I SA/Wa 1423/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) Protokolant ref. Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2011 r. sprawy ze skargi H.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] maja 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania H.M. reprezentowanego przez pełnomocnika córkę J.M. od decyzji Prezydenta Miasta [...] W. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] umarzającej postępowanie jako bezprzedmiotowe utrzymało, w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. W dniu [...] grudnia 1988 r. H.M. złożył wniosek w trybie art. 89 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 z późn. zm.) o oddanie w użytkowanie wieczyste zabudowanej działki położonej w W. przy ul. [...] (karta 6 akt postępowania administracyjnego). Wnioskodawca wskazał przy tym, że znajdujący się na gruncie budynek został wybudowany przez niego, a w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) działka stanowiła własność jego rodziców. Wniosek ten został ponowiony pismem z dnia [...] grudnia 1994 (karta 9 i 10 akt postępowania administracyjnego). We wniosku tym H.M. oświadczył, że przedmiotowa działka była w wieczystej dzierżawie jego i matki C.M. W aktach postępowania administracyjnego powyższy wniosek określany jest również datą [...] grudnia 1988 r. (np. karta 11, 16, 18 , 36 akt postępowania administracyjnego). Z akt sprawy wynika ponadto, że pismem z dnia [...] marca 1995 r. (karta 13 akt postępowania administracyjnego), H.M. domagał się nadania prawa własności działki przez zasiedzenie. W piśmie z dnia [...] kwietnia 1995 r. Prezydent W. poinformował H.M., iż nie leży w jego kompetencji rozpatrzenie wniosku o zasiedzenie (karta 14 akt postępowania administracyjnego). W późniejszej fazie postępowania okazało się, że Prezydent W. pismo z dnia [...] marca 1995 r. potraktował jako cofnięcie wniosku z dnia [...] grudnia 1988 r. Kolejnym wnioskiem złożonym przez H.M. był wniosek z dnia [...] marca 1998 r. (karta 22 akt postępowania administracyjnego), wniesiony na podstawie przepisu art. 207 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741). W dniu [...] maja 2005 r. Gmina W. wystąpiła do Sądu Okręgowego w W. z pozwem przeciwko H.M. o wydanie nieruchomości. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2006 r. Sąd Okręgowy w W. zawiesił postępowanie z powództwa Gminy W. do czasu zakończenia postępowania administracyjnego Pismem z dnia [...] stycznia 2006 r. H.M. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skargę na bezczynność m. W., które postanowieniem z dnia [...] czerwca 2006 r. wyznaczyło Prezydentowi W. termin dwóch miesięcy, od daty doręczenia postanowienia, na wydanie orzeczenia w przedmiocie wniosku H.M. z dnia [...] marca 1998 r. Z uzasadnienia postanowienia z dnia [...] czerwca 2006 r. wynika, że Kolegium uznało, iż wniosek z dnia [...] grudnia1988 r. został zmodyfikowany wnioskiem z dnia [...] marca 1995 r., a na te pismo została udzielona odpowiedź organu pismem z dnia [...] kwietnia 1995 r. W konsekwencji według Samorządowego Kolegium Odwoławczego powinien zostać załatwiony wniosek z dnia [...] marca 1998 r., złożony w oparciu o przepis art. 207 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (karta 18 i 36 akt postępowania administracyjnego). Z w.w. rozstrzygnięciem Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2006 r. nie zgodził się H.M., domagając się nadal rozpatrzenia wniosku z dnia [...] grudnia1988 r. W konsekwencji złożył skargę z dnia [...] czerwca 2009 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem za dnia 16 listopada 2009 r., sygn. I SAB/Wa 197/09 Sąd uznał skargę za zasadną. Wskazał, że nie ma dla niego znaczenia ocena wyrażona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2006 r. Poniósł, że konstrukcję art. 89 ust. 2 o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przejął art. 214 obowiązującej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i w oparciu o jego przesłanki należy prowadzić postępowanie - odrębne od postępowania prowadzonego w trybie art. 207 tej ustawy. Sąd wyznaczył termin jednego miesiąca – od zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem - na rozpoznanie wniosku z dnia [...] grudnia 1988 r. (karta 119 akt postępowania administracyjnego). W trakcie postępowania, w piśmie z dnia [...] lutego 2010 r. pełnomocnik wnioskodawcy wskazała, że H.M. nie posiada zaświadczeń hipotecznych czy aktu notarialnego, gdyż te zostały utracone podczas działań wojennych. Jako dowód, że poprzednicy prawni H.M. byli właścicielami nieruchomości położonej przy ul. [...] wskazano m.in. zeznania dwóch świadków z dnia [...] listopada 1989 r. H.R. i S.R., z których wynika, że H.M. zajmuje przedmiotową nieruchomość od swojego urodzenia tj. [...] kwietnia 1932 r., która została wydzielona przez jego matkę C.M. Powyższe potwierdził również w dniu [...] stycznia 2009 r. S.M. i ponownie w dniu [...] stycznia 2009 r. H.R. Ponadto przedłożyła kopie książki meldunkowej C.M. i H.M., świadectwo urodzenia i chrztu C.M. (karta 65, 66 i 129, akt postępowania administracyjnego). Akt własnościowych, dotyczących przedmiotowej nieruchomości, w Archiwum Państwowym m. W. nie odnaleziono. Ponadto w aktach sprawy znajduje się notatka służbowa ze spotkania z pełnomocnikiem H.M. – J.M., która oświadczyła, że "faktycznie ani C.M. ani też jej syn H.M. nie uzyskali nigdy ze strony m.W. tzw. dzierżawy wieczystej (nazywanej tak przez stronę), czyli jakiegokolwiek formalnego uregulowania tytułu prawnego do władania nieruchomością przy ul. [...] i nie posiadają żadnych dokumentów, które mogłyby to potwierdzić" (karta 93 i 93a akt postępowania administracyjnego). W aktach sprawy znajduje się także postanowienie z dnia [...] lutego 2000 r. o stwierdzeniu nabycia spadku, z którego wynika, że spadek po C.M. zmarłej w 1990 r. w W. przy ul. [...] na podstawie ustawy nabyły dzieci H.M. i J.G. po ½ części spadku każde z nich. W oparciu o powyższe ustalenia, decyzją z dnia [...] marca 2010 r. na podstawie art. 107 § 1 k.p.a., Prezydent W. umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe (karta 132 akt postępowania administracyjnego). Organ wskazał, iż zgodnie z art. 214 uprawnienie wynikające z tego przepisu przysługuje poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99), wygasły na podstawie przepisów ustawy wymienionej w art. 241 pkt 1, - jeżeli zgłosili oni lub ich następcy prawni w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste. Oznacza to, że H.M. winien udowodnić, że jest właścicielem lub spadkobiercą właścicieli nieruchomości objętej wnioskiem z dnia [...] grudnia1988 r. W ocenie organu brak jest jednego z elementów stosunku materialnoprawnego (wniosek złożyła osoba, która nie jest przedwojennym właścicielem ani spadkobiercą przedwojennego właściciela). W konsekwencji nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Odwołanie od decyzji złożyła pełnomocnik wnioskodawcy zarzucając, że organ nie podjął żadnych działań zmierzających do wyjaśnienia stanu prawnego nieruchomości położonej przy ul. [...] przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) oraz, że nie posiada opinii biegłego czy zeznań świadków wskazujących, iż C.M. nie była przed wejściem dekretu właścicielką nieruchomości położonej przy ul. [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując odwołanie, w decyzji z dnia [...] maja 2010 r., przychyliło się do argumentacji organu I instancji, wskazując iż skoro wnioskodawca nie wykazał, że jest właścicielem nieruchomości położonej przy ul. [...] lub następcą prawnym dawnych właścicieli istnieje przeszkoda o charakterze podmiotowym uniemożliwiająca prowadzenie postępowania w oparciu o art. 214 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ podniósł, że zarówno z zeznań świadków, jak i z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika jedynie, że H.M. na nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] zamieszkuje od 1932 r., co wcale nie świadczy o jego prawie własności do tego gruntu, czy jego spadkodawców. Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2007 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył H.M. W skardze ponownie podniesiono m.in., że H.M. nie posiada zaświadczeń hipotecznych czy aktu notarialnego dotyczących gruntu położonego przy ul. [...], gdyż te zostały utracone podczas działań wojennych w latach 1939-45. Dokumentami takimi nie dysponuje także właściwy sąd. Skarżący ponadto wskazał, iż wnioskodawca wystąpił także do Parafii [...] w W. o udostępnienie akt zawierających informacje dotyczące nieruchomości położonej przy ul. [...]. Z aktu urodzenia H.M. wynika, iż urodził się on w mieszkaniu swojego ojca, co, w kontekście zebranego przez wnioskodawcę materiału dowodowego, wskazywałoby pośrednio, iż rodzice H.M. byli właścicielami nieruchomości położonej przy ul. [...]. Strona skarżąca, odwołała się do orzecznictwa, iż to na organie prowadzącym sprawę ciąży obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona w sprawie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2010 r. oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja Prezydenta W. z dnia [...] marca 2010 r. nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W ocenie Sądu zarzuty skargi nie znajdują oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Zgodnie z art. 214 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 oraz z 1985 r. Nr 22, poz. 99), wygasły na podstawie przepisów ustawy wymienionej w art. 241 pkt 1, jeżeli zgłosili oni lub ich następcy prawni w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona jedna nieruchomość. Zwrot nieruchomości przysługuje poprzednim właścicielom działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20, oraz domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, a także domami, które stanowiły przed tym dniem własność spółdzielni mieszkaniowych. Wypada nadmienić, że cytowany powyżej art. 214 stanowi powtórzenie treści przepisu art. 82 (wcześniej art. 89) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, która przestała obowiązywać z dniem 1 stycznia 1998 r., gdyż z dniem tym weszła w życie ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Uprawnienie wynikające z art. 214 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Zobowiązuje on właściwy organ do przyznania wieczystego użytkowania i zwrotu budynków osobom uprawnionym. Osoba uprawniona to poprzedni właściciel czyli osoba, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów lub jej następca prawny. H.M. oświadczył, że jest następcą prawnym byłych (przedwojennych) właścicieli i pomimo przejścia prawa własności nieruchomości na inny podmiot, nieruchomość ta pozostawała i pozostaje do dnia dzisiejszego we władaniu i faktycznym, nieprzerwanym posiadaniu przedwojennych właścicieli i ich następców prawnych. O ile władanie nieruchomością przez H.M. potwierdza informacja z ewidencji gruntów z dnia [...] lipca 2008 r., o tyle materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie potwierdza, iż własność nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] należała do C.M. (a więc H.M. nie jest następcą prawnym w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, pomimo posiadania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku) ani, że jest własnością H.M. Żaden z organów udzielających informacji w sprawie czy to na wniosek organu prowadzącego postępowanie czy też wnioskodawcy (m.in. Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowe W., Biuro Gospodarki Nieruchomościami Wydział Spraw Dekretowych i Wyznaniowych przy Urzędzie Miasta [...] W.) nie odnalazł dokumentów potwierdzających informacje w tym zakresie. Brak jest także stosownych wypisów z ksiąg wieczystych. Wniosek o urządzenie księgi wieczystej dla nieruchomości położonej przy ul. [...] został złożony w dniu [...] sierpnia 1996 r. przez Urząd Gminy W. [...]. Z wniosku tego wynika, iż przedmiotowa nieruchomość z mocy ar. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) przeszła na własność Skarbu Państwa a z mocą prawomocnej decyzji z dnia [...] października 1992 r. Wojewody [...] stała się własnością Dzielnicy Gminy W. [...]. Wpisu w księdze dokonano [...] września 2002 r. Jako właściciel wpisana jest Gmina W. [...]. Sąd nie przychyla się do zarzutu strony, iż tytuł własności C.M. organ mógł potwierdzić stosownymi zeznaniami świadków. Świadkowie potwierdzili jedynie fakt zamieszkania H.M. przy ul. [...] od urodzenia, tj. od 1939 r., Kluczowe, w ocenie Sądu, ma oświadczenie pełnomocnika skarżącego co do tego, że ani C.M. ani jej syn H.M. nie uzyskali nigdy ze strony m. W. jakiegokolwiek formalnego uregulowania tytułu prawnego do władania nieruchomością przy ul. [...] i nie posiadają żadnych dokumentów, które mogłyby to potwierdzić. A skoro tak, wniosek o ustanowienie prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości położonej W. przy ul. [...] wniosła osoba, która nie może być uznana za następcę prawnego rzekomo dawnego właściciela przedmiotowej nieruchomości, ani za jej właściciela. Postępowanie administracyjne zaś wszczęte z wniosku osoby nie będącej stroną postępowania jest bezprzedmiotowe z przyczyn podmiotowych i podlega, zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., umorzeniu. W konsekwencji zgodzić się należy z organem, iż wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania o jakiej mowa w art.105 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W doktrynie przyjmuje się, że postępowanie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego toku wystąpi brak chociażby jednego z podstawowych elementów stosunku administracyjnoprawnego (przedmiotu, podmiotu, podstawy prawnej rozstrzygnięcia) będącego przedmiotem postępowania – Wojciech Chróścielewski, Jan Paweł Tarno Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnym Lexis Nexis Warszawa 2009, Wydanie trzecie str. 135 ). O bezprzedmiotowości postępowania (art. 105 k.p.a.) możemy więc mówić gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W ocenie Sądu jeżeli strona, na wniosek której postępowanie zostało wszczęte, nie wykazała, iż posiada przymiot strony, pomimo takich twierdzeń od początku postępowania, oznacza to więc tym samym, że podmiot postępowania przestaje istnieć. Z tą chwilą odpadł jeden z koniecznych elementów sprawy administracyjnej, co obligowało organ do umorzenia postępowania (tzw. obiektywna konieczność umorzenia postępowania) na podstawie art. 105 § 1 Kpa. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku. ----------------------- 4