III SA/Po 784/10

Dnia 24 lutego 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Koś (spr.) Sędziowie WSA Beata Sokołowska WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: stażysta Anna Zys-Ruszkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi B. B. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia 5 października 2010r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia 1 kwietnia 2010r., II. zasądza od Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu na rzecz skarżącej B. B. kwotę [...],- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych, III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa decyzją z dnia 1 kwietnia 2010 r., nr [...] wydaną na podstawie art. 7 ust. 1 i 2, art. 19 ust. 1, art. 24, art. 24 a) ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.) oraz art. 104 kpa przyznał B. B. płatność na rok 2009 w kwocie [...] zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej i uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni grupy upraw podstawowych oraz odmówił przyznania płatności do pomidorów i płatności cukrowej. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 1a pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, w przypadku śmierci rolnika, któremu przysługiwała płatność do cukru, płatność przysługuje wyłącznie spadkobiercy. W sprawie było bezsporne, że zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia 10 lipca 2009 r. spadkobiercą po zmarłym rolniku, J. B. został syn H. a nie wnioskodawczyni. Zgodnie z art. 24 ust. 1 a) pkt 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego płatność cukrowa przysługuje również w przypadku gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą ze spadkodawcą rolnika wnioskującego o płatność cukrową. Z przepisu tego wnika – zdaniem organu, że w przypadku śmierci rolnika, któremu przysługiwała płatność do cukru, płatność ta przysługuje wyłącznie spadkobiercy rolnika. Również płatność do pomidorów przysługuje spadkobiercy rolnika, co wynika z art. 24 a ust. 2 pkt 3 w/w ustawy, stosownie do którego płatność do pomidorów przysługuje do masy netto pomidorów, o których mowa w ust. 1 dopuszczonych do przetworzenia, dostarczonych przez spadkodawcę wnioskującego o płatność do pomidorów. W odwołaniu od powyższej decyzji w części dotyczącej odmowy przyznania płatności cukrowej i płatności do pomidorów, wnioskodawczyni zarzuciła naruszenie: - art. 9 kpa poprzez nieudzielanie właściwych i pełnych informacji o okolicznościach faktycznych i prawnych, jakie są brane pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku w części dotyczącej płatności cukrowej i płatności do pomidorów, a których nieznajomość spowodowała ujemne konsekwencje dla wnioskodawczyni, - art. 8 kpa poprzez brak działań w celu poinformowania wnioskodawczyni o obowiązujących przepisach, - art. 7 kpa poprzez nieuwzględnienie interesu społecznego, którym jest przyznanie płatności wnioskodawczyni jako żonie zmarłego rolnika w sytuacji, gdy wniosek ten popiera spadkobierca. Decyzją z dnia 5 października 2010 r., nr [...] Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając ocenę prawną dokonaną przez organ pierwszej instancji. Wyjaśnił, że organy Agencji zobowiązane są przestrzegać zasady praworządności, wynikającej z art. 6 kpa i zgodnie z nią stosować przepisy krajowe oraz unijne regulujące uprawnienia rolników do płatności. Natomiast przepisu art. 9 kpa organy nie mogły naruszyć, gdyż jego stosowanie zostało wyłączone przez art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego. Podkreślił również, że do dnia złożenia wniosku wnioskodawczyni nie poinformowała organu I instancji o dziedziczeniu testamentowym i jak sama przyznała w odwołaniu, nie brała tego faktu pod uwagę przy składaniu wniosku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B. B. wniosła o uchylenie powyższej decyzji, powtarzając zarzuty i argumentację odwołania. Dodatkowo skarżąca podniosła nieuwzględnienie przez organ wszystkich istotnych okoliczności, a w tym faktu, iż w dniu 20 maja 2009 r. skarżąca poinformowała o istnieniu testamentu, w którym jako jedyny spadkobierca został wskazany syn – H. B. oraz nieudzielenie skarżącej niezbędnych wskazówek i wyjaśnień w związku z tą okolicznością, czego konsekwencją było pozbawienie należnych płatności. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga jest uzasadniona aczkolwiek zasadniczo z innych przyczyn niż wskazała skarżąca. Przepis art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2008 r. Nr 170, poz. 1051 ze zm.), zwanej dalej ustawą, stanowi, że rolnikowi, który spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej w danym roku i który złożył wniosek o przyznanie tej płatności oraz który zawarł: 1) na rok gospodarczy 2006/2007 z producentem cukru umowę dostawy buraków cukrowych zgodnie z art. 6 rozporządzenia Rady (WE) nr 318/2006 z dnia 20 lutego 2006 r. w sprawie wspólnej organizacji rynków w sektorze cukru (Dz. Urz. UE L 58 z 28.02.2006, str. 1) albo 2) na rok gospodarczy 2005/2006 umowę dostawy buraków cukrowych z producentem cukru, który zrzekł się w roku gospodarczym 2006/2007 kwoty zgodnie z art. 3 rozporządzenia Rady (WE) nr 320/2006 z dnia 20 lutego 2006 r. ustanawiającego tymczasowy system restrukturyzacji przemysłu cukrowniczego we Wspólnocie i zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 1290/2005 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 58 z 28.02.2006, str. 42) - przysługuje płatność cukrowa. Natomiast w myśl ust. 1a powyższego przepisu płatność cukrowa przysługuje również w przypadku gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą: 1) z małżonkiem rolnika wnioskującego o płatność cukrową, także w przypadku gdy osoby te nie pozostawały w związku małżeńskim w dniu zawarcia tej umowy lub 2) ze spadkodawcą rolnika wnioskującego o płatność cukrową lub ze spadkodawcą małżonka rolnika wnioskującego o płatność cukrową, lub 3) z przekazującym gospodarstwo rolne w związku z wypłacaną rentą strukturalną, emeryturą lub rentą rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników, jeżeli rolnik wnioskujący o płatność cukrową lub małżonek tego rolnika mógłby dziedziczyć z ustawy przekazane gospodarstwo rolne. Do przepisu art. 24 ust. 1a pkt 1 ww. ustawy nawiązuje wprost przepis § 11 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 marca 2008 r. w sprawie roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. Nr 44, poz. 265 ze zm.), zwanego dalej rozporządzeniem, zgodnie z którym "w przypadku, o którym mowa w art. 24 ust. 1a pkt 1 ustawy, płatność cukrową przyznaje się, jeżeli małżonkowie pozostawali w związku małżeńskim w dniu złożenia wniosku o przyznanie tej płatności temu z małżonków, na którego małżonek nieskładający wniosku o przyznanie płatności cukrowej wyraził pisemną zgodę". Z ww. przepisu art. 24 ust. 1 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego wynika zatem, że co do zasady osobą uprawnioną do płatności cukrowej jest producent rolny, który spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej w danym roku, określone zgodnie z art. 7 ust. 1 oraz który zawarł na rok gospodarczy 2006/2007 z producentem cukru umowę dostawy buraków cukrowych albo na rok gospodarczy 2005/2006 umowę dostawy buraków cukrowych z producentem cukru, który zrzekł się w roku gospodarczym 2006/2007 przyznanej kwoty cukru. Stosownie do ust. 1a ww. przepisu płatność cukrowa przysługuje wnioskodawcy również wówczas, gdy buraki cukrowe były objęte umową dostawy zawartą z małżonkiem rolnika wnioskującego o płatność cukrową nawet w przypadku gdy osoby te nie pozostawały w związku małżeńskim w dniu zawarcia tej umowy. Zatem rolnik, ubiegający się o płatność cukrową, który sam nie zawarł umowy musi jedynie wykazać, że pozostawał w dacie jej zawarcia w związku małżeńskim z osobą, która taką umowę zawarła. Natomiast w przypadku, gdy rolnik nie pozostawał w związku małżeńskim z dostawcą w dniu zawarcia takiej umowy, musi wykazać, zgodnie z postanowieniem § 11 ust. 1 rozporządzenia, że pozostaje w związku małżeńskim w dniu złożenia wniosku o przyznanie tej płatności i dołączyć pisemną zgodę małżonka nieskładającego wniosku. Z kolei przepis art. 24a ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego stanowi, że rolnikowi przysługuje płatność do pomidorów, zgodnie z art. 127 ust. 1 rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli rolnik ten: 1) spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej w danym roku i złożył wniosek o jej przyznanie; 2) dostarczył w roku gospodarczym 2006/2007 pomidory do przetworzenia zgodnie ze świadectwem dostawy owoców i warzyw do przetwórstwa, określonym na podstawie przepisów o organizacji rynku przetworów owocowych i warzywnych. Zgodnie z ust. 2 powyższego przepisu płatność do pomidorów przysługuje do masy netto pomidorów, o których mowa w ust. 1, dopuszczonych do przetworzenia, dostarczonych przez: 1) wnioskującego o płatność do pomidorów lub 2) małżonka wnioskującego o płatność do pomidorów, nawet jeżeli osoby te nie pozostawały w związku małżeńskim w roku gospodarczym, o którym mowa w ust. 1, lub 3) spadkodawcę wnioskującego o płatność do pomidorów lub spadkodawcę małżonka wnioskującego o płatność do pomidorów, lub 4) przekazującego gospodarstwo rolne w związku z wypłacaną rentą strukturalną, emeryturą lub rentą rolniczą z ubezpieczenia społecznego rolników, jeżeli rolnik wnioskujący o płatność do pomidorów lub małżonek tego rolnika mógłby dziedziczyć z ustawy przekazane gospodarstwo rolne. Z kolei stosownie do § 12 ust. 1 rozporządzenia w przypadku, o którym mowa w art. 24a ust. 2 pkt 2 ustawy, płatność do pomidorów przyznaje się temu z małżonków, na którego małżonek nieskładający wniosku o przyznanie płatności do pomidorów wyraził pisemną zgodę, jeżeli małżonkowie pozostawali w związku małżeńskim w dniu złożenia tego wniosku. Z powyższego przepisu wynika, że zasadniczo płatność do pomidorów przysługuje rolnikowi, który spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej w danym roku i dostarczył do przetworzenia pomidory w okresie referencyjnym – roku gospodarczym 2006/2007. Uprawniony jest również m. in. rolnik, którego małżonek dostarczył do przetworzenia pomidory, nawet jeżeli w okresie referencyjnym osoby te nie pozostawały w związku małżeńskim oraz spadkobierca rolnika, który dostarczył pomidory w okresie referencyjnym. W przypadku małżonka ubiegającego się o płatność do pomidorów należy uznać, podobnie jak w przypadku płatności cukrowej, że wnioskodawca, który sam nie dostarczył pomidorów do przetworzenia, winien wykazać, że pozostawał w związku małżeńskim z dostawcą w okresie referencyjnym lub w momencie złożenia wniosku. W tym ostatnim przypadku, zgodnie z treścią § 12 ust. 1 rozporządzenia płatność będzie przyznana temu z małżonków na którego małżonek nieskładający wniosku wyraził pisemną zgodę, jeżeli małżonkowie pozostawali w związku małżeńskim w dniu złożenia wniosku. Organy administracji obu instancji przyjęły w rozpoznawanej sprawie, że w wobec śmierci rolnika, J. B., któremu zasadniczo przysługiwała płatność cukrowa i płatność do pomidorów, płatności te mogły ewentualnie przysługiwać wyłącznie spadkobiercy rolnika. Nie rozpatrzyły wniosku w świetle uregulowań, dotyczących małżonków, pomimo istnienia odrębnej regulacji dla małżonków i spadkobierców. W ocenie Sądu racjonalny ustawodawca nie zamierzał pozbawić uprawnień do płatności tego z małżonków, który wspólnie z drugim małżonkiem prowadził gospodarstwo rolne objęte ustrojem małżeńskiej wspólności ustawowej i nadal je prowadzi po śmierci swojego małżonka, spełniając wszystkie warunki określone w ustawie przewidziane dla danej płatności, tylko dlatego, że nie został spadkobiercą małżonka, który wcześniej zawarł umowę dostawy buraków cukrowych lub dostarczył pomidory do przetworzenia. Dotyczy to w szczególności takiego przypadku, jaki występuje w niniejszej sprawie. Wnioskodawczyni jest producentem rolnym, który spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej w roku 2009 i taka płatność została jej przyznana decyzją organu pierwszej instancji oraz pozostawała w związku małżeńskim z rolnikiem, któremu zasadniczo przysługiwały uprawnienia do płatności cukrowej i do pomidorów. Do wniosku została dołączona umowa na dostawę buraków cukrowych w roku 2006, nr [...] z dnia 5 kwietnia 2006 r. zawarta przez jej męża, J. B., jako plantatora z producentem cukru. B. B. jako małżonka plantatora wyraziła zgodę na jej zawarcie, składając również podpis pod umową. Brak jest w aktach administracyjnych świadectwa dostawy owoców i warzyw do przetwórstwa, o którym mowa w art. 24 a ust. 1 ustawy, jednak organy nie stwierdziły jednoznacznie braku tej przesłanki. Organy orzekające w sprawie winny były wyjaśnić, dlaczego w tym stanie faktycznym skarżąca nie może otrzymać obu płatności jako małżonek. Podkreślić należy, że w tym przypadku nie mamy do czynienia z przejęciem uprawnień przysługujących dotychczasowemu producentowi lecz o samodzielne uprawnienia nowego producenta rolnego, który składa po raz pierwszy wniosek o płatności cukrowe, na tej podstawie, że pozostawał w związku małżeńskim ze stroną umowy w dacie jej zawarcia. Organom było wiadome, że zmiana wnioskodawcy nastąpiła z uwagi na śmierć dotychczasowego producenta, J. B. w marcu 2009 r. Jednakże ta okoliczność nie miała w ocenie Sądu znaczenia dla ewentualnych uprawnień wnioskodawczyni do płatności cukrowej, czy też płatności do pomidorów, zwłaszcza że o takie płatności nie ubiegał się spadkobierca. Z akt administracyjnych wynika, że wnioskodawczyni wskutek omyłki przedłożyła do wniosku oświadczenia swoje i dzieci wskazujące, iż wszyscy oni są spadkobiercami. Informacja ta została sprostowana poprzez przedłożenie w dniu 20 maja 2009 r. do akt sprawy odpisu wniosku z dnia 20 maja 2009 r. skierowanego do Sądu Rejonowego w G. o stwierdzenie nabycia spadku po J. B., z którego wynikało, że spadek nabył na podstawie testamentu syn H. B. Z wyjaśnień skarżącej złożonych na rozprawie wynika, że działki rolne objęte wnioskiem o płatności wchodzą w skład gospodarstwa rolnego, które do chwili śmierci męża stanowiło majątek wspólny obojga małżonków i na którym oboje pracowali. Status producenta rolnego i numer identyfikacyjny posiadał mąż. Po śmierci męża jego udział w gospodarstwie odziedziczył syn H. B. na podstawie testamentu i jest on obecnie w miejsce ojca współwłaścicielem gospodarstwa wraz z wnioskodawczynią (matką) B. B., która nadal to gospodarstwo prowadzi. Ona też wystąpiła o wpis do ewidencji producentów rolnych i nadanie numeru identyfikacyjnego, warunkującego możliwość ubiegania się o płatności dla rolników. Syn H. B., jako współposiadacz gospodarstwa musiał wyrazić na powyższe zgodę (art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności - Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76). Wyraził również zgodę na przyznanie obu płatności matce. Zatem w świetle ustawy skarżąca spełniała wszystkie warunki do ubiegania się o płatność cukrową i płatność do pomidorów za 2009 r. Organy winny zatem ponownie rozpatrzyć wniosek skarżącej, mając na uwadze przepisy art. 24 ust. 1a pkt 1 jak i art. 24a ust. 2 pkt 2 ustawy i wyrażoną wyżej ocenę prawną. Wydana decyzja narusza równocześnie przepis art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym organy ARiMR prowadząc postępowanie administracyjne w sprawie przyznania określonego wsparcia finansowego zobowiązane są stać na straży praworządności. Przepis ten odpowiada wyrażonej w art. 6 kpa zasadzie praworządności, zgodnie z którą organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Jakkolwiek wynikająca z art. 7 kpa zasada prawdy obiektywnej i wynikająca z art. 9 kpa zasada obowiązku organów udzielania informacji faktycznej i prawnej, zostały z mocy art. 3 ust. 2 pkt 2 i 3 ustawy ograniczone w postępowaniu prowadzonym przez organy ARiMR (a nie wyłączone całkowicie, jak stwierdził organ odwoławczy), to jednak nadal organy te są zobowiązane do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz do udzielenia informacji na żądanie strony. Pomijając w decyzji rozpatrzenie sprawy w aspekcie uprawnień małżonka rolnika, który zawarł umowę dostawy buraków lub był dostawcą pomidorów, organy naruszyły przepis art. 7 kpa. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje natomiast na naruszenie w zaskarżonej decyzji przepisów art. 8 i 9 kpa, zwłaszcza, że jak wskazano wyżej organy nie miały obowiązku podejmowania działań informacyjnych z urzędu, a skarżąca nie wykazała czy i o jakie informacje się zwracała. Mając powyższe na uwadze, należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach oraz o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono w punktach: II i III sentencji wyroku zgodnie z art. 200 i art. 152 tejże ustawy.