonowa P. i Sąd Rejonowy w P. (załączono kserokopie postanowień). Dalej, organ wskazał, że decyzją z dnia [...] - wydaną na podstawie art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej oraz art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2008 r. Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 622 ze zm.) - odmówiono A.M. wznowienia postępowania, wskazując że niedopuszczalność wznowienia postępowania wynika z przyczyn podmiotowych, jakie ujawniono we wstępnej fazie postępowania wznowieniowego. Organ stwierdził, że - na gruncie przepisów celnych i Ordynacji podatkowej - wnioskodawcy nie można przypisać przymiotu strony w tym postępowaniu, a zatem - nie może skutecznie domagać się wszczęcia w tej sprawie postępowania. Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, zarzucając organowi celnemu błędne uznanie, że A.M. nie przysługuje status strony oraz zaniechanie wznowienia postępowania z urzędu, pomimo, że ujawniły się nowe okoliczności i dowody istniejące w dniu wydania decyzji, lecz nieznane organowi celnemu. W wyniku rozpoznania odwołania, Dyrektor Izby Celnej w S. wydał wskazaną na wstępie zaskarżoną decyzję, w której podtrzymał stanowisko uprzednio wyrażone, że A.M. nie posiada legitymacji procesowej do żądania wznowienia postępowania w sprawie dotyczącej zgłoszenia celnego nr [...] z dnia [...] gdyż nie jest stroną tego postępowania. Organ wyjaśnił, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową, która składa się z dwóch etapów. W pierwszym etapie organ bada dopuszczalności wznowienia postępowania, tj. czy zachodzą przedmiotowe bądź podmiotowe przesłanki wszczęcia w sprawie postępowania. W postępowaniu tym organ bada zatem, czy żądanie pochodzi od strony lub organizacji społecznej, która uczestniczyła w postępowaniu zwyczajnym na prawach strony (art. 133a § 1-3 Ordynacji podatkowej); strona ma zdolność do czynności prawnych; żądanie dotyczy postępowania zakończonego decyzją lub postanowieniem; kwestionowana decyzja lub postanowienie mają charakter ostateczny; w żądaniu wskazano podstawę wznowienia; w przypadku żądania na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 i pkt 8 Ordynacji podatkowej, czy zachowano miesięczny termin. Etap ten, w zależności od poczynionych ustaleń (pozytywnych lub negatywnych), może zakończyć się albo wydaniem decyzji o odmowie wznowienia postępowania (co miało miejsce w sprawie) albo wydaniem postanowienia o jego wznowieniu (jeżeli nie zachodzą przesłanki niedopuszczalności wznowienia). Następnie, powołując się na przepis art. 73 ust. 1 Prawa celnego, który nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów art. 12 oraz działu IV Ordynacji podatkowej z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego oraz art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej, organ wskazał, że dla przyjęcia, iż dany podmiot jest stroną postępowania celnego (podatkowego) nie wystarczy wykazanie, że jest on jednym z podmiotów prawa podatkowego, lecz niezbędne jest spełnienie drugiego kryterium, tj. posiadanie interesu prawnego. Według organu, A.M. status strony w postępowaniu prowadzonym przez organ celny związanym z importem ww. pojazdu przez K.N., wywodzi z okoliczności, iż jest właścicielem samochodu, natomiast jego interes prawny polega na ochronie jego prawa własności do pojazdu, którego dopiero dochodzi na drodze sądowej w postępowaniu cywilnym. Z tej przyczyny, organ uznał, że żądanie A.M. o nadanie mu statusu strony - na podstawie domniemanego prawa własności do pojazdu - wynika nie z interesu prawnego lecz faktycznego, co dyskwalifikuje go jako stronę postępowania. Zasadniczym jednak powodem dla którego organ uznał, że A.M. nie miał legitymacji procesowej do zgłoszenia żądania wznowienia postępowania była okoliczność, iż nie był on ani zgłaszającym, ani też dłużnikiem, w rozumieniu prawa celnego. Podmiotom tym, z odpowiednim uwzględnieniem przepisu art. 133 Ordynacji podatkowej, przysługuje w postępowaniu status strony, jeżeli postępowanie to dotyczy ich praw i obowiązków lub jeżeli osoby te zamierzają skorzystać z uprawnień wynikających z prawa celnego. I tak, zgłaszającym - zgodnie z przepisem art. 4 Wspólnotowego Kodeksu Celnego (WKC) - jest osoba, która dokonuje zgłoszenia celnego we własnym imieniu lub, w której imieniu dokonywane jest zgłoszenie celne. Natomiast, dłużnikiem jest każda osoba zobowiązana do zapłaty długu celnego. Zgodnie zaś z art. 201 WKC, dług celny w przywozie powstaje w wyniku dopuszczenia do obrotu towaru podlegającego należnościom przywozowym. Dłużnikiem jest zatem zgłaszający. Jak wskazał dalej organ, z okoliczności faktycznych sprawy bezspornie wynika, że zgłoszenia do procedury dopuszczenia do wolnego obrotu samochodu dokonała K.N., której nazwisko widnieje na dokumencie SAD, podpisanym przez nią własnoręcznie; K.N. występuje też jako kupująca na rachunku sprzedaży oraz jako zleceniodawca przelewu na rachunek Izby Celnej w S. kwoty wynikającej z długu celnego i należnych z tytułu importu podatków. Okoliczności te - według organu - wskazują na to, że A.M. nie przysługiwał ani status zgłaszającego, ani dłużnika, bowiem nie dokonując importu nie był on zobowiązany do zapłaty należnych z tego tytułu opłat celnych i podatkowych. Na podstawie ww. okoliczności, organ uznał, że A.M. nie mógł być uczestnikiem postępowania prowadzonego przez organ celny, związanego z importem samochodu. Oceny tej nie zmienia także powoływanie się przez wnioskodawcę na niepisane umowy i uzgodnienia z K.N. co do własności spornego samochodu, ani nawet potencjalne przyznanie A.M. prawa własności do spornego pojazdu w postępowaniu sądowym. W konkluzji organ stwierdził, że fakt złożenia wniosku przez osobę, która nie jest stroną tego postępowania jest równoznaczny z niedopuszczalnością wznowienia postępowania (decyzją o odmowie wznowienia takiego postępowania). Z tych względów organ uznał zarzuty pełnomocnika za nieuprawnione, podkreślając że organ I instancji, odmawiając wznowienia postępowania i nie badając przesłanek wznowienia postępowania, nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa, gdyż nie był on uprawniony do dalszej ich merytorycznej oceny. W skardze na powyższą decyzję ostateczną, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, skarżący, działając przez pełnomocnika, zarzucił organowi naruszenie: - art. 133 Ordynacji podatkowej poprzez bezpodstawne uznanie, że A.M. nie jest stroną postępowania, - art. 240 § 1 pkt 4 i pkt 5 Ordynacji podatkowej poprzez bezpodstawne uznanie, że brak było podstaw do wznowienia postępowania celnego, - art. 241 Ordynacji podatkowej poprzez zaniechanie wznowienia postępowania celnego z urzędu, pomimo wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Uzasadniając skargę, skarżący podniósł, że przepis art. 133 Ordynacji podatkowej uznaje za stronę postępowania, każdego czyjego interesu prawnego działanie organu - chociażby pośrednio - dotyczy. Odwołując się do okoliczności faktycznych opisanych we wniosku o wznowienie postępowania, skarżący wskazał, że miał nie tylko interes prawny w tym by chronić swoje prawo własności, ale również w tym, by w postępowaniu celnym wykazać, iż dług celny nie istnieje, co - według niego - oznacza, że miał legitymację procesową aby domagać się wznowienia postępowania celnego, tym bardziej, skoro organy celne dopiero na etapie postępowania egzekucyjnego dowiedziały się o firmanctwie K.N., o udziale A.M. w nabyciu samochodu i o toczącym się śledztwie w sprawie o przywłaszczenie przez K.N. samochodu. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej w S. nie podzielił zasadności zarzutów w niej podniesionych i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja ostateczna nie narusza prawa. Kwestią sporną jest ocena, czy w sprawie zaistniała przesłanka do wznowienia postępowania określona w art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, tj. z tej przyczyny, że - jak twierdzi skarżący - nie z własnej winy nie brał udziału w postępowaniu celnym zakończonym decyzją ostateczną w sprawie zgłoszenia celnego [...] z dnia [...], na podstawie którego K.N. zgłosiła do procedury dopuszczenia do wolnego obrotu samochód osobowy marki [...] o numerze nadwozia [...], a w konsekwencji, czy w sprawie której dotyczy wniosek o wznowienie postępowania, posiada on status strony. Według organu, rozstrzygającego sprawę w obu instancjach, takiego statusu w tym postępowaniu skarżący nie posiada. Mając na uwadze taki przedmiot sporu, na wstępie należy wskazać, że postępowanie w sprawie wznowienia postępowania uregulowane w przepisie art. 240 i następnych Ordynacji podatkowej (t.j.: Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) składa się z dwóch etapów: pierwszy etap, tzw. wstępny (wyjaśniający), rozpoczyna wniosek strony i kończy się albo wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 243 § 1 Ordynacji podatkowej), albo podjęciem decyzji o odmowie wznowienia postępowania (art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej); drugi etap, po wydaniu postanowienia o wznowieniu, tzw. właściwy, polega na przeprowadzeniu postępowania dowodowego i ma na celu zbadanie zaistnienia przesłanki do wznowienia; etap ten kończy się wydaniem decyzji na podstawie art. 245 § 1 pkt 1 albo art. 245 § 1 pkt 2, względnie art. 245 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej. Ponadto, odmowa wznowienia postępowania w pierwszym etapie może nastąpić wyłącznie ze względów formalnych, a nie merytorycznych. Wydanie decyzji o odmowie wznowienia postępowania jest możliwe tylko wówczas, gdy wznowienie postępowania jest niedopuszczalne z przyczyn podmiotowych, tj. gdy żądanie wszczęcia postępowania nie pochodzi od strony (względnie następców prawnych) lub przedmiotowych; sprawa nie została zakończona decyzją ostateczną lub strona opiera żądanie na podstawach nieprzewidzianych w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej (por.: wyrok NSA z dnia 8 czerwca 1995 r. sygn. akt SA/Po 416/95 publ. Monitor Podatkowy 1996 r., Nr 7, poz. 214). Na tym etapie postępowania organ winien ograniczyć się do badania wyłącznie formalnych podstaw wznowienia. W tym zakresie powinien m.in. zbadać, czy wniosek o wznowienie postępowania pochodzi od strony tego postępowania (art. 241 § 1 Ordynacji podatkowej). Wyłącznie bowiem strona postępowania może złożyć żądanie wznowienia postępowania, podając jedną z podstaw wymienionych w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Stwierdzenie braku legitymacji strony do złożenia żądania skutkować powinno wydaniem decyzji o odmowie jego wznowienia (art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej). Według składu orzekającego w sprawie, do ww. reguł postępowania organ, rozstrzygając sprawę w obu instancjach, zastosował się. Zgodnie bowiem z obowiązkiem wynikającym z treści art. 243 § 1 Ordynacji podatkowej, organ w pierwszej fazie dokonał badania uprawnienia skarżącego do wystąpienia z żądaniem o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ww. ostateczną decyzją w sprawie zgłoszenia celnego [...] z dnia [...]. Z żądaniem wznowienia postępowania mogła wystąpić wyłącznie strona. Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej, stanowiącym, że: stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117a, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynności organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy, w związku z przepisem art. 4 pkt 18 Wspólnotowego Kodeksu Celnego (WKC), stanowiącym, że: zgłaszającym jest osoba, która dokonuje zgłoszenia celnego we własnym imieniu lub, w której imieniu dokonywane jest zgłoszenie celne oraz art. 4 pkt 12 WKC, przewidującym, że: dłużnikiem jest każda osoba zobowiązana do zapłacenia długu celnego - dłużnikiem jest zgłaszający, a zatem stroną tego postępowania celnego była K.N., a nie skarżący. Ze stanu faktycznego sprawy, prawidłowo ustalonego w postępowaniu, który za podstawę orzeczenia przyjmuje także skład orzekający w sprawie, niespornie wynika, że zgłoszenia do procedury dopuszczenia do wolnego obrotu samochodu dokonała K.N., której nazwisko widnieje na dokumencie SAD, podpisanym przez nią własnoręcznie; K.N. występuje też jako kupująca na rachunku sprzedaży oraz jako zleceniodawca przelewu na rachunek Izby Celnej w S. kwoty wynikającej z długu celnego i należnych z tytułu importu podatków. Okoliczności te - prawidłowo ocenione przez organ celny - wskazują na to, że A.M. nie przysługiwał ani status zgłaszającego, ani dłużnika, bowiem nie dokonując importu, nie był on zobowiązany do zapłaty należnych z tego tytułu opłat celnych i podatkowych, tak więc nie był on stroną postępowania zakończonego ww. decyzją ostateczną. W konsekwencji, to K.N., jako stronie postępowania, przysługiwały uprawnienia procesowe określone w Ordynacji podatkowej w zakresie żądania wznowienia postępowania, a nie skarżącemu. Ponadto, należy wskazać, że określając w art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej podmioty tam wymienione i nadając im status strony postępowania podatkowego (celnego), ustawodawca ściśle związał ich pozycję z interesem prawnym. Istotnym zaś elementem, który charakteryzuje interes prawny jest to, że musi on bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu, a brak takiej bezpośredniości nie pozwala na uznanie go za stronę. Nie jest zatem wystarczające pośrednie - wbrew stanowisku skarżącego - związanie ze sprawą, gdyż interes prawny (w rozumieniu art. 133 §1 Ordynacji podatkowej) należy pojmować jako interes wynikający z prawa materialnego. Tym samym, postępowanie podatkowe (celne) w zakresie należności podatkowych (celnych) może się toczyć jedynie w stosunku do podatnika (dłużnika celnego), na którym ciąży obowiązek podatkowy (celny), gdyż to jego interesu materialnoprawnego dotyczy to postępowanie, a w żadnym przypadku interesu takiego nie można się dopatrzyć w ramach takiego postępowania po stronie innych podmiotów (por.: wyrok NSA z dnia 5 maja 2006 r., sygn. akt I FSK 733/05, publ. w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Konkludując, należy wskazać, że ocena, czy w sprawie wystąpiła podstawa wznowienia, o której była mowa jest w art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, musiała być przeprowadzana z punktu widzenia tego podmiotu, o którego obowiązku rozstrzygnięto decyzją ostateczną, czyli dłużnika celnego. To, że w art. 133 § 1 Ordynacji podatkowej stwierdzono, że stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następcy prawni, a także osoby trzecie wymienione w art. 110 – 117a, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy, nie oznacza, że w każdym postępowaniu podatkowym (celnym) wszystkie te podmioty mają status strony. Każdy z wymienionych w tym przepisie podmiotów ma status strony w tym postępowaniu podatkowym (celnym), które dotyczy jego prawnie chronionych interesów lub obowiązków. Podstawą zaś do oceny, czy takie interesy lub obowiązki wystąpiły, jest prawo materialne, w tej sprawie - celne. W świetle tego prawa, w szczególności ww. przepisów WKC, prawidłowo organ wywiódł, że skarżący nie był stroną postępowania celnego zakończonego ww. decyzją ostateczną skierowaną do K.N. Tym samym, skarżący nie mógł skutecznie powoływać się na podstawę do wznowienia postępowania zawartą w art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Także, wbrew stanowisku skarżącego, skoro organ w zaskarżonej decyzji dokonywał oceny formalnej wniosku skarżącego, tj. w ramach ww. pierwszego etapu postępowania wznowieniowego (wstępnego), a odmowa wznowienia postępowania w pierwszym etapie może nastąpić wyłącznie ze względów formalnych, nie zaś merytorycznych, to niedopuszczalne było, aby organ ten badał podstawy merytoryczne wznowienia, w tym podstawę określoną w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej (gdy wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nieznane organowi, który wydał decyzję). Tak więc, wbrew zarzutowi skargi, organ nie naruszył przepisu art. 241 Ordynacji podatkowej poprzez zaniechanie wznowienia postępowania celnego z urzędu, pomimo wystąpienia przesłanek wskazanych w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej, gdyż w ww. postępowaniu organ nie badał zaistnienia tej podstawy wznowienia. W tej sytuacji, podstawie przepisu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić.