I OW 186/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno Sędziowie: Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr.) Sędzia del. WSA Anna Klotz Protokolant st. inspektor sądowy Tomasz Zieliński po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Gminy Żychlin o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Gminy Żychlin a Wójtem Gminy Kwilcz w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku J.L. w sprawie przyznania pomocy w formie pokrycia kosztów pobytu w Stowarzyszeniu [...] w C. oraz przyznania zasiłku celowego na zakup odzieży, obuwia i środków czystości postanawia: wskazać Burmistrza Gminy Żychlin jako organ właściwy w tej sprawie. Burmistrz Gminy Żychlin wnioskiem z dnia 19 listopada 2010 r. (data nadania do Sądu 1 grudnia 2010 r.) wniósł o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Wójtem Gminy Kwilcz, który z organów jest właściwy do rozpoznania wniosku J.L. o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej w postaci pokrycia kosztów pobytu w Stowarzyszeniu [...] oraz przyznania zasiłku celowego. W uzasadnieniu wniosku organ powołał się na postanowienie z dnia [...] listopada 2010 r., którym Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kwilczu przekazał do MGOPS w Żychlinie wniosek J.L. o pokrycie kosztów pobytu w Stowarzyszeniu oraz o zasiłek celowy na zakup odzieży, obuwia i środków czystości, uzasadniając przekazanie tym, że J.L. jest osoba bezdomną i przebywa w Stowarzyszeniu [...], lecz ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały jest Z. W ocenie Wójta Gminy Kwilcz ma zastosowanie art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Nie zgadzając się z tak ustaloną właściwością Burmistrz Gminy Żychlin uważa, że Wójt Gminy Kwilcz jest właściwy w myśl art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 101 ust. 1 tej ustawy właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy, dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2). Zgodnie zaś z art. 101 ust. 3 w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, gdy chodzi o świadczenie wymienione w art. 37–42 i 47–50 ustawy, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Zdaniem organu w niniejszej sprawie mamy do czynienia z przypadkiem szczególnie uzasadnionym sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, o jakim mowa w art. 101 ust. 3. Jak wynika z poczynionych ustaleń, J.L. w chwili złożenia wniosku przebywał w Stowarzyszeniu [...]. Przeprowadzony wywiad środowiskowy MGOPS w Kwilczu potwierdził, że J.L. nie może liczyć na pomoc innych osób. Sytuacja osobista J.L. i cel, na jaki chce uzyskać pomoc (opłacenie pobytu w ośrodku, zasiłek celowy na odzież, obuwie, środki czystości) oraz podjęte przez niego działania w celu stabilizacji sytuacji życiowej i bytowej wyczerpują warunki, jakie zostały określone w art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. W takiej sytuacji należy wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, który za naczelną zasadę postępowania w sprawach o świadczenia z pomocy społecznej przyjął obowiązek kierowania się dobrem osób korzystających z pomocy i ochroną ich dóbr osobistych (art. 100 ust. 1 ustawy). Kierując się właśnie tą przesłanką ustawodawca w art. 101 ust. 3 przyjął, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie oraz w sprawach niecierpiących zwłoki, właściwą miejscowo jest gmina miejsca pobytu tej osoby. Brak mieszkania i zupełne uzależnienie egzystencji J.L. od bieżących świadczeń pomocy społecznej udzielanych w miejscu pobytu przesądzają, iż sprawa pomocy dla takiej osoby należy do spraw niecierpiących zwłoki, co przenosi właściwość na organ miejsca pobytu strony, w rozumieniu art. 101 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Uzasadnia to wskazanie Wójta Gminy Kwilcz jako organu właściwego do rozpatrzenia wniosku J.L.. Stanowisko to potwierdzają orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2009 r. I OW 4/2009 i z dnia 2 września 2009 r. I OW 86/2009. W odpowiedzi na wniosek Kierownik GOPS w Kwilczu wniósł o uznanie za właściwego w tej sprawie MGOPS w Żychlinie tak jak stanowi o tym przepis art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej. Organ podważa pogląd Burmistrza, że w sprawie tej zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, oraz że jest to sprawa niecierpiąca zwłoki, o której stanowi przepis art. 101 ust. 3 ustawy. Przepis ten ma zastosowanie wyjątkowo, a więc w przypadku trudności w ustaleniu ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały osoby uprawnionej. W tej sprawie miejsce ostatniego zameldowania na pobyt stały zostało ustalone, a więc art. 101 ust. 2 ma zastosowanie. Nie jest także trafny pogląd, iż cele na jakie chce uzyskać świadczenie J.L. wyczerpują warunki o jakich stanowi art. 101 ust. 3 ustawy, gdyż Stowarzyszenie [...] nie odmawia żadnemu bezdomnemu schronienia i wyżywienia. Znacząca większość bezdomnych, którzy trafiają do ich domu nie ma własnych środków a otrzymują niezbędną pomoc, gdyż Stowarzyszenie w swoim statucie ma określony cel, jakim jest pomaganie osobom bezdomnym potrzebującym natychmiastowego schronienia. Nie zamyka to drogi administracyjnej do zwracania się o udzielenie pomocy przez osoby bezdomne do placówek pomocy społecznej, właściwych ze względu na ostatni stały meldunek, a więc przyznanie pomocy J. L. nie jest sprawą niecierpiącą zwłoki, ponieważ ma on zabezpieczone przez ww. Stowarzyszenie podstawowe potrzeby bytowe. Ponadto J.L. jest osobą o dobrym stanie zdrowia, a więc udzielenie pomocy w trybie uznania za konieczne i niecierpiące zwłoki także nie było konieczne, gdyż zastosowanie ogólnie przyjętego postępowania w sprawach osób bezdomnych na zasadzie art. 101 ust. 2 nie zagrażało zdrowiu i życiu klienta. Występując z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu Burmistrz, wbrew deklaracjom, nie kierował się dobrem osoby korzystającej z pomocy, ponieważ wystąpienie z wnioskiem przedłuży postępowanie w sprawie. Ponadto MOPS w Kwilczu współpracuje z 82 Ośrodkami z całej Polski i Stowarzyszenie jest pośrednikiem pomiędzy bezdomnymi przebywającymi w SJW "[...]" a placówkami właściwymi ze względu na ostatni meldunek bezdomnego. Gdyby przyjąć stanowisko Burmistrza i właściwość z art. 101 ust. 3 u.op.s. to Ośrodek nie mógłby prawidłowo funkcjonować i zaspokajać potrzeb stałych mieszkańców gminy Kwilcz i wszystkich osób bezdomnych trafiających do Stowarzyszenia "[...]". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W niniejszej sprawie wniosek Burmistrza Gminy Żychlin podlegał rozpoznaniu na podstawie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 22 § 1 pkt 1 in fine k.p.a. przez Naczelny Sąd Administracyjny. Rozpoznając ten wniosek Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska wnioskodawcy, tj. Burmistrza Gminy Żychlin, iż właściwym w tej sprawie jest Wójt Gminy Kwilcz. Właściwość miejscową gminy w sprawach świadczeń z pomocy społecznej ustala się na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728). Według tego przepisu właściwą miejscowo jest gmina miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej, a taką osobą jest J.L., właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Organy będące w sporze nie kwestionują tego, iż ostatnim miejscem zameldowania J.L. jest Z. Przebywający w Stowarzyszeniu [...] J.L. ma tam zapewnione schronienie, wyżywienie oraz zabezpieczone podstawowe potrzeby bytowe. Powołując się na szczególną właściwość gminy miejsca pobytu, o czym stanowi przepis art. 101 ust. 3 powołanej ustawy, Burmistrz Gminy Żychlin poza trudną sytuacją osoby ubiegającej się o świadczenie oraz celem na jaki ma być przeznaczony zasiłek celowy nie powołał się na żadne inne okoliczności, które należałoby zakwalifikować jako szczególnie uzasadnione sytuacją osobistą J.L. lub też jako niecierpiące zwłoki. Zasadnie w odpowiedzi na wniosek Wójt Gminy Kwilcz podniósł wyjątkowy charakter przepisu art. 101 ust. 3, który pozwala na ustalenie innej właściwości miejscowej organu tylko wówczas gdy sytuacja osobista strony odbiega od powszechnie występującego w tego rodzaju sprawach niedostatku środków utrzymania lub trudnej sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie. Także wskazany we wniosku cel, na jaki strona chciałaby przeznaczyć zasiłek – zakup odzieży, obuwia i środków czystości – w sytuacji gdy w Stowarzyszeniu [...] ma on zapewnione zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych nie upoważnia do potraktowania tej sprawy jako niecierpiącej zwłoki. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż właściwym do rozpoznania wniosku o zasiłek celowy J.L. jest organ właściwy ze względu na miejsce ostatniego zameldowania, czyli Burmistrz Gminy Żychlin i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ustawy P.p.s.a.